ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରପ୍ରତିହତପ୍ରଭାଵା ମୁନିସତ୍ତମାଃ ତତଃ କାଶିବଲଂ ଭୂରି ପ୍ରମଥାନାଂ ତଥା ବଲମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା କୃତ୍ୟାର ଶକ୍ତି ରୋକାଯିବା ପରେ, କାଶୀର ବଡ଼ ସେନା ଓ ପ୍ରମଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଦମିତ ହେଲେ।
ସମସ୍ତଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୁତଂ ଚକ୍ରସ୍ଯାଭିମୁଖଂ ଯଯୌ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରମୋକ୍ଷବହୁଲଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ତଦ୍ ବଲମ୍ ଓଜସା
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ସେ ସେନା ଚକ୍ରକୁ ମୁହାଁ ଦେଇ ଆଗେଇଲା; କିନ୍ତୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷାରେ, ସେ ସେନା ଚକ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ପୁରା ଦଗ୍ଧ ହେଲା।
କୃତ୍ଵାକ୍ଷେମାମ୍ ଅଶେଷାଂ ତାଂ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ଯଯୌ ପ୍ରଭୂତଭୃତ୍ଯପୌରାଂ ତାଂ ସାଶ୍ଵମାତଙ୍ଗମାନଵାମ୍
ସମସ୍ତ ନଗରକୁ ଅସୁରକ୍ଷିତ କରି, ଚକ୍ର କାଶୀନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଦାସ, ପୌର, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅଶେଷଦୁର୍ଗକୋଷ୍ଠାଂ ତାଂ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାଂ ସୁରୈର୍ ଅପି ଜ୍ଵାଲାପରିଵୃତାଶେଷଗୃହପ୍ରାକାରତୋରଣାମ୍
ସମସ୍ତ କୋଟ ଓ ଭଣ୍ଡାର ଥିବା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଡରେଇଥିବା ସେଇ ନଗରର ସମସ୍ତ ଘର, ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଜ୍ୱାଳାରେ ଘିରିଯାଇଥିଲା।
ଦଦାହ ତାଂ ପୁରୀଂ ଚକ୍ରଂ ସକଲାମ୍ ଏଵ ସତ୍ଵରମ୍ ଅକ୍ଷୀଣାମର୍ଷମ୍ ଅତ୍ଯଲ୍ପସାଧ୍ଯସାଧନନିସ୍ପୃହମ୍ ତଚ୍ ଚକ୍ରଂ ପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ଦୀପ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅଭ୍ଯାଯଯୌ କରମ୍
ଅକ୍ଷୟ କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତ ଚକ୍ରଟି ସମସ୍ତ ସହରକୁ ବେଗରେ ଜଳାଇ ଦେଲା; ପରେ, ତାହା ଆଲୋକରେ ଚମକି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତକୁ ଫେରିଗଲା।
ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ଭୂଯୋ ବଲଭଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ ମୁନେ ପରାକ୍ରମଂ ଶୌର୍ଯଂ ତନ୍ ନୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ମୁନି, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପ ବିଷୟରେ ପୁଣିଥରେ ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ; ଦୟାକରି ଆମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ଯମୁନାକର୍ଷଣାଦୀନି ଶ୍ରୁତାନ୍ଯ୍ ଅସ୍ମାଭିର୍ ଅତ୍ର ଵୈ ତତ୍ କଥ୍ଯତାଂ ମହାଭାଗ ଯଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ କୃତଵାନ୍ ବଲଃ
ଯମୁନାକୁ ଟାଣିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ଏଠାରେ ଶୁଣିଛୁ; ମହାଭାଗ, ବଳରାମ କଣ ଅନ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ କହ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନଯଃ କର୍ମ ଯଦ୍ ରାମେଣାଭଵତ୍ କୃତମ୍ ଅନନ୍ତେନାପ୍ରମେଯେନ ଶେଷେଣ ଧରଣୀଭୃତା
ମୁନିମାନେ, ଶୁଣ, ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନନ୍ତ, ଅପରିମାପ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଧାରକ ରାମ କରିଥିଲେ, ତାହା ଏବେ କହୁଛି।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତନଯାଂ ସ୍ଵଯଂଵରକୃତେକ୍ଷଣାମ୍ ବଲାଦ୍ ଆଦତ୍ତଵାନ୍ ଵୀରଃ ସାମ୍ବୋ ଜାମ୍ବଵତୀସୁତଃ
ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ସାମ୍ବ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ଦିନେ ବଳବାନ୍ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଲା।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହାଵୀର୍ଯାଃ କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦଯଶ୍ ଚୈଵ ବବନ୍ଧୁର୍ ଯୁଧି ନିର୍ଜିତମ୍
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ମହାବୀର କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ସାମ୍ବକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯାଦଵାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୋଧଂ ଦୁର୍ଯୋଧନାଦିଷୁ ମୁନଯଃ ପ୍ରତିଚକ୍ରୁଶ୍ ଚ ତାନ୍ ଵିହନ୍ତୁଂ ମହୋଦ୍ଯମମ୍
ଏହି ଖବର ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ତାନ୍ ନିଵାର୍ଯ ବଲଃ ପ୍ରାହ ମଦଲୋଲାକୁଲାକ୍ଷରମ୍ ମୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ମଦ୍ଵଚନାଦ୍ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଏକୋ ହି କୌରଵାନ୍
ବଳ ତାଙ୍କୁ ରୋକି କହିଲେ: 'ମୋର କଥାରେ ସେମାନେ ସାମ୍ବକୁ ଛାଡିଦେବେ; କୌରବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ମୁଁ ଏକା ଯିବି।'
ବଲଦେଵସ୍ ତତୋ ଗତ୍ଵା ନଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍ ବାହ୍ଯୋପଵନମଧ୍ଯେ ଽଭୂନ୍ ନ ଵିଵେଶ ଚ ତତ୍ ପୁରମ୍
ବଳଦେବ ତାପରେ ନାଗସାହ୍ବୟ ନାମକ ସହରକୁ ଗଲେ, ବାହାର ଉଦ୍ୟାନରେ ରହିଲେ, ସହର ଭିତରକୁ ଯାଇନାହାନ୍ତି।
ବଲମ୍ ଆଗତମ୍ ଆଜ୍ଞାଯ ତଦା ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ ଗାମ୍ ଅର୍ଘମ୍ ଉଦକଂ ଚୈଵ ରାମାଯ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯନ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ ସର୍ଵଂ ତତସ୍ ତାନ୍ ଆହ କୌରଵାନ୍
ବଳ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଗାଁ, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ; ସେପରେ ରାମ କୌରବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଜ୍ଞାପଯତ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରସେନଃ ସାମ୍ବମ୍ ଆଶୁ ଵିମୁଞ୍ଚତ
ଉଗ୍ରସେନ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛନ୍ତି: ସାମ୍ବକୁ ତୁରନ୍ତ ଛାଡିଦିଅ।
ତତସ୍ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣାଦଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଚୁକ୍ରୁଧୁର୍ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଊଚୁଶ୍ ଚ କୁପିତାଃ ସର୍ଵେ ବାହ୍ଲିକାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭୂମିପାଃ ଅରାଜାର୍ହଂ ଯଦୋର୍ ଵଂଶମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ମୁଶଲାଯୁଧମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: 'ମୁଶଳଧାରୀ ଯାଦବବଂଶୀମାନେ ରାଜ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଭୋ ଭୋଃ କିମ୍ ଏତଦ୍ ଭଵତା ବଲଭଦ୍ରେରିତଂ ଵଚଃ ଆଜ୍ଞାଂ କୁରୁକୁଲୋତ୍ଥାନାଂ ଯାଦଵଃ କଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
'ହଁ, ଏହି କଣ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା? କୌରବମାନେଙ୍କୁ ଯାଦବ କିପରି ଆଜ୍ଞା ଦେବ?'
ଉଗ୍ରସେନୋ ଽପି ଯଦ୍ଯ୍ ଆଜ୍ଞାଂ କୌରଵାଣାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ତଦ୍ ଅଲଂ ପାଣ୍ଡୁରୈଶ୍ ଛତ୍ତ୍ରୈର୍ ନୃପଯୋଗ୍ଯୈର୍ ଅଲଂକୃତୈଃ
ଉଗ୍ରସେନ କୌରବମାନେଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, ତେବେ ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଛତା ନେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ବଲଭଦ୍ର ତ୍ଵଂ ସାମ୍ବମ୍ ଅନ୍ଯାଯଚେଷ୍ଟିତମ୍ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମୋ ନ ଭଵତୋ ନୋଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ବଳଭଦ୍ର, ତୁମେ ଯାଅ; ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା ସାମ୍ବକୁ ଆମେ ଛାଡିଦେବା; ତୁମ୍ବା ଓ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଣତିର୍ ଯା କୃତାସ୍ମାକଂ ମାନ୍ଯାନାଂ କୁକୁରାନ୍ଧକୈଃ ନ ନାମ ସା କୃତା କେଯମ୍ ଆଜ୍ଞା ସ୍ଵାମିନି ଭୃତ୍ଯତଃ
କୁକୁର ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଆମକୁ ଯେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି କଣ, ଭୃତ୍ୟରୁ ସ୍ୱାମୀକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେବା?
ଗର୍ଵମ୍ ଆରୋପିତା ଯୂଯଂ ସମାନାସନଭୋଜନୈଃ କୋ ଦୋଷୋ ଭଵତାଂ ନୀତିର୍ ଯତ୍ ପ୍ରୀଣାତ୍ଯ୍ ଅନପେକ୍ଷିତା
ସମାନ ଆସନ ଓ ଭୋଜନରେ ଅଂଶ ନେଇ ତୁମେ ଅହଂକାର ଧରିଛ; ତୁମର ଆଚରଣରେ କଣ ଦୋଷ, ଯାହା ଅନାପେକ୍ଷାରେ ଆମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ?
ଅସ୍ମାଭିର୍ ଅର୍ଚ୍ଯୋ ଭଵତା ଯୋ ଽଯଂ ବଲ ନିଵେଦିତଃ ପ୍ରେମ୍ଣୈଵ ନ ତଦ୍ ଅସ୍ମାକଂ କୁଲାଦ୍ ଯୁଷ୍ମତ୍କୁଲୋଚିତମ୍
ବଳ, ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଯେ ଅର୍ପଣ କରିଛ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଉପଯୁକ୍ତ। କିନ୍ତୁ ଆମ ଗୋତ୍ର ଓ ତୁମ ଗୋତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, କେବଳ ସ୍ନେହରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ନାମୁଞ୍ଚନ୍ତ ହରେଃ ସୁତମ୍ କୃତୈକନିଶ୍ଚଯାଃ ସର୍ଵେ ଵିଵିଶୁର୍ ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍
ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତ କୁରୁ ଗୋତ୍ରୀୟ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ହରିଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଗଜସାହ୍ବୟ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
ମତ୍ତଃ କୋପେନ ଚାଘୂର୍ଣଂ ତତୋ ଽଧିକ୍ଷେପଜନ୍ମନା ଉତ୍ଥାଯ ପାର୍ଷ୍ଣ୍ଯା ଵସୁଧାଂ ଜଘାନ ସ ହଲାଯୁଧଃ
ହଳାୟୁଧ, କ୍ରୋଧ ଓ ମଦରେ ଭରି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଇ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଭୂମିକୁ ଘାତ କରିଲେ।
ତତୋ ଵିଦାରିତା ପୃଥ୍ଵୀ ପାର୍ଷ୍ଣିଘାତାନ୍ ମହାତ୍ମନଃ ଆସ୍ଫୋଟଯାମ୍ ଆସ ତଦା ଦିଶଃ ଶବ୍ଦେନ ପୂରଯନ୍ ଉଵାଚ ଚାତିତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲାନନଃ
ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଦଘାତରେ ପୃଥିବୀ ଫାଟିଗଲା; ସେ ହାତ ତାଳି ଦେଇ, ଚାରିଦିଗରେ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚାର କଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତାବଳି, ଭୃକୁଟି ଭାଙ୍ଗି, ମୁହଁ କୁଟିଲ ହେଇ କହିଲେ।
ଅହୋ ମହାଵଲେପୋ ଽଯମ୍ ଅସାରାଣାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ କୌରଵାଣାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯମ୍ ଅସ୍ମାକଂ କିଲ କାଲଜମ୍
ଅହୋ, ଏହି କୌରବମାନଙ୍କର ଏତେ ଅହଂକାର! ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅସାର। ଆମ ଉପରେ ଏମାନଙ୍କର ଶାସନ କି ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି?
ଉଗ୍ରସେନସ୍ଯ ଯେ ନାଜ୍ଞାଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଲଙ୍ଘନାମ୍ ଆଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛେଦ୍ ଧର୍ମେଣ ସହ ଦେଵୈଃ ଶଚୀପତିଃ
ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଯେମାନେ ଅମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯାହା ଭଙ୍ଗ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଜାଣିବେ, ଶଚୀପତି ଦେବେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ସଦାଧ୍ଯାସ୍ତେ ସୁଧର୍ମାଂ ତାମ୍ ଉଗ୍ରସେନଃ ଶଚୀପତେଃ ଧିଙ୍ ମନୁଷ୍ଯଶତୋଚ୍ଛିଷ୍ଟେ ତୁଷ୍ଟିର୍ ଏଷାଂ ନୃପାସନେ
ଉଗ୍ରସେନ, ଶଚୀପତି, ସଦା ନ୍ୟାୟର ସୁଧର୍ମା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସନ୍ତି; ଶତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ରାଜସିଂହାସନରେ ଏମାନେ ଯେ ଉଲ୍ଲାସ ପାଉଛନ୍ତି, ତାହା ଲଜ୍ଜାର ଯୋଗ୍ୟ।
ପାରିଜାତତରୋଃ ପୁଷ୍ପମଞ୍ଜରୀର୍ ଵନିତାଜନଃ ବିଭର୍ତି ଯସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷାଂ ନ ମହୀପତିଃ
ଯାହାଙ୍କ ଦାସମାନଙ୍କର ଜୀବନୀମାନେ ପାରିଜାତ ଗଛର ଫୁଲ ମଞ୍ଜରୀ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କର ରାଜା ନୁହେଁ।