ଇତ୍ଥଂ ଵଦନ୍ ଯଯୌ ଜିଷ୍ଣୁର୍ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ପୁରୋତ୍ତମମ୍ ଚକାର ତତ୍ର ରାଜାନଂ ଵଜ୍ରଂ ଯାଦଵନନ୍ଦନମ୍
ଏପରି କହି ଜିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ, ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଯାଦବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କରିଦେଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ଵ୍ଯାସଂ ଫାଲ୍ଗୁନଃ କାନନାଶ୍ରଯମ୍ ତମ୍ ଉପେତ୍ଯ ମହାଭାଗଂ ଵିନଯେନାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ସେଠି ଫାଲ୍ଗୁନ ବନରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ମହାଭାଗଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିଲେ।
ତଂ ଵନ୍ଦମାନଂ ଚରଣାଵ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ ଉଵାଚ ପାର୍ଥଂ ଵିଚ୍ଛାଯଃ କଥମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଈଦୃଶଃ
ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନକୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ତୁମର ଚାୟା କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇଯାଇଛି?'
ଅଜାରଜୋନୁଗମନଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଥଵା କୃତା ଜଯାଶାଭଙ୍ଗଦୁଃଖୀ ଵା ଭ୍ରଷ୍ଟଚ୍ଛାଯୋ ଽସି ସାଂପ୍ରତମ୍
ତୁମେ କି ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛ? କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ କରିଛ? କିମ୍ବା ବିଜୟ ଆଶା ଭଙ୍ଗର ଦୁଃଖରେ ତୁମର ଚାୟା ହରାଇଯାଇଛି?
ସାଂତାନିକାଦଯୋ ଵା ତେ ଯାଚମାନା ନିରାକୃତାଃ ଅଗମ୍ଯସ୍ତ୍ରୀରତିର୍ ଵାପି ତେନାସି ଵିଗତପ୍ରଭଃ
କିମ୍ବା ସାଂତାନିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାଚନା କରିଥିଲେ, ତୁମେ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛ? କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ନାରୀ ସହିତ ରତି କରିଛ? ଏହିପରି ତୁମର ଚାୟା ହରାଇଯାଇଛି।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପ୍ରଦାଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ମିଷ୍ଟମ୍ ଏକମ୍ ଅଥୋ ଭଵାନ୍ କିଂ ଵା କୃପଣଵିତ୍ତାନି ହୃତାନି ଭଵତାର୍ଜୁନ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ରସିକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ତୁମେ କି ସେଉଁଠି ଖାଇଛ? କିମ୍ବା ଅର୍ଜୁନ, ତୁମର ଅଳ୍ପ ଧନ ହରାଇଯାଇଛି?
କଚ୍ଚିନ୍ ନ ସୂର୍ଯଵାତସ୍ଯ ଗୋଚରତ୍ଵଂ ଗତୋ ଽର୍ଜୁନ ଦୁଷ୍ଟଚକ୍ଷୁର୍ ହତୋ ଵାପି ନିଃଶ୍ରୀକଃ କଥମ୍ ଅନ୍ଯଥା
ଅର୍ଜୁନ, କି ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପବନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ? କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇଛ? କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟକୁ ମାରିଛ? ଏପରି ତୁମେ କିପରି ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇପାରିଛ?
ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ନଖାମ୍ଭସା ଵାପି ଘଟାମ୍ଭଃପ୍ରୋକ୍ଷିତୋ ଽପି ଵା ତେନାତୀଵାସି ଵିଚ୍ଛାଯୋ ନ୍ଯୂନୈର୍ ଵା ଯୁଧି ନିର୍ଜିତଃ
ନଖର ଜଳ କିମ୍ବା ଘଡ଼ିର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶିତ ହୋଇଛ? କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଛ? ଏପରି ତୁମର ଚାୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇଯାଇଛି।
ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥାଵଦ୍ ଆଚଷ୍ଟ ଵିପ୍ରା ଆତ୍ମପରାଭଵମ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, 'ଭଗବନ୍ତୁ, ଶୁଣନ୍ତୁ,' ବୋଲି ଯଥାଘଟିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ପରାଭବ କଥା କହିଲେ।
ଯଦ୍ ବଲଂ ଯଚ୍ ଚ ନସ୍ ତେଜୋ ଯଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ ଯତ୍ ପରାକ୍ରମଃ ଯା ଶ୍ରୀଶ୍ ଛାଯା ଚ ନଃ ସୋ ଽସ୍ମାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହରିର୍ ଗତଃ
ଆମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରାକ୍ରମ, ବୀରତା, ଧନ, ଚାୟା ରଖିଥିଲୁ—ସବୁ ହରି ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲା।
ଇତରେଣେଵ ମହତା ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିଣା ହୀନା ଵଯଂ ମୁନେ ତେନ ଜାତାସ୍ ତୃଣମଯା ଇଵ
ଏହି ଅନ୍ୟଜନ, ଯେ ହସି ଆଗରୁ କଥା କହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛୁ, ମୁନି, ଏବେ ଘାସ ପରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛୁ।
ଅସ୍ତ୍ରାଣାଂ ସାଯକାନାଂ ଚ ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ତଥା ମମ ସାରତା ଯାଭଵନ୍ ମୂର୍ତା ସ ଗତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ମୋ ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣ, ଗାଣ୍ଡୀବରେ ଯେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାଵଲୋକନାଦ୍ ଅସ୍ମାଞ୍ ଶ୍ରୀର୍ ଜଯଃ ସଂପଦ୍ ଉନ୍ନତିଃ ନ ତତ୍ଯାଜ ସ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାସ୍ମାନ୍ ଭଗଵାନ୍ ଗତଃ
ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମେ ଶ୍ରୀ, ବିଜୟ, ସମ୍ପଦ ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଥିଲୁ—ସେ ଗୋବିନ୍ଦ ତେବେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଭଗବାନ୍ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଙ୍ଗରାଜାଦ୍ଯାସ୍ ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ ଯତ୍ପ୍ରଭାଵେନ ନିର୍ଦଗ୍ଧାଃ ସ କୃଷ୍ଣସ୍ ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍ ଭୁଵମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅଙ୍ଗରାଜ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସବୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ସେ କୃଷ୍ଣ ଏବେ ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।
ନିର୍ଯୌଵନା ହତଶ୍ରୀକା ଭ୍ରଷ୍ଟଚ୍ଛାଯେଵ ମେ ମହୀ ଵିଭାତି ତାତ ନୈକୋ ଽହଂ ଵିରହେ ତସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ
ଯୁବତ୍ବ ହରାଇ, ଶ୍ରୀ ହୀନ ହୋଇ, ମୋର ପୃଥିବୀ ଏପରି ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଯିଏ ତାର ଚହାରା ହରାଇଥିବା ଜନନୀ ପରି। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ବିରହରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି କେବଳ ମୁଁ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ଯାନୁଭାଵାଦ୍ ଭୀଷ୍ମାଦ୍ଯୈର୍ ମଯ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନୌ ଶଲଭାଯିତମ୍ ଵିନା ତେନାଦ୍ଯ କୃଷ୍ଣେନ ଗୋପାଲୈର୍ ଅସ୍ମି ନିର୍ଜିତଃ
ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋ ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ପରି ହୋଇଥିଲେ, ସେ କୃଷ୍ଣ ବିନା ଆଜି ଗୋପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପରାଜିତ ହେଲି।
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଖ୍ଯାତଂ ଯଦ୍ ଅନୁଭାଵତଃ ମମ ତେନ ଵିନାଭୀରୈର୍ ଲଗୁଡୈସ୍ ତୁ ତିରସ୍କୃତମ୍
ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍, ତିନି ଜଗତରେ ଯାହାର କୃପାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେ ବିନା ଆଜି ଅଭୀରମାନେ ଲଠ ନେଇ ତାହାକୁ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅନେକାନି ହ୍ଯ୍ ଅନାଥାନି ମହାମୁନେ ଯତତୋ ମମ ନୀତାନି ଦସ୍ଯୁଭିର୍ ଲଗୁଡାଯୁଧୈଃ
ଅନେକ ହଜାର ଜନନୀମାନେ, ଏବେ ଅନାଥ ହୋଇ, ମହାମୁନି, ମୋର ରକ୍ଷା ପ୍ରୟାସ ସତ୍ତ୍ୱେ ଲଠ ନେଇଥିବା ଦସ୍ୟୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଆନୀଯମାନମ୍ ଆଭୀରୈଃ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣାଵରୋଧନମ୍ ହୃତଂ ଯଷ୍ଟିପ୍ରହରଣୈଃ ପରିଭୂଯ ବଲଂ ମମ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୃହର ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅଭୀରମାନେ ଲଠ ନେଇ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଅପମାନ କରି ଚୁରି କରି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ନିଃଶ୍ରୀକତା ନ ମେ ଚିତ୍ରଂ ଯଜ୍ ଜୀଵାମି ତଦ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ନୀଚାଵମାନପଙ୍କାଙ୍କୀ ନିର୍ଲଜ୍ଜୋ ଽସ୍ମି ପିତାମହ
ମୋର ଶ୍ରୀ ହରାଇ ଯିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଯେ ମୁଁ ଏଯାଁ ଜୀବନ୍ତ। ନିଚ ଅପମାନର ମାଟିରେ ଲାଗି, ଲଜ୍ଜା ନ ଥିବା ମୁଁ, ପିତାମହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଦୁଃଖିତସ୍ଯ ଚ ଦୀନସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କହିଲି।
ଅଲଂ ତେ ଵ୍ରୀଡଯା ପାର୍ଥ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମ୍ ଅର୍ହସି ଅଵେହି ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କାଲସ୍ଯ ଗତିର୍ ଈଦୃଶୀ
ପାର୍ଥ, ତୁମର ଲଜ୍ଜା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ କାଳର ଗତି ଏହିପରି ଅଟୁଟ।
କାଲୋ ଭଵାଯ ଭୂତାନାମ୍ ଅଭଵାଯ ଚ ପାଣ୍ଡଵ କାଲମୂଲମ୍ ଇଦଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୁରୁ ସ୍ଥୈର୍ଯମ୍ ଅତୋ ଽର୍ଜୁନ
ପାଣ୍ଡବ, କାଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ କରେ। ଏହା ସବୁ କାଳର ମୂଳ ବୋଲି ଜାଣି, ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ଦୃଢ ହୁଅ।
ନଦ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ରା ଗିରଯଃ ସକଲା ଚ ଵସୁଂଧରା ଦେଵା ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵସ୍ ତରଵଶ୍ ଚ ସରୀସୃପାଃ
ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ଗଛ, ଓ ସରିସୃପମାନେ—
ସୃଷ୍ଟାଃ କାଲେନ କାଲେନ ପୁନର୍ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ କାଲାତ୍ମକମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶମମ୍ ଅଵାପ୍ନୁହି
ଏସବୁ କାଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଏବଂ କାଳରେ ପୁନଃ ନାଶ ହେବ। ସମସ୍ତ କାଳର ସ୍ୱଭାବ ବୋଲି ଜାଣି, ଶାନ୍ତି ପାଉ।
ଯଥାତ୍ଥ କୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତତ୍ ତଥୈଵ ଧନଂଜଯ ଭାରାଵତାରକାର୍ଯାର୍ଥମ୍ ଅଵତୀର୍ଣଃ ସ ମେଦିନୀମ୍
ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛ, ଧନଞ୍ଜୟ, ସେଉଁଠି ଠିକ୍। ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ସେ ଅବତରିଥିଲେ।
ଭାରାକ୍ରାନ୍ତା ଧରା ଯାତା ଦେଵାନାଂ ସଂନିଧୌ ପୁରା ତଦର୍ଥମ୍ ଅଵତୀର୍ଣୋ ଽସୌ କାମରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ପୃଥିବୀ ଭାରରେ ଦବି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା, ସେଥିପାଇଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଇଚ୍ଛାରୂପୀ, ଅବତରିଥିଲେ।
ତଚ୍ ଚ ନିଷ୍ପାଦିତଂ କାର୍ଯମ୍ ଅଶେଷା ଭୂଭୃତୋ ହତାଃ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକକୁଲଂ ସର୍ଵଂ ତଥା ପାର୍ଥୋପସଂହୃତମ୍
ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ସମସ୍ତ ଭୂପତିମାନେ ନିହତ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ କୁଳ ସମସ୍ତ, ଏବଂ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ।
ନ କିଂଚିଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ କର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅସ୍ଯ ଭୂମିତଲେ ଽର୍ଜୁନ ତତୋ ଗତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଯଥେଚ୍ଛଯା
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ, ଅର୍ଜୁନ। ତେଣୁ, ଭଗବାନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ଭାବେ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ସୃଷ୍ଟିଂ ସର୍ଗେ କରୋତ୍ଯ୍ ଏଷ ଦେଵଦେଵଃ ସ୍ଥିତିଂ ସ୍ଥିତୌ ଅନ୍ତେ ତାପସମର୍ଥୋ ଽଯଂ ସାଂପ୍ରତଂ ଵୈ ଯଥା କୃତମ୍
ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତା ସୃଷ୍ଟିରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସ୍ଥିତିରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶେଷରେ ସମାପ୍ତ କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖନ୍ତି—ଏଯାଁ ଯେପରି କରିଛନ୍ତି।