ଵହ୍ନିନା ଚାକ୍ଷଯା ଦତ୍ତାଃ ଶରାସ୍ ତେ ଽପି କ୍ଷଯଂ ଯଯୁଃ ଯୁଧ୍ଯତଃ ସହ ଗୋପାଲୈର୍ ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାଭଵତ୍ କ୍ଷଯଃ
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଶେଷ ଶରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲେ; ଗୋପାଳମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅର୍ଜୁନ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯତ୍ ତୁ କୌନ୍ତେଯଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵ ହି ତଦ୍ ବଲମ୍ ଯନ୍ ମଯା ଶରସଂଘାତୈଃ ସବଲା ଭୂଭୃତୋ ଜିତାଃ
କୌନ୍ତେୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୋର ଶରବର୍ଷାରେ ରାଜାମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି।'
ମିଷତଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ତତସ୍ ତାଃ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାଃ ଅପାକୃଷ୍ଯନ୍ତ ଚାଭୀରୈଃ କାମାଚ୍ ଚାନ୍ଯାଃ ପ୍ରଵଵ୍ରଜୁଃ
ପାଣ୍ଡବ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଉତ୍ତମାଙ୍ଗନାମାନେକୁ ଆଭୀରମାନେ ଟାଣିନେଲେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନାନୀମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ଶରେଷୁ କ୍ଷୀଣେଷୁ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ଧନଂଜଯଃ ଜଘାନ ଦସ୍ଯୂଂସ୍ ତେ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରହାରାଞ୍ ଜହସୁର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶର ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଧନଞ୍ଜୟ ଧନୁଷର ମୁଣ୍ଡରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ମାଡ଼ିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେ ମାଡ଼କୁ ହସିଲେ।
ପଶ୍ଯତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଵ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆଦାଯ ତେ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ସମନ୍ତାନ୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ପାର୍ଥ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ବଂଶର ଜନାନୀମାନେକୁ ଚାରିପାଖରୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ନେଇଯାଇଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତଃ ସ ଦୁଃଖିତୋ ଜିଷ୍ଣୁଃ କଷ୍ଟଂ କଷ୍ଟମ୍ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ ଅହୋ ଭଗଵତା ତେନ ମୁକ୍ତୋ ଽସ୍ମୀତି ରୁରୋଦ ଵୈ
ତାପରେ, ଦୁଃଖିତ ଜିଷ୍ଣୁ, 'ହାୟ ହାୟ! ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି' ବୋଲି କହି, କାନ୍ଦିଲେ।
ତଦ୍ ଧନୁସ୍ ତାନି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ସ ରଥସ୍ ତେ ଚ ଵାଜିନଃ ସର୍ଵମ୍ ଏକପଦେ ନଷ୍ଟଂ ଦାନମ୍ ଅଶ୍ରୋତ୍ରିଯେ ଯଥା
ସେ ଧନୁଷ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର, ସେ ରଥ ଓ ସେ ଘୋଡ଼ା—ସବୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରାଇଗଲା, ଯେପରି ଅଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ଅପରିଣାମ ହୋଇଯାଏ।
ଅହୋ ଚାତି ବଲଂ ଦୈଵଂ ଵିନା ତେନ ମହାତ୍ମନା ଯଦ୍ ଅସାମର୍ଥ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ଽହଂ ନୀଚୈର୍ ନୀତଃ ପରାଭଵମ୍
ହାଁ, ଭାଗ୍ୟ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ! ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତୌ ବାହୂ ସ ଚ ମେ ମୁଷ୍ଟିଃ ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ ସୋ ଽସ୍ମି ଚାର୍ଜୁନଃ ପୁଣ୍ଯେନେଵ ଵିନା ତେନ ଗତଂ ସର୍ଵମ୍ ଅସାରତାମ୍
ସେ ଦୁଇ ହାତ, ମୋ ମୁଷ୍ଟି, ମୋ ସ୍ଥାନ ଓ ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ—ସବୁ ସେ ନଥିବାରୁ ନିର୍ମାନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ତାହାର କାରଣ ହରାଇଲେ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ।
ମମାର୍ଜୁନତ୍ଵଂ ଭୀମସ୍ଯ ଭୀମତ୍ଵଂ ତତ୍କୃତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଵିନା ତେନ ଯଦ୍ ଆଭୀରୈର୍ ଜିତୋ ଽହଂ କଥମ୍ ଅନ୍ଯଥା
ମୋ ଅର୍ଜୁନ ଭାବ ଓ ଭୀମଙ୍କର ଶକ୍ତି—ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା; ସେ ନଥିବାରୁ ଆଭୀରମାନେ ମୋତେ କିପରି ପରାଜିତ କରିପାରିଲେ?
ଇତ୍ଥଂ ଵଦନ୍ ଯଯୌ ଜିଷ୍ଣୁର୍ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ପୁରୋତ୍ତମମ୍ ଚକାର ତତ୍ର ରାଜାନଂ ଵଜ୍ରଂ ଯାଦଵନନ୍ଦନମ୍
ଏପରି କହି ଜିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ, ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଯାଦବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କରିଦେଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ଵ୍ଯାସଂ ଫାଲ୍ଗୁନଃ କାନନାଶ୍ରଯମ୍ ତମ୍ ଉପେତ୍ଯ ମହାଭାଗଂ ଵିନଯେନାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ସେଠି ଫାଲ୍ଗୁନ ବନରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ମହାଭାଗଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିଲେ।
ତଂ ଵନ୍ଦମାନଂ ଚରଣାଵ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ ଉଵାଚ ପାର୍ଥଂ ଵିଚ୍ଛାଯଃ କଥମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଈଦୃଶଃ
ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନକୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ତୁମର ଚାୟା କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇଯାଇଛି?'
ଅଜାରଜୋନୁଗମନଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଥଵା କୃତା ଜଯାଶାଭଙ୍ଗଦୁଃଖୀ ଵା ଭ୍ରଷ୍ଟଚ୍ଛାଯୋ ଽସି ସାଂପ୍ରତମ୍
ତୁମେ କି ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛ? କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ କରିଛ? କିମ୍ବା ବିଜୟ ଆଶା ଭଙ୍ଗର ଦୁଃଖରେ ତୁମର ଚାୟା ହରାଇଯାଇଛି?
ସାଂତାନିକାଦଯୋ ଵା ତେ ଯାଚମାନା ନିରାକୃତାଃ ଅଗମ୍ଯସ୍ତ୍ରୀରତିର୍ ଵାପି ତେନାସି ଵିଗତପ୍ରଭଃ
କିମ୍ବା ସାଂତାନିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାଚନା କରିଥିଲେ, ତୁମେ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛ? କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ନାରୀ ସହିତ ରତି କରିଛ? ଏହିପରି ତୁମର ଚାୟା ହରାଇଯାଇଛି।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପ୍ରଦାଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ମିଷ୍ଟମ୍ ଏକମ୍ ଅଥୋ ଭଵାନ୍ କିଂ ଵା କୃପଣଵିତ୍ତାନି ହୃତାନି ଭଵତାର୍ଜୁନ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ରସିକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ତୁମେ କି ସେଉଁଠି ଖାଇଛ? କିମ୍ବା ଅର୍ଜୁନ, ତୁମର ଅଳ୍ପ ଧନ ହରାଇଯାଇଛି?
କଚ୍ଚିନ୍ ନ ସୂର୍ଯଵାତସ୍ଯ ଗୋଚରତ୍ଵଂ ଗତୋ ଽର୍ଜୁନ ଦୁଷ୍ଟଚକ୍ଷୁର୍ ହତୋ ଵାପି ନିଃଶ୍ରୀକଃ କଥମ୍ ଅନ୍ଯଥା
ଅର୍ଜୁନ, କି ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପବନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ? କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇଛ? କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟକୁ ମାରିଛ? ଏପରି ତୁମେ କିପରି ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇପାରିଛ?
ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ନଖାମ୍ଭସା ଵାପି ଘଟାମ୍ଭଃପ୍ରୋକ୍ଷିତୋ ଽପି ଵା ତେନାତୀଵାସି ଵିଚ୍ଛାଯୋ ନ୍ଯୂନୈର୍ ଵା ଯୁଧି ନିର୍ଜିତଃ
ନଖର ଜଳ କିମ୍ବା ଘଡ଼ିର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶିତ ହୋଇଛ? କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଛ? ଏପରି ତୁମର ଚାୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇଯାଇଛି।
ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥାଵଦ୍ ଆଚଷ୍ଟ ଵିପ୍ରା ଆତ୍ମପରାଭଵମ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, 'ଭଗବନ୍ତୁ, ଶୁଣନ୍ତୁ,' ବୋଲି ଯଥାଘଟିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ପରାଭବ କଥା କହିଲେ।
ଯଦ୍ ବଲଂ ଯଚ୍ ଚ ନସ୍ ତେଜୋ ଯଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ ଯତ୍ ପରାକ୍ରମଃ ଯା ଶ୍ରୀଶ୍ ଛାଯା ଚ ନଃ ସୋ ଽସ୍ମାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହରିର୍ ଗତଃ
ଆମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରାକ୍ରମ, ବୀରତା, ଧନ, ଚାୟା ରଖିଥିଲୁ—ସବୁ ହରି ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲା।
ଇତରେଣେଵ ମହତା ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିଣା ହୀନା ଵଯଂ ମୁନେ ତେନ ଜାତାସ୍ ତୃଣମଯା ଇଵ
ଏହି ଅନ୍ୟଜନ, ଯେ ହସି ଆଗରୁ କଥା କହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛୁ, ମୁନି, ଏବେ ଘାସ ପରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛୁ।
ଅସ୍ତ୍ରାଣାଂ ସାଯକାନାଂ ଚ ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ତଥା ମମ ସାରତା ଯାଭଵନ୍ ମୂର୍ତା ସ ଗତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ମୋ ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣ, ଗାଣ୍ଡୀବରେ ଯେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାଵଲୋକନାଦ୍ ଅସ୍ମାଞ୍ ଶ୍ରୀର୍ ଜଯଃ ସଂପଦ୍ ଉନ୍ନତିଃ ନ ତତ୍ଯାଜ ସ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାସ୍ମାନ୍ ଭଗଵାନ୍ ଗତଃ
ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମେ ଶ୍ରୀ, ବିଜୟ, ସମ୍ପଦ ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଥିଲୁ—ସେ ଗୋବିନ୍ଦ ତେବେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଭଗବାନ୍ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଙ୍ଗରାଜାଦ୍ଯାସ୍ ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ ଯତ୍ପ୍ରଭାଵେନ ନିର୍ଦଗ୍ଧାଃ ସ କୃଷ୍ଣସ୍ ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍ ଭୁଵମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅଙ୍ଗରାଜ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସବୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ସେ କୃଷ୍ଣ ଏବେ ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।
ନିର୍ଯୌଵନା ହତଶ୍ରୀକା ଭ୍ରଷ୍ଟଚ୍ଛାଯେଵ ମେ ମହୀ ଵିଭାତି ତାତ ନୈକୋ ଽହଂ ଵିରହେ ତସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ
ଯୁବତ୍ବ ହରାଇ, ଶ୍ରୀ ହୀନ ହୋଇ, ମୋର ପୃଥିବୀ ଏପରି ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଯିଏ ତାର ଚହାରା ହରାଇଥିବା ଜନନୀ ପରି। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ବିରହରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି କେବଳ ମୁଁ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ଯାନୁଭାଵାଦ୍ ଭୀଷ୍ମାଦ୍ଯୈର୍ ମଯ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନୌ ଶଲଭାଯିତମ୍ ଵିନା ତେନାଦ୍ଯ କୃଷ୍ଣେନ ଗୋପାଲୈର୍ ଅସ୍ମି ନିର୍ଜିତଃ
ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋ ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ପରି ହୋଇଥିଲେ, ସେ କୃଷ୍ଣ ବିନା ଆଜି ଗୋପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପରାଜିତ ହେଲି।
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଖ୍ଯାତଂ ଯଦ୍ ଅନୁଭାଵତଃ ମମ ତେନ ଵିନାଭୀରୈର୍ ଲଗୁଡୈସ୍ ତୁ ତିରସ୍କୃତମ୍
ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍, ତିନି ଜଗତରେ ଯାହାର କୃପାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ସେ ବିନା ଆଜି ଅଭୀରମାନେ ଲଠ ନେଇ ତାହାକୁ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅନେକାନି ହ୍ଯ୍ ଅନାଥାନି ମହାମୁନେ ଯତତୋ ମମ ନୀତାନି ଦସ୍ଯୁଭିର୍ ଲଗୁଡାଯୁଧୈଃ
ଅନେକ ହଜାର ଜନନୀମାନେ, ଏବେ ଅନାଥ ହୋଇ, ମହାମୁନି, ମୋର ରକ୍ଷା ପ୍ରୟାସ ସତ୍ତ୍ୱେ ଲଠ ନେଇଥିବା ଦସ୍ୟୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଆନୀଯମାନମ୍ ଆଭୀରୈଃ ସର୍ଵଂ କୃଷ୍ଣାଵରୋଧନମ୍ ହୃତଂ ଯଷ୍ଟିପ୍ରହରଣୈଃ ପରିଭୂଯ ବଲଂ ମମ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୃହର ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅଭୀରମାନେ ଲଠ ନେଇ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଅପମାନ କରି ଚୁରି କରି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
ନିଃଶ୍ରୀକତା ନ ମେ ଚିତ୍ରଂ ଯଜ୍ ଜୀଵାମି ତଦ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ନୀଚାଵମାନପଙ୍କାଙ୍କୀ ନିର୍ଲଜ୍ଜୋ ଽସ୍ମି ପିତାମହ
ମୋର ଶ୍ରୀ ହରାଇ ଯିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଯେ ମୁଁ ଏଯାଁ ଜୀବନ୍ତ। ନିଚ ଅପମାନର ମାଟିରେ ଲାଗି, ଲଜ୍ଜା ନ ଥିବା ମୁଁ, ପିତାମହ।