ପ୍ରଣତିର୍ ଯା କୃତାସ୍ମାକଂ ମାନ୍ଯାନାଂ କୁକୁରାନ୍ଧକୈଃ ନ ନାମ ସା କୃତା କେଯମ୍ ଆଜ୍ଞା ସ୍ଵାମିନି ଭୃତ୍ଯତଃ
କୁକୁର ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଆମକୁ ଯେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି କଣ, ଭୃତ୍ୟରୁ ସ୍ୱାମୀକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେବା?
ଗର୍ଵମ୍ ଆରୋପିତା ଯୂଯଂ ସମାନାସନଭୋଜନୈଃ କୋ ଦୋଷୋ ଭଵତାଂ ନୀତିର୍ ଯତ୍ ପ୍ରୀଣାତ୍ଯ୍ ଅନପେକ୍ଷିତା
ସମାନ ଆସନ ଓ ଭୋଜନରେ ଅଂଶ ନେଇ ତୁମେ ଅହଂକାର ଧରିଛ; ତୁମର ଆଚରଣରେ କଣ ଦୋଷ, ଯାହା ଅନାପେକ୍ଷାରେ ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ?
ଅସ୍ମାଭିର୍ ଅର୍ଚ୍ଯୋ ଭଵତା ଯୋ ଽଯଂ ବଲ ନିଵେଦିତଃ ପ୍ରେମ୍ଣୈଵ ନ ତଦ୍ ଅସ୍ମାକଂ କୁଲାଦ୍ ଯୁଷ୍ମତ୍କୁଲୋଚିତମ୍
ବଳ, ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଯେ ଅର୍ପଣ କରିଛ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଉପଯୁକ୍ତ। କିନ୍ତୁ ଆମ ଗୋତ୍ର ଓ ତୁମ ଗୋତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, କେବଳ ସ୍ନେହରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ନାମୁଞ୍ଚନ୍ତ ହରେଃ ସୁତମ୍ କୃତୈକନିଶ୍ଚଯାଃ ସର୍ଵେ ଵିଵିଶୁର୍ ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍
ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତ କୁରୁ ଗୋତ୍ରୀୟ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ହରିଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଗଜସାହ୍ବୟ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
ମତ୍ତଃ କୋପେନ ଚାଘୂର୍ଣଂ ତତୋ ଽଧିକ୍ଷେପଜନ୍ମନା ଉତ୍ଥାଯ ପାର୍ଷ୍ଣ୍ଯା ଵସୁଧାଂ ଜଘାନ ସ ହଲାଯୁଧଃ
ହଳାୟୁଧ, କ୍ରୋଧ ଓ ମଦରେ ଭରି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଇ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଭୂମିକୁ ଘାତ କରିଲେ।
ତତୋ ଵିଦାରିତା ପୃଥ୍ଵୀ ପାର୍ଷ୍ଣିଘାତାନ୍ ମହାତ୍ମନଃ ଆସ୍ଫୋଟଯାମ୍ ଆସ ତଦା ଦିଶଃ ଶବ୍ଦେନ ପୂରଯନ୍ ଉଵାଚ ଚାତିତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲାନନଃ
ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଦଘାତରେ ପୃଥିବୀ ଫାଟିଗଲା; ସେ ହାତ ତାଳି ଦେଇ, ଚାରିଦିଗରେ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚାର କଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାବଳି, ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି, ମୁହଁ କୁଟିଲ ହେଇ କହିଲେ।
ଅହୋ ମହାଵଲେପୋ ଽଯମ୍ ଅସାରାଣାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ କୌରଵାଣାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯମ୍ ଅସ୍ମାକଂ କିଲ କାଲଜମ୍
ଅହୋ, ଏହି କୌରବମାନଙ୍କର ଏତେ ଅହଂକାର! ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସାର। ଆମ ଉପରେ ଏମାନଙ୍କର ଶାସନ କି ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି?
ଉଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଯେ ନାଜ୍ଞାଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଲଙ୍ଘନାମ୍ ଆଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛେଦ୍ ଧର୍ମେଣ ସହ ଦେଵୈଃ ଶଚୀପତିଃ
ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଯେମାନେ ଅମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯାହା ଭଙ୍ଗ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଜାଣିବେ, ଶଚୀପତି ଦେବେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ସଦାଧ୍ଯାସ୍ତେ ସୁଧର୍ମାଂ ତାମ୍ ଉଗ୍ରସେନଃ ଶଚୀପତେଃ ଧିଙ୍ ମନୁଷ୍ଯଶତୋଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ତୁଷ୍ଟିର୍ ଏଷାଂ ନୃପାସନେ
ଉଗ୍ରସେନ, ଶଚୀପତି, ସଦା ନ୍ୟାୟର ସୁଧର୍ମା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସନ୍ତି; ଶତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ରାଜସିଂହାସନରେ ଏମାନେ ଯେ ଉଲ୍ଲାସ ପାଉଛନ୍ତି, ତାହା ଲଜ୍ଜାର ଯୋଗ୍ୟ।
ପାରିଜାତତରୋଃ ପୁଷ୍ପମଞ୍ଜରୀର୍ ଵନିତାଜନଃ ବିଭର୍ତି ଯସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷାଂ ନ ମହୀପତିଃ
ଯାହାଙ୍କ ଦାସମାନଙ୍କର ଜୀବନୀମାନେ ପାରିଜାତ ଗଛର ଫୁଲ ମଞ୍ଜରୀ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କର ରାଜା ନୁହେଁ।
ସମସ୍ତଭୂଭୁଜାଂ ନାଥ ଉଗ୍ରସେନଃ ସ ତିଷ୍ଠତୁ ଅଦ୍ଯ ନିଷ୍କୌରଵାମ୍ ଉର୍ଵୀଂ କୃତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମି ତାଂ ପୁରୀମ୍
ସମସ୍ତ ଭୂପତିଙ୍କ ନାଥ ଉଗ୍ରସେନ ରହୁନ୍ତୁ; ଆଜି କୌରବମାନେ ନିଶ୍କାସିତ ହେଲା ପରେ, ମୁଁ ସେହି ପୁରୀକୁ ଯିବି।
କର୍ଣଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଦ୍ରୋଣମ୍ ଅଦ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ସବାହ୍ଲିକମ୍ ଦୁଃଶାସନାଦୀନ୍ ଭୂରିଂ ଚ ଭୂରିଶ୍ରଵସମ୍ ଏଵ ଚ
ଆଜି ମୁଁ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ଯୋଧନ, ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ ସହିତ ବାହ୍ଲିକ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଭୂରି ଓ ଭୂରିଶ୍ରବସ ମଧ୍ୟ ହତ କରିବି।
ସୋମଦତ୍ତଂ ଶଲଂ ଭୀମମ୍ ଅର୍ଜୁନଂ ସଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ ଯମଜୌ କୌରଵାଂଶ୍ ଚାନ୍ଯାନ୍ ହନ୍ଯାଂ ସାଶ୍ଵରଥଦ୍ଵିପାନ୍
ସୋମଦତ୍ତ, ଶଳ, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯମପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ, ତାଙ୍କ ଘୋଡା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ମୁଁ ହତ କରିବି।
ଵୀରମ୍ ଆଦାଯ ତଂ ସାମ୍ବଂ ସପତ୍ନୀକଂ ତତଃ ପୁରୀମ୍ ଦ୍ଵାରକାମ୍ ଉଗ୍ରସେନାଦୀନ୍ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ବାନ୍ଧଵାନ୍
ସେ ସାମ୍ବ ନାୟକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ନେଇ, ମୁଁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବି; ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି।
ଅଥଵା କୌରଵାଦୀନାଂ ସମସ୍ତୈଃ କୁରୁଭିଃ ସହ ଭାରାଵତରଣେ ଶୀଘ୍ରଂ ଦେଵରାଜେନ ଚୋଦିତଃ
ନହେଲେ, ଦେବରାଜଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ସମସ୍ତ କୌରବ ଓ ତାଙ୍କ ନେତାମାନେ ସହିତ, ଭୂମିର ଭାର କମେଇବି।
ଭାଗୀରଥ୍ଯାଂ କ୍ଷିପାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ନଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍
ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ନାଗସାହ୍ବୟ ପୁରୀକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେବି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କ୍ରୋଧରକ୍ତାକ୍ଷସ୍ ତାଲାଙ୍କୋ ଽଧୋମୁଖଂ ହଲମ୍ ପ୍ରାକାରଵପ୍ରେ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଚକର୍ଷ ମୁଶଲାଯୁଧଃ
ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାବଳି, ତାଳ ଚିହ୍ନ ଧରି, ମୁଶଳାୟୁଧ rampart ଓ moat ଉପରେ ହଳ ରଖି ଟାଣିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଆଘୂର୍ଣିତଂ ତତ୍ ସହସା ତତୋ ଵୈ ହସ୍ତିନାପୁରମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂକ୍ଷୁବ୍ଧହୃଦଯାଶ୍ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସର୍ଵକୌରଵାଃ
ହସ୍ତିନାପୁର ଏକାଏକି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ହଲିଗଲା; ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ କୌରବମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଭୟରେ ଭରିଗଲା ଓ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ରାମ ରାମ ମହାବାହୋ କ୍ଷମ୍ଯତାଂ କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ତ୍ଵଯା ଉପସଂହ୍ରିଯତାଂ କୋପଃ ପ୍ରସୀଦ ମୁଶଲାଯୁଧ
ରାମ, ରାମ, ମହାବାହୁ, ଆମକୁ କ୍ଷମା କର, କ୍ଷମା କର! ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦମନ କର, ମୁଶଳାୟୁଧ, ଦୟା କର।
ଏଷ ସାମ୍ବଃ ସପତ୍ନୀକସ୍ ତଵ ନିର୍ଯାତିତୋ ବଲ ଅଵିଜ୍ଞାତପ୍ରଭାଵାଣାଂ କ୍ଷମ୍ଯତାମ୍ ଅପରାଧିନାମ୍
ଏହା ସାମ୍ବ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ବଳ, ତୁମ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛି; ଯେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଜଣା ଥିଲା, ସେମାନେ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ଦୟା କର।
ତତୋ ନିର୍ଯାତଯାମ୍ ଆସୁଃ ସାମ୍ବଂ ପତ୍ନ୍ଯା ସମନ୍ଵିତମ୍ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସ୍ଵପୁରୀଂ ତୂର୍ଣଂ କୌରଵା ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; କୌରବମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଦୀନାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵଦତାଂ ପ୍ରିଯମ୍ କ୍ଷାନ୍ତମ୍ ଏଵ ମଯେତ୍ଯ୍ ଆହ ବଲୋ ବଲଵତାଂ ଵରଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ବଳଶାଳୀ ବଳରାମ ମିଠା କଥା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା କରିଛି।'
ଅଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଘୂର୍ଣିତାକାରଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତତ୍ ପୁରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଏଷ ପ୍ରଭାଵୋ ରାମସ୍ଯ ବଲଶୌର୍ଯଵତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁର ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜମାନେ; ଏହିଏ ହେଉଛି ବଳ ଓ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ବଳରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ।
ତତସ୍ ତୁ କୌରଵାଃ ସାମ୍ବଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ହଲିନା ସହ ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଉଦ୍ଵାହଧନଭାର୍ଯାସମନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ କୌରବମାନେ, ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ବିବାହ ଉପହାର ସହିତ ଘରକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ବଲସ୍ଯ ବଲଶାଲିନଃ କୃତଂ ଯଦ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଏଵାଭୂତ୍ ତଦ୍ ଅପି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ବଳଶାଳୀ ବଳରାମ ଆଉ କଣ କରିଥିଲେ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ନରକସ୍ଯାସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵପକ୍ଷଵିରୋଧିନଃ ସଖାଭଵନ୍ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦ୍ଵିଵିଦୋ ନାମ ଵାନରଃ
ନରକ ନାମକ ଅସୁରନାୟକଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରିଥିବା ଦ୍ୱିବିଦ ନାମକ ଏକ ବଳଶାଳୀ ବାନର ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ।
ଵୈରାନୁବନ୍ଧଂ ବଲଵାନ୍ ସ ଚକାର ସୁରାନ୍ ପ୍ରତି
ସେ ବଳଶାଳୀ ବାନର ଦେବତାମାନେଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନରକଂ ହତଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ବଲଦର୍ପସମନ୍ଵିତମ୍ କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏଷ ପ୍ରତିକ୍ରିଯାମ୍
କୃଷ୍ଣ, ବଳ ଓ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନରକଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଏହିକାରଣରୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିବି।
ଯଜ୍ଞଵିଧ୍ଵଂସନଂ କୁର୍ଵନ୍ ମର୍ତ୍ଯଲୋକକ୍ଷଯଂ ତଥା ତତୋ ଵିଧ୍ଵଂସଯାମ୍ ଆସ ଯଜ୍ଞାନ୍ ଅଜ୍ଞାନମୋହିତଃ
ସେ ଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଏବଂ ମାନବ ଲୋକର ନାଶ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଅବିଦ୍ୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ୟଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ବିଭେଦ ସାଧୁମର୍ଯାଦାଂ କ୍ଷଯଂ ଚକ୍ରେ ଚ ଦେହିନାମ୍ ଦଦାହ ଚପଲୋ ଦେଶଂ ପୁରଗ୍ରାମାନ୍ତରାଣି ଚ
ସେ ସାଧୁମାନେଙ୍କ ନୀତି ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଜୀବମାନେଙ୍କ ନାଶ କଲେ, ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଦେଶ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମ ଭିତର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।