ମତ୍ସ୍ଯବନ୍ଧୈଶ୍ ଚ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଽସୌ ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯୈଃ ସହ ଦ୍ଵିଜାଃ ଘାତିତୋ ଽସୁରଵର୍ଯାଯ ଶମ୍ବରାଯ ନିଵେଦିତଃ
ମାଛମାନେ ଧରାଯାଇ, ଅନ୍ୟ ମାଛ ସହିତ ମାଛଟିକୁ ମାଛଧରା ଲୋକମାନେ ମାରି, ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ମାଯାଵତୀ ନାମ ପତ୍ନୀ ସର୍ଵଗୃହେଶ୍ଵରୀ କାରଯାମ୍ ଆସ ସୂଦାନାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯମ୍ ଅନିନ୍ଦିତା
ଶମ୍ବରଙ୍କ ଘରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ମାଲିକିଣୀ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମନ୍ୟାବତୀ ନାମକ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ରନ୍ଧଣା ଘରର ମୁଖ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଦାରିତେ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରେ ଦଦୃଶେ ସାତିଶୋଭନମ୍ କୁମାରଂ ମନ୍ମଥତରୋର୍ ଦଗ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରଥମାଙ୍କୁରମ୍
ମାଛର ପେଟ କାଟିବା ସମୟରେ, ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏକ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦଗ୍ଧ କାମବୃକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଅଙ୍କୁର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କୋ ଽଯଂ କଥମ୍ ଅଯଂ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରେ ସମୁପାଗତଃ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟାଂ ତାଂ ତନ୍ଵୀଂ ପ୍ରାହ ନାରଦଃ
କିଏ ଏହି? କିପରି ଏହି ମାଛର ପେଟରେ ଆସିଲେ? — ଏଭଳି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେଇ ସୁକୁମାରୀଙ୍କୁ ନାରଦ ଏବେ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସମସ୍ତଜଗତାଂ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରିଣା ଶମ୍ବରେଣ ହୃତଃ କୃଷ୍ଣତନଯଃ ସୂତିକାଗୃହାତ୍
'ଏହେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରେ, ଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ସୂତିଘରରୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ।'
କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରେ ମତ୍ସ୍ଯେନ ନିଗୀର୍ଣସ୍ ତେ ଵଶଂ ଗତଃ ନରରତ୍ନମ୍ ଇଦଂ ସୁଭ୍ରୁ ଵିଶ୍ରବ୍ଧା ପରିପାଲଯ
'ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ମାଛ ତାଙ୍କୁ ଗିଳିଗଲା, ଏବେ ସେ ତୁମର ଦେଖାଶୁଣାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବତୀ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏହି ମଣିଷମଣିକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ନାରଦେନୈଵମ୍ ଉକ୍ତା ସା ପାଲଯାମ୍ ଆସ ତଂ ଶିଶୁମ୍ ବାଲ୍ଯାଦ୍ ଏଵାତିରାଗେଣ ରୂପାତିଶଯମୋହିତା
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଦେଖଭାଳ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କାରଣ ଶିଶୁବେଳୁରୁ ଏହାର ଅସାଧାରଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ସେ ମନମୋହିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସ ଯଦା ଯୌଵନାଭୋଗଭୂଷିତୋ ଽଭୂଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସାଭିଲାଷା ତଦା ସା ତୁ ବଭୂଵ ଗଜଗାମିନୀ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଯୁବକ ହେଲେ ଏବଂ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଆନନ୍ଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମହିଳା ଅପେକ୍ଷାରେ ଗଜଗତିରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ମାଯାଵତୀ ଦଦୌ ଚାସ୍ମୈ ମାଯା ସର୍ଵା ମହାତ୍ମନେ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯାତ୍ମଭୂତାଯ ତନ୍ନ୍ଯସ୍ତହୃଦଯେକ୍ଷଣା ପ୍ରସଜ୍ଜନ୍ତୀଂ ତୁ ତାମ୍ ଆହ ସ କାର୍ଷ୍ଣିଃ କମଲଲୋଚନଃ
ମାୟାବତୀ ସେ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଅଂଶ, ସମସ୍ତ ମାୟାଶକ୍ତି ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର କମଳନୟନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—
ମାତୃଭାଵଂ ଵିହାଯୈଵ କିମର୍ଥଂ ଵର୍ତସେ ଽନ୍ଯଥା
“ମାଆ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଏଭଳି ଅନ୍ୟଭାବରେ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ?
ସା ଚାସ୍ମୈ କଥଯାମ୍ ଆସ ନ ପୁତ୍ରସ୍ ତ୍ଵଂ ମମେତି ଵୈ ତନଯଂ ତ୍ଵାମ୍ ଅଯଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ହୃତଵାନ୍ କାଲଶମ୍ବରଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋର ପୁଅ ନୁହଁ। ଏହି କାଳଶମ୍ବର ତୁମକୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୁଅକୁ, ମୋଠାରୁ ନେଇଯାଇଥିଲା।”
କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରେ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଜଠରାନ୍ ମଯା ସା ତୁ ରୋଦିତି ତେ ମାତା କାନ୍ତାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅତିଵତ୍ସଲା
“ତୁମକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ତୁମେ ମାଛର ପେଟରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ଏଠାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଇଲି। ତୁମର ସୁନ୍ଦର ଓ ଅତି ସ୍ନେହଶୀଳ ମାଆ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।”
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଃ ଶମ୍ବରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ ସମାହ୍ଵଯତ୍ କ୍ରୋଧାକୁଲୀକୃତମନା ଯୁଯୁଧେ ଚ ମହାବଲଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ହତ୍ଵା ସୈନ୍ଯମ୍ ଅଶେଷଂ ତୁ ତସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ମାଧଵିଃ ସପ୍ତ ମାଯା ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ମାଯାଂ ସଂଯୁଯୁଜେ ଽଷ୍ଟମୀମ୍
ମାଧବଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେ ଦେତ୍ୟର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ, ସାତଟି ମାୟାକୁ ଜୟ କରି, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ମାୟା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତଯା ଜଘାନ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ମାଯଯା କାଲଶମ୍ବରମ୍ ଉତ୍ପତ୍ଯ ଚ ତଯା ସାର୍ଧମ୍ ଆଜଗାମ ପିତୁଃ ପୁରମ୍
ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା କାଳଶମ୍ବର ଦେତ୍ୟକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ମାୟାବତୀ ସହିତ ଏକଠି ଉଡ଼ି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହରକୁ ଯାଇଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରେ ଚ ପତିତଂ ମାଯାଵତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତମ୍ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହୃଷ୍ଟସଂକଲ୍ପା ବଭୂଵୁଃ କୃଷ୍ଣଯୋଷିତଃ ରୁକ୍ମିଣୀ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରେମ୍ଣା ଆସକ୍ତଦୃଷ୍ଟିର୍ ଅନିନ୍ଦିତା
ମାୟାବତୀ ସହିତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀ ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ନେହରେ ଭରି, ନିର୍ମଳ ଭାବରେ କହିଲେ—
ଧନ୍ଯାଯାଃ ଖଲ୍ଵ୍ ଅଯଂ ପୁତ୍ରୋ ଵର୍ତତେ ନଵଯୌଵନେ ଅସ୍ମିନ୍ ଵଯସି ପୁତ୍ରୋ ମେ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଯଦି ଜୀଵତି
“ଯାହାଙ୍କର ପୁଅ ଏମିତି ତରୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ମାଆ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ। ଏହି ବୟସରେ ମୋ ପୁଅ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯଦି ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି—”
ସଭାଗ୍ଯା ଜନନୀ ଵତ୍ସ ତ୍ଵଯା କାପି ଵିଭୂଷିତା ଅଥଵା ଯାଦୃଶଃ ସ୍ନେହୋ ମମ ଯାଦୃଗ୍ ଵପୁଶ୍ ଚ ତେ ହରେର୍ ଅପତ୍ଯଂ ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭଵାନ୍ ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି
“ବେଟା, ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ମାଆ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ୍ୟଶାଳି ହୋଇଛନ୍ତି। କିମ୍ବା, ମୋର ଯେପରି ସ୍ନେହ ଓ ତୁମର ରୂପ, ନିଶ୍ଚୟ ହରିଙ୍କ ପୁଅ ତୁମେ, ବେଟା, ଏହିପରି ହେବ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସହ କୃଷ୍ଣେନ ନାରଦଃ ଅନ୍ତଃପୁରଵରାଂ ଦେଵୀଂ ରୁକ୍ମିଣୀଂ ପ୍ରାହ ହର୍ଷିତଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ନାରଦ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଆସି, ଅନ୍ତଃପୁରର ଶ୍ରେଷ୍ଠା ରାଣୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—
ଏଷ ତେ ତନଯଃ ସୁଭ୍ରୁ ହତ୍ଵା ଶମ୍ବରମ୍ ଆଗତଃ ହୃତୋ ଯେନାଭଵତ୍ ପୂର୍ଵଂ ପୁତ୍ରସ୍ ତେ ସୂତିକାଗୃହାତ୍
“ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁଧାରିଣୀ, ଏହି ତୁମର ପୁଅ, ଶମ୍ବରକୁ ମାରି ଏବେ ଫେରିଛି—ଯିଏ ପୂର୍ବେ ତୁମର ସୂତିଘରରୁ ନେଇଯାଇଥିଲା।”
ଇଯଂ ମାଯାଵତୀ ଭାର୍ଯା ତନଯସ୍ଯାସ୍ଯ ତେ ସତୀ ଶମ୍ବରସ୍ଯ ନ ଭାର୍ଯେଯଂ ଶ୍ରୂଯତାମ୍ ଅତ୍ର କାରଣମ୍
“ଏହି ମାୟାବତୀ ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଶମ୍ବରଙ୍କର ନୁହଁ। ଏଥିରେ କାରଣ ଶୁଣ।”
ମନ୍ମଥେ ତୁ ଗତେ ନାଶଂ ତଦୁଦ୍ଭଵପରାଯଣା ଶମ୍ବରଂ ମୋହଯାମ୍ ଆସ ମାଯାରୂପେଣ ରୁକ୍ମିଣି
“କାମଦେବ ବିନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଏହି ମାୟାବତୀ ମାୟାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରୁକ୍ମିଣୀ, ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିଲେ।”
ଵିଵାହାଦ୍ଯୁପଭୋଗେଷୁ ରୂପଂ ମାଯାମଯଂ ଶୁଭମ୍ ଦର୍ଶଯାମ୍ ଆସ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯେଯଂ ମଦିରେକ୍ଷଣା
“ବିବାହ ଓ ଭୋଗରେ, ସେ ଦେତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ମାୟାମୟ ରୂପ ଦେଖାଇଥିଲେ। ଏହି ମଦଭରା ନୟନି ତାହାଁ।”
କାମୋ ଽଵତୀର୍ଣଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତେ ତସ୍ଯେଯଂ ଦଯିତା ରତିଃ ଵିଶଙ୍କା ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ସ୍ନୁଷେଯଂ ତଵ ଶୋଭନା
“କାମ ତୁମର ପୁଅ ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରତି। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ତୁମର ବହୁଁ।”
ତତୋ ହର୍ଷସମାଵିଷ୍ଟୌ ରୁକ୍ମିଣୀକେଶଵୌ ତଦା ନଗରୀ ଚ ସମସ୍ତା ସା ସାଧୁ ସାଧ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭାଷତ
ତାପରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ କେଶବ ଖୁସିରେ ଭରିଗଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହର ଉଚ୍ଚାରିଲା— 'ବାହ! ବାହ!'.
ଚିରଂ ନଷ୍ଟେନ ପୁତ୍ରେଣ ସଂଗତାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍ ଅଵାପ ଵିସ୍ମଯଂ ସର୍ଵୋ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଜନସ୍ ତଦା
ଦୀର୍ଘଦିନ ପରେ ହରାଇଯାଇଥିବା ପୁଅ ସହିତ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଚାରୁଦେଷ୍ଣଂ ସୁଦେଷ୍ଣଂ ଚ ଚାରୁଦେହଂ ଚ ଶୋଭନମ୍ ସୁଷେଣଂ ଚାରୁଗୁପ୍ତଂ ଚ ଭଦ୍ରଚାରୁଂ ତଥାପରମ୍
ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହେଲେ: ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସୁଦେଷ୍ଣ, ଶୋଭାମୟ ଚାରୁଦେହ, ସୁଷେଣ, ଚାରୁଗୁପ୍ତ ଓ ଭଦ୍ରଚାରୁ।
ଚାରୁଵିନ୍ଦଂ ସୁଚାରୁଂ ଚ ଚାରୁଂ ଚ ବଲିନାଂ ଵରମ୍ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯ୍ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ କନ୍ଯାଂ ଚାରୁମତୀଂ ତଥା
ସେ ଚାରୁବିନ୍ଦ, ସୁଚାରୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚାରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା ଚାରୁମତୀ ମଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭାର୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ବଭୂଵୁଃ ସପ୍ତ ଶୋଭନାଃ କାଲିନ୍ଦୀ ମିତ୍ରଵିନ୍ଦା ଚ ସତ୍ଯା ନାଗ୍ନଜିତୀ ତଥା
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ସତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ— ସାତଜଣୀ: କାଳିନ୍ଦୀ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ସତ୍ୟା ଓ ନାଗ୍ନଜିତୀ।
ଦେଵୀ ଜାମ୍ବଵତୀ ଚାପି ସଦା ତୁଷ୍ଟା ତୁ ରୋହିଣୀ ମଦ୍ରରାଜସୁତା ଚାନ୍ଯା ସୁଶୀଲା ଶୀଲମଣ୍ଡଲା
ଦେବୀ ଜାମ୍ବବତୀ, ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରୋହିଣୀ, ମଦ୍ରରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା, ସୁଶୀଳା ଓ ଶୀଳମଣ୍ଡଳା ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ।