ସାତ୍ରାଜିତୀ ସତ୍ଯଭାମା ଲକ୍ଷ୍ମଣା ଚାରୁହାସିନୀ ଷୋଡଶାତ୍ର ସହସ୍ରାଣି ସ୍ତ୍ରୀଣାମ୍ ଅନ୍ଯାନି ଚକ୍ରିଣଃ
ସାତ୍ରାଜିତଙ୍କର କନ୍ୟା ସତ୍ୟଭାମା, ଚାରୁହାସିନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣା ଓ ଷୋଳେ ହଜାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଽପି ମହାଵୀର୍ଯୋ ରୁକ୍ମିଣସ୍ ତନଯାଂ ଶୁଭାମ୍ ସ୍ଵଯଂଵରସ୍ଥାଂ ଜଗ୍ରାହ ସାପି ତଂ ତନଯଂ ହରେଃ
ମହାବୀର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରୁକ୍ମିଙ୍କର ଶୁଭ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ବିବାହ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ।
ତସ୍ଯାମ୍ ଅସ୍ଯାଭଵତ୍ ପୁତ୍ରୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ ଅନିରୁଦ୍ଧୋ ରଣେ ରୁଦ୍ଧୋ ଵୀର୍ଯୋଦଧିର୍ ଅରିଂଦମଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ— ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରିମିତ ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାପି ରୁକ୍ମିଣଃ ପୌତ୍ରୀଂ ଵରଯାମ୍ ଆସ କେଶଵଃ ଦୌହିତ୍ରାଯ ଦଦୌ ରୁକ୍ମୀ ସ୍ପର୍ଧଯନ୍ନ୍ ଅପି ଶୌରିଣା
କେଶବ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରୁକ୍ମିଙ୍କର ନାତିନୀକୁ ବିବାହ ପାଇଁ ବାଛିଲେ; ରୁକ୍ମି ଶୌରିଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାକୁ ତାଙ୍କର ନାତିକୁ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯା ଵିଵାହେ ରାମାଦ୍ଯା ଯାଦଵା ହରିଣା ସହ ରୁକ୍ମିଣୋ ନଗରଂ ଜଗ୍ମୁର୍ ନାମ୍ନା ଭୋଜକଟଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ତାଙ୍କ ବିବାହ ସମୟରେ, ରାମ ଓ ଯାଦବମାନେ, ହରି ସହିତ, ରୁକ୍ମିଙ୍କ ସହର 'ଭୋଜକଟ'କୁ ଗଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।
ଵିଵାହେ ତତ୍ର ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ପ୍ରାଦ୍ଯୁମ୍ନେଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ କଲିଙ୍ଗରାଜପ୍ରମୁଖା ରୁକ୍ମିଣଂ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍
ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବିବାହ ସମାପ୍ତି ପରେ, କଳିଙ୍ଗରାଜ ଆଦି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅନକ୍ଷଜ୍ଞୋ ହଲୀ ଦ୍ଯୂତେ ତଥାସ୍ଯ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍ ତନ୍ ନଯାମୋ ବଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଯୂତେନୈଵ ମହାଦ୍ଯୁତେ
'ଏହି ହଳଧର ଦାୟିଁ ଖେଳରେ କିଛି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଆସକ୍ତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ଦାୟିଁ ଖେଳରେ ହରାଇଦେବା।'
ତଥେତି ତାନ୍ ଆହ ନୃପାନ୍ ରୁକ୍ମୀ ବଲସମନ୍ଵିତଃ ସଭାଯାଂ ସହ ରାମେଣ ଚକ୍ରେ ଦ୍ଯୂତଂ ଚ ଵୈ ତଦା
ଏହିପରି ରାଜାମାନେ କହିବା ପରେ, ରୁକ୍ମି ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଓ ରାମଙ୍କ ସହିତ ସଭାରେ ଦାୟିଁ ଖେଳ ଆୟୋଜନ କଲେ।
ସହସ୍ରମ୍ ଏକଂ ନିଷ୍କାଣାଂ ରୁକ୍ମିଣା ଵିଜିତୋ ବଲଃ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ଚାନ୍ଯତ୍ ସହସ୍ରଂ ରୁକ୍ମିଣା ଜିତଃ
ବଳ ଏକ ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରାରେ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଠାରେ ହାରିଗଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ରୁକ୍ମି ଅନ୍ୟ ଏକ ହଜାରରେ ହାରିଗଲେ।
ତତୋ ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ନିଷ୍କାଣାଂ ପଣମ୍ ଆଦଦେ ବଲଭଦ୍ରପ୍ରପନ୍ନାନି ରୁକ୍ମୀ ଦ୍ଯୂତଵିଦାଂ ଵରଃ
ତାପରେ ଦାୟିଁ ଖେଳରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରୁକ୍ମି, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଜିତିଥିବା ଦଶ ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଦାଉ ରଖିଲେ।
ତତୋ ଜହାସାଥ ବଲଂ କଲିଙ୍ଗାଧିପତିର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ଦନ୍ତାନ୍ ଵିଦର୍ଶଯନ୍ ମୂଢୋ ରୁକ୍ମୀ ଚାହ ମଦୋଦ୍ଧତଃ
ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କଳିଙ୍ଗରାଜ ବଳଙ୍କୁ ଦେଖି ହସିଲେ, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ମୁଢ଼ ରୁକ୍ମି ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ।
ଅଵିଦ୍ଯୋ ଽଯଂ ମହାଦ୍ଯୂତେ ବଲଭଦ୍ରଃ ପରାଜିତଃ ମୃଷୈଵାକ୍ଷାଵଲେପତ୍ଵାଦ୍ ଯୋ ଽଯଂ ମେନେ ଽକ୍ଷକୋଵିଦମ୍
'ଏହି ବଳଭଦ୍ର ଦାୟିଁ ଖେଳରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ହାରିଗଲେ; ମିଥ୍ୟା ଗର୍ବରେ ନିଜକୁ ଦାୟିଁ ଖେଳର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଭାବିଥିଲେ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଲିଙ୍ଗରାଜଂ ତୁ ପ୍ରକାଶଦଶନାନନମ୍ ରୁକ୍ମିଣଂ ଚାପି ଦୁର୍ଵାକ୍ଯଂ କୋପଂ ଚକ୍ରେ ହଲାଯୁଧଃ
କଳିଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ ଖୁଲିଆ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ହସୁଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ରୁକ୍ମୀ ଦୁର୍ବାକ୍ୟ କହିବାରୁ, ବଳରାମଙ୍କ ମନରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତତଃ କୋପପରୀତାତ୍ମା ନିଷ୍କକୋଟିଂ ହଲାଯୁଧଃ ଗ୍ଲହଂ ଜଗ୍ରାହ ରୁକ୍ମୀ ଚ ତତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକ୍ଷାନ୍ ଅପାତଯତ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ବଳରାମ ଦାଉ ଲାଗିଥିବା ଚକ୍ର ବେଠିଲେ, ଏବଂ ତାପରେ ରୁକ୍ମୀ ଦାଉ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅଜଯଦ୍ ବଲଦେଵୋ ଽଥ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚୈସ୍ ତଂ ଜିତଂ ମଯା ମମେତି ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରାହୋଚ୍ଚୈର୍ ଅଲୀକୋକ୍ତୈର୍ ଅଲଂ ବଲମ୍
ବଳରାମ ଜିତିଗଲେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଛି, ସେ ଏବେ ମୋର!' କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଚତୁର ଭାବରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ତୁମର ଶକ୍ତି ଏଠାରେ ଅଧିକ ଦରକାର ନାହିଁ!'
ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋ ଽଯଂ ଗ୍ଲହଃ ସତ୍ଯଂ ନ ମମୈଷୋ ଽନୁମୋଦିତଃ ଏଵଂ ତ୍ଵଯା ଚେଦ୍ ଵିଜିତଂ ନ ମଯା ଵିଜିତଂ କଥମ୍
'ଏହି ଖେଳ ତୁମେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲ, ଏହିଥିରେ ମୁଁ ସମ୍ମତି ଦେଇନଥିଲି। ତୁମେ ନିଜେ ଜିତିଛ କହିଲେ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ହାରିଗଲି?'
ତତୋ ଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵାଗ୍ ଉଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରାହ ଗମ୍ଭୀରନାଦିନୀ ବଲଦେଵସ୍ଯ ତଂ କୋପଂ ଵର୍ଧଯନ୍ତୀ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଗଭୀର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯାହା ବଳରାମଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇଦେଲା।
ଜିତଂ ତୁ ବଲଦେଵେନ ରୁକ୍ମିଣା ଭାଷିତଂ ମୃଷା ଅନୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ କିଂଚିତ୍ କୃତଂ ଭଵତି କର୍ମଣା
'ବଳରାମଙ୍କ ଜିତ ହୋଇଛି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା। ସତ୍ୟ କହିନଥିଲେ କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ।'
ତତୋ ବଲଃ ସମୁତ୍ଥାଯ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ ଜଘାନାଷ୍ଟାପଦେନୈଵ ରୁକ୍ମିଣଂ ସ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ବଳରାମ, ରାଗରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ଉଠିବା ସହିତ ଚେସ୍ ବୋର୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
କଲିଙ୍ଗରାଜଂ ଚାଦାଯ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ବଲାଦ୍ ବଲଃ ବଭଞ୍ଜ ଦନ୍ତାନ୍ କୁପିତୋ ଯୈଃ ପ୍ରକାଶଂ ଜହାସ ସଃ
କଳିଙ୍ଗରାଜ ଭୟରେ କମ୍ପିଥିବାବେଳେ, ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଧରି ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଯେଉଁ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ସେ ଖୋଲା ହସିଥିଲେ।
ଆକୃଷ୍ଯ ଚ ମହାସ୍ତମ୍ଭଂ ଜାତରୂପମଯଂ ବଲଃ ଜଘାନ ଯେ ତତ୍ପକ୍ଷାସ୍ ତାନ୍ ଭୂଭୃତଃ କୁପିତୋ ବଲଃ
ତାପରେ ବଳରାମ ଏକ ବଡ଼ ସୁନାର ଖମ୍ଭ ଉଖଳି, ରୁକ୍ମୀଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିବା ରାଜାମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତୋ ହାହାକୃତଂ ସର୍ଵଂ ପଲାଯନପରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦ୍ ରାଜମଣ୍ଡଲଂ ସର୍ଵଂ ବଭୂଵ କୁପିତେ ବଲେ
ତାପରେ ବଳରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି ଭାଗିଗଲେ।
ବଲେନ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁକ୍ମିଣଂ ମଧୁସୂଦନଃ ନୋଵାଚ ଵଚନଂ କିଂଚିଦ୍ ରୁକ୍ମିଣୀବଲଯୋର୍ ଭଯାତ୍
ବଳରାମ ଦ୍ୱାରା ରୁକ୍ମୀ ହତ୍ୟା ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ମଧୁସୂଦନ କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଭୟରେ।
ତତୋ ଽନିରୁଦ୍ଧମ୍ ଆଦାଯ କୃତୋଦ୍ଵାହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଦ୍ଵାରକାମ୍ ଆଜଗାମାଥ ଯଦୁଚକ୍ରଂ ସକେଶଵମ୍
ତାପରେ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ନେଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯଦୁବଂଶ ଓ କେଶବ ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ତତଃ ଶୌରିଂ ଶକ୍ରସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ ଆଜଗାମାଥ ମୁନଯୋ ମତ୍ତୈରାଵତପୃଷ୍ଠଗଃ
ତାପରେ ଦ୍ୱାରକାରେ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁନିମାନେ ସହିତ ମଦମସ୍ତ ଏୟାରାବତ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ଶୌରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦ୍ଵାରକାଂ ସୋ ଽଥ ସମୀପେ ଚ ହରେସ୍ ତଦା କଥଯାମ୍ ଆସ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ନରକସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ହରିଙ୍କ ସମ୍ନିପେ ଗଲେ ଏବଂ ଦାନବ ନରକାସୁରଙ୍କ କର୍ମକାଣ୍ଡ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ଦେଵାନାଂ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେ ଽପି ତିଷ୍ଠତା ପ୍ରଶମଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନି ନୀତାନି ମଧୁସୂଦନ
'ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମାନବ ରୂପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ।'
ତପସ୍ଵିଜନରକ୍ଷାଯୈ ସୋ ଽରିଷ୍ଟୋ ଧେନୁକସ୍ ତଥା ପ୍ରଲମ୍ବାଦ୍ଯାସ୍ ତଥା କେଶୀ ତେ ସର୍ଵେ ନିହତାସ୍ ତ୍ଵଯା
'ତପସ୍ୱୀମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ପାଇଁ, ତୁମେ ଅରିଷ୍ଟ, ଧେନୁକ, ପ୍ରଲମ୍ବ, କେଶୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ।'
କଂସଃ କୁଵଲଯାପୀଡଃ ପୂତନା ବାଲଘାତିନୀ ନାଶଂ ନୀତାସ୍ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵେ ଯେ ଽନ୍ଯେ ଜଗଦୁପଦ୍ରଵାଃ
'କଂସ, କୁବଳୟାପୀଡ଼, ପୁତନା ଯିଏ ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଜଗତକୁ ଅଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁମେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲ।'
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଦୋର୍ଦଣ୍ଡସଂବୁଦ୍ଧିପରିତ୍ରାତେ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ଯଜ୍ଞେ ଯଜ୍ଞହଵିଃ ପ୍ରାଶ୍ଯ ତୃପ୍ତିଂ ଯାନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ
'ତୁମର ବାହୁବଳ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ତିନି ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ହବି ଲଭି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଆନ୍ତି।'