ତତସ୍ ତେ ପାପକର୍ମାଣୋ ଲୋଭୋପହତଚେତସଃ ଆଭୀରା ମନ୍ତ୍ରଯାମ୍ ଆସୁଃ ସମେତ୍ଯାତ୍ଯନ୍ତଦୁର୍ମଦାଃ
ତାପରେ, ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏହି ପାପୀ ଆଭୀରମାନେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିମାନୀ ହୋଇ, ଏକଠା ହେଇ ଚୁପଚାପ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଲେ।
ଅଯମ୍ ଏକୋ ଽର୍ଜୁନୋ ଧନ୍ଵୀ ସ୍ତ୍ରୀଜନଂ ନିହତେଶ୍ଵରମ୍ ନଯତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମାନ୍ ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ଧିଗ୍ ଏତତ୍ କ୍ରିଯତାଂ ବଲମ୍
ଏହି ଏକାକୀ ଧନୁର୍ଧର ଅର୍ଜୁନ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ନେତାମାନେ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜନାନୀମାନେକୁ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି; ଏହା ଲଜ୍ଜାର କଥା, ଚଳ, ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ହତ୍ଵା ଗର୍ଵସମାରୂଢୋ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣଜଯଦ୍ରଥାନ୍ କର୍ଣାଦୀଂଶ୍ ଚ ନ ଜାନାତି ବଲଂ ଗ୍ରାମନିଵାସିନାମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଜୟଦ୍ରଥ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମାରି, ଅର୍ଜୁନ ଗର୍ବରେ ଭରିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ସେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ବଲଜ୍ଯେଷ୍ଠାନ୍ ନରାନ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ ଗ୍ରାମ୍ଯାଂଶ୍ ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ ସର୍ଵାନ୍ ଏଵାଵଜାନାତି କିଂ ଵୋ ବହୁଭିର୍ ଉତ୍ତରୈଃ
ଗ୍ରାମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି; ବେଶି କଥା କହିବାର ଦରକାର କଣ?
ତତୋ ଯଷ୍ଟିପ୍ରହରଣା ଦସ୍ଯଵୋ ଲୋଷ୍ଟହାରିଣଃ ସହସ୍ରଶୋ ଽଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ତଂ ଜନଂ ନିହତେଶ୍ଵରମ୍ ତତୋ ନିଵୃତ୍ତଃ କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରାହାଭୀରାନ୍ ହସନ୍ନ୍ ଇଵ
ତାପରେ, ହଜାରହଜାର ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଲଠି ଓ ପଥର ନେଇ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ନେତାମାନେ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଡ଼ିଲେ; ତାପରେ କୌନ୍ତେୟ ପଛକୁ ହଟି, ଆଭୀରମାନେକୁ ହସି ହସି କହିଲେ।
ନିଵର୍ତଧ୍ଵମ୍ ଅଧର୍ମଜ୍ଞା ଯଦୀତୋ ନ ମୁମୂର୍ଷଵଃ
ଧର୍ମ କିଛି ଜାଣୁନାଥିବା ତୁମେମାନେ, ମରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ, ପଛକୁ ଫେରିଯାଅ।
ଅଵଜ୍ଞାଯ ଵଚସ୍ ତସ୍ଯ ଜଗୃହୁସ୍ ତେ ତଦା ଧନମ୍ ସ୍ତ୍ରୀଜନଂ ଚାପି କୌନ୍ତେଯାଦ୍ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନପରିଗ୍ରହମ୍
ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି, ସେମାନେ କୌନ୍ତେୟଙ୍କ ଠାରୁ ଧନ ଓ ଜନାନୀମାନେକୁ ଦଳରକ୍ଷିତ ଥିବା ସତ୍ୱେ ଛିନିନେଲେ।
ତତୋ ଽର୍ଜୁନୋ ଧନୁର୍ ଦିଵ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡୀଵମ୍ ଅଜରଂ ଯୁଧି ଆରୋପଯିତୁମ୍ ଆରେଭେ ନ ଶଶାକ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷକୁ ଚଢ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଚକାର ସଜ୍ଜଂ କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ ତୁ ତଦ୍ ଅଭୂଚ୍ ଛିଥିଲଂ ପୁନଃ ନ ସସ୍ମାର ତଥାସ୍ତ୍ରାଣି ଚିନ୍ତଯନ୍ନ୍ ଅପି ପାଣ୍ଡଵଃ
ଅନେକ କଷ୍ଟରେ ଧନୁଷ ସଜାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ଢିଲା ହେଇଯାଇଲା; ପାଣ୍ଡବ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ରମାନେକୁ ମନେ ପକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଶରାନ୍ ମୁମୋଚ ଚୈତେଷୁ ପାର୍ଥଃ ଶେଷାନ୍ ସ ହର୍ଷିତଃ ନ ଭେଦଂ ତେ ପରଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଅସ୍ତା ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ପାର୍ଥ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଶରମାନେ କୌଣସି କ୍ଷତି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଗାଣ୍ଡୀବର ଧନୁଷରୁ ଛୁଟିଥିବା ଶରମାନେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲେ ନାହିଁ।
ଵହ୍ନିନା ଚାକ୍ଷଯା ଦତ୍ତାଃ ଶରାସ୍ ତେ ଽପି କ୍ଷଯଂ ଯଯୁଃ ଯୁଧ୍ଯତଃ ସହ ଗୋପାଲୈର୍ ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାଭଵତ୍ କ୍ଷଯଃ
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଶେଷ ଶରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲେ; ଗୋପାଳମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଅର୍ଜୁନ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯତ୍ ତୁ କୌନ୍ତେଯଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵ ହି ତଦ୍ ବଲମ୍ ଯନ୍ ମଯା ଶରସଂଘାତୈଃ ସବଲା ଭୂଭୃତୋ ଜିତାଃ
କୌନ୍ତେୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ମୋର ଶରବର୍ଷାରେ ରାଜାମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି।'
ମିଷତଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ତତସ୍ ତାଃ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାଃ ଅପାକୃଷ୍ଯନ୍ତ ଚାଭୀରୈଃ କାମାଚ୍ ଚାନ୍ଯାଃ ପ୍ରଵଵ୍ରଜୁଃ
ପାଣ୍ଡବ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଉତ୍ତମାଙ୍ଗନାମାନେକୁ ଆଭୀରମାନେ ଟାଣିନେଲେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନାନୀମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ଶରେଷୁ କ୍ଷୀଣେଷୁ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ଧନଂଜଯଃ ଜଘାନ ଦସ୍ଯୂଂସ୍ ତେ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରହାରାଞ୍ ଜହସୁର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଶର ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଧନଞ୍ଜୟ ଧନୁଷର ମୁଣ୍ଡରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ମାଡ଼ିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେ ମାଡ଼କୁ ହସିଲେ।
ପଶ୍ଯତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଵ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆଦାଯ ତେ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ସମନ୍ତାନ୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ପାର୍ଥ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ବଂଶର ଜନାନୀମାନେକୁ ଚାରିପାଖରୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ନେଇଯାଇଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତଃ ସ ଦୁଃଖିତୋ ଜିଷ୍ଣୁଃ କଷ୍ଟଂ କଷ୍ଟମ୍ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ ଅହୋ ଭଗଵତା ତେନ ମୁକ୍ତୋ ଽସ୍ମୀତି ରୁରୋଦ ଵୈ
ତାପରେ, ଦୁଃଖିତ ଜିଷ୍ଣୁ, 'ହାୟ ହାୟ! ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି' ବୋଲି କହି, କାନ୍ଦିଲେ।
ତଦ୍ ଧନୁସ୍ ତାନି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ସ ରଥସ୍ ତେ ଚ ଵାଜିନଃ ସର୍ଵମ୍ ଏକପଦେ ନଷ୍ଟଂ ଦାନମ୍ ଅଶ୍ରୋତ୍ରିଯେ ଯଥା
ସେ ଧନୁଷ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର, ସେ ରଥ ଓ ସେ ଘୋଡ଼ା—ସବୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରାଇଗଲା, ଯେପରି ଅଶ୍ରୋତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ଅପରିଣାମ ହୋଇଯାଏ।
ଅହୋ ଚାତି ବଲଂ ଦୈଵଂ ଵିନା ତେନ ମହାତ୍ମନା ଯଦ୍ ଅସାମର୍ଥ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ଽହଂ ନୀଚୈର୍ ନୀତଃ ପରାଭଵମ୍
ହାଁ, ଭାଗ୍ୟ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ! ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ତୌ ବାହୂ ସ ଚ ମେ ମୁଷ୍ଟିଃ ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ ସୋ ଽସ୍ମି ଚାର୍ଜୁନଃ ପୁଣ୍ଯେନେଵ ଵିନା ତେନ ଗତଂ ସର୍ଵମ୍ ଅସାରତାମ୍
ସେ ଦୁଇ ହାତ, ମୋ ମୁଷ୍ଟି, ମୋ ସ୍ଥାନ ଓ ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ—ସବୁ ସେ ନଥିବାରୁ ନିର୍ମାନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ତାହାର କାରଣ ହରାଇଲେ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ।
ମମାର୍ଜୁନତ୍ଵଂ ଭୀମସ୍ଯ ଭୀମତ୍ଵଂ ତତ୍କୃତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ଵିନା ତେନ ଯଦ୍ ଆଭୀରୈର୍ ଜିତୋ ଽହଂ କଥମ୍ ଅନ୍ଯଥା
ମୋ ଅର୍ଜୁନ ଭାବ ଓ ଭୀମଙ୍କର ଶକ୍ତି—ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା; ସେ ନଥିବାରୁ ଆଭୀରମାନେ ମୋତେ କିପରି ପରାଜିତ କରିପାରିଲେ?
ଇତ୍ଥଂ ଵଦନ୍ ଯଯୌ ଜିଷ୍ଣୁର୍ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ପୁରୋତ୍ତମମ୍ ଚକାର ତତ୍ର ରାଜାନଂ ଵଜ୍ରଂ ଯାଦଵନନ୍ଦନମ୍
ଏପରି କହି ଜିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ, ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଯାଦବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କରିଦେଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ଵ୍ଯାସଂ ଫାଲ୍ଗୁନଃ କାନନାଶ୍ରଯମ୍ ତମ୍ ଉପେତ୍ଯ ମହାଭାଗଂ ଵିନଯେନାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ସେଠି ଫାଲ୍ଗୁନ ବନରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ମହାଭାଗଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିଲେ।
ତଂ ଵନ୍ଦମାନଂ ଚରଣାଵ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ ଉଵାଚ ପାର୍ଥଂ ଵିଚ୍ଛାଯଃ କଥମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଈଦୃଶଃ
ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନକୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ତୁମର ଚାୟା କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇଯାଇଛି?'
ଅଜାରଜୋନୁଗମନଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଥଵା କୃତା ଜଯାଶାଭଙ୍ଗଦୁଃଖୀ ଵା ଭ୍ରଷ୍ଟଚ୍ଛାଯୋ ଽସି ସାଂପ୍ରତମ୍
ତୁମେ କି ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛ? କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ କରିଛ? କିମ୍ବା ବିଜୟ ଆଶା ଭଙ୍ଗର ଦୁଃଖରେ ତୁମର ଚାୟା ହରାଇଯାଇଛି?
ସାଂତାନିକାଦଯୋ ଵା ତେ ଯାଚମାନା ନିରାକୃତାଃ ଅଗମ୍ଯସ୍ତ୍ରୀରତିର୍ ଵାପି ତେନାସି ଵିଗତପ୍ରଭଃ
କିମ୍ବା ସାଂତାନିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯାଚନା କରିଥିଲେ, ତୁମେ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛ? କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ନାରୀ ସହିତ ରତି କରିଛ? ଏହିପରି ତୁମର ଚାୟା ହରାଇଯାଇଛି।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପ୍ରଦାଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ମିଷ୍ଟମ୍ ଏକମ୍ ଅଥୋ ଭଵାନ୍ କିଂ ଵା କୃପଣଵିତ୍ତାନି ହୃତାନି ଭଵତାର୍ଜୁନ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ରସିକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ତୁମେ କି ସେଉଁଠି ଖାଇଛ? କିମ୍ବା ଅର୍ଜୁନ, ତୁମର ଅଳ୍ପ ଧନ ହରାଇଯାଇଛି?
କଚ୍ଚିନ୍ ନ ସୂର୍ଯଵାତସ୍ଯ ଗୋଚରତ୍ଵଂ ଗତୋ ଽର୍ଜୁନ ଦୁଷ୍ଟଚକ୍ଷୁର୍ ହତୋ ଵାପି ନିଃଶ୍ରୀକଃ କଥମ୍ ଅନ୍ଯଥା
ଅର୍ଜୁନ, କି ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପବନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ? କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇଛ? କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟକୁ ମାରିଛ? ଏପରି ତୁମେ କିପରି ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇପାରିଛ?
ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ନଖାମ୍ଭସା ଵାପି ଘଟାମ୍ଭଃପ୍ରୋକ୍ଷିତୋ ଽପି ଵା ତେନାତୀଵାସି ଵିଚ୍ଛାଯୋ ନ୍ଯୂନୈର୍ ଵା ଯୁଧି ନିର୍ଜିତଃ
ନଖର ଜଳ କିମ୍ବା ଘଡ଼ିର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶିତ ହୋଇଛ? କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଛ? ଏପରି ତୁମର ଚାୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହରାଇଯାଇଛି।
ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥାଵଦ୍ ଆଚଷ୍ଟ ଵିପ୍ରା ଆତ୍ମପରାଭଵମ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, 'ଭଗବନ୍ତୁ, ଶୁଣନ୍ତୁ,' ବୋଲି ଯଥାଘଟିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ପରାଭବ କଥା କହିଲେ।
ଯଦ୍ ବଲଂ ଯଚ୍ ଚ ନସ୍ ତେଜୋ ଯଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ ଯତ୍ ପରାକ୍ରମଃ ଯା ଶ୍ରୀଶ୍ ଛାଯା ଚ ନଃ ସୋ ଽସ୍ମାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହରିର୍ ଗତଃ
ଆମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି, ତେଜ, ପ୍ରାକ୍ରମ, ବୀରତା, ଧନ, ଚାୟା ରଖିଥିଲୁ—ସବୁ ହରି ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲା।