ଵରୁଣପ୍ରହିତାଂ ଚାସ୍ମୈ ମାଲାମ୍ ଅମ୍ଲାନପଙ୍କଜାମ୍ ସମୁଦ୍ରାର୍ହେ ତଥା ଵସ୍ତ୍ରେ ନୀଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଅଯଚ୍ଛତ
ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଅମଳିନ ପଦ୍ମର ମାଳା, ସମୁଦ୍ର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
କୃତାଵତଂସଃ ସ ତଦା ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲଭୂଷିତଃ ନୀଲାମ୍ବରଧରଃ ସ୍ରଗ୍ଵୀ ଶୁଶୁଭେ କାନ୍ତିସଂଯୁତଃ
ଏଭଳି ଚୁଲିରେ ପଦ୍ମ, ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସେ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂଷିତୋ ରେମେ ତତ୍ର ରାମସ୍ ତଦା ଵ୍ରଜେ ମାସଦ୍ଵଯେନ ଯାତଶ୍ ଚ ପୁନଃ ସ ମଥୁରାଂ ପୁରୀମ୍
ଏଭଳି ଭୂଷିତ ହୋଇ, ରାମ ବ୍ରଜରେ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଦୁଇ ମାସ ପରେ ସେ ପୁଣି ମଥୁରା ନଗରକୁ ଗଲେ।
ରେଵତୀଂ ଚୈଵ ତନଯାଂ ରୈଵତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ ଉପଯେମେ ବଲସ୍ ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞାତେ ନିଶଠୋଲ୍ମୁକୌ
ବଳ ରାଇବତ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ନିଶଠ ଓ ଉଲ୍ମୁକ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଭୀଷ୍ମକଃ କୁଣ୍ଡିନେ ରାଜା ଵିଦର୍ଭଵିଷଯେ ଽଭଵତ୍ ରୁକ୍ମିଣୀ ତସ୍ଯ ଦୁହିତା ରୁକ୍ମୀ ଚୈଵ ସୁତୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
କୁଣ୍ଡିନାରେ ଭୀଷ୍ମକ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ବିଦର୍ଭ ଦେଶରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ପୁଅ ଥିଲେ ରୁକ୍ମୀ।
ରୁକ୍ମିଣୀଂ ଚକମେ କୃଷ୍ଣଃ ସା ଚ ତଂ ଚାରୁହାସିନୀ ନ ଦଦୌ ଯାଚତେ ଚୈନାଂ ରୁକ୍ମୀ ଦ୍ଵେଷେଣ ଚକ୍ରିଣେ
କୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ଓ ସେ ମଧୁର ହସରେ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଦ୍ୱେଷରେ, ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଦଦୌ ସ ଶିଶୁପାଲାଯ ଜରାସଂଧପ୍ରଚୋଦିତଃ ଭୀଷ୍ମକୋ ରୁକ୍ମିଣା ସାର୍ଧଂ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍ ଉରୁଵିକ୍ରମଃ
ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଭୀଷ୍ମକ ରୁକ୍ମୀ ସହିତ ମିଶି, ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଵିଵାହାର୍ଥଂ ତତଃ ସର୍ଵେ ଜରାସଂଧମୁଖା ନୃପାଃ ଭୀଷ୍ମକସ୍ଯ ପୁରଂ ଜଗ୍ମୁଃ ଶିଶୁପାଲଶ୍ ଚ କୁଣ୍ଡିନମ୍
ତାପରେ ବିବାହ ପାଇଁ, ଜରାସନ୍ଧ ଆଦି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ପୁରକୁ ଗଲେ, ଓ ଶିଶୁପାଳ କୁଣ୍ଡିନାକୁ ଗଲେ।
କୃଷ୍ଣୋ ଽପି ବଲଭଦ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ ଯଦୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ପ୍ରଯଯୌ କୁଣ୍ଡିନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵିଵାହଂ ଚୈଦ୍ଯଭୂପତେଃ
କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଘେରି ରହି, ଚେଦିର ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ କୁଣ୍ଡିନପୁରକୁ ଗଲେ।
ଶ୍ଵୋଭାଵିନି ଵିଵାହେ ତୁ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ହୃତଵାନ୍ ହରିଃ ଵିପକ୍ଷଭାଵମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ରାମାଦ୍ଯେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ବନ୍ଧୁଷୁ
ବିବାହର ପୂର୍ବଦିନ, ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ କରିଥିବା ବେଳେ, ହରି ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ତତଶ୍ ଚ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦନ୍ତଵକ୍ତ୍ରୋ ଵିଦୂରଥଃ ଶିଶୁପାଲୋ ଜରାସଂଧଃ ଶାଲ୍ଵାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ମହୀଭୃତଃ
ତାପରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ମହାଶ୍ରୀମାନ୍ ଦନ୍ତବକ୍ର, ବିଦୂରଥ, ଶିଶୁପାଳ, ଜରାସନ୍ଧ, ଶାଲ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ,
କୁପିତାସ୍ ତେ ହରିଂ ହନ୍ତୁଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଉଦ୍ଯୋଗମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ନିର୍ଜିତାଶ୍ ଚ ସମାଗମ୍ଯ ରାମାଦ୍ଯୈର୍ ଯଦୁପୁଂଗଵୈଃ
ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସେମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
କୁଣ୍ଡିନଂ ନ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ଅହତ୍ଵା ଯୁଧି କେଶଵମ୍ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ରୁକ୍ମୀ ଚ ହନ୍ତୁଂ କୃଷ୍ଣମ୍ ଅଭିଦ୍ରୁତଃ
ରୁକ୍ମୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, 'ମୁଁ କେଶବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି ନ ଦେଖି, କୁଣ୍ଡିନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ' ବୋଲି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ହତ୍ଵା ବଲଂ ସ ନାଗାଶ୍ଵପତ୍ତିସ୍ଯନ୍ଦନସଂକୁଲମ୍ ନିର୍ଜିତଃ ପାତିତଶ୍ ଚୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଲୀଲଯୈଵ ସ ଚକ୍ରିଣା
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ସେନାକୁ ହରାଇ, ଚକ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣ ଖେଳ କରିବା ପରି ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।
ନିର୍ଜିତ୍ଯ ରୁକ୍ମିଣଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଉପଯେମେ ସ ରୁକ୍ମିଣୀମ୍ ରାକ୍ଷସେନ ଵିଧାନେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପରାଜିତ କରି, ମଧୁସୂଦନ ରାକ୍ଷସ ବିଧିରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମଦନାଂଶଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ଜହାର ଶମ୍ବରୋ ଯଂ ଵୈ ଯୋ ଜଘାନ ଚ ଶମ୍ବରମ୍
ତାଙ୍କଠାରୁ ମଦନଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ପ୍ରବଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଶମ୍ବରେଣ ହୃତୋ ଵୀରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ କଥଂ ପୁନଃ ଶମ୍ବରଶ୍ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେନ କଥଂ ହତଃ
ଶମ୍ବର ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ପୁନି ମିଳିଲେ? ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶମ୍ବରକୁ ମାରିଦେଲେ?
ଷଷ୍ଠେ ଽହ୍ନି ଜାତମାତ୍ରେ ତୁ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ସୂତିକାଗୃହାତ୍ ମମୈଷ ହନ୍ତେତି ଦ୍ଵିଜା ହୃତଵାନ୍ କାଲଶମ୍ବରଃ
ଜନ୍ମର ଛଅ ଦିନ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହନ୍ତି, କାଳଶମ୍ବର 'ଏହିଏ ମୋତେ ମାରିବ' ବୋଲି ଭାବି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ସୂତିଘରରୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ନୀତ୍ଵା ଚିକ୍ଷେପ ଚୈଵୈନଂ ଗ୍ରାହୋ ଽଗ୍ରେ ଲଵଣାର୍ଣଵେ କଲ୍ଲୋଲଜନିତାଵର୍ତେ ସୁଘୋରେ ମକରାଲଯେ
ତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଶମ୍ବର ତେଜ ତରଙ୍ଗ ଓ ଭୟଙ୍କର ମକର ରହୁଥିବା ଲୁଣିଆ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ପତିତଂ ଚୈଵ ତତ୍ରୈକୋ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଜଗ୍ରାହ ବାଲକମ୍ ନ ମମାର ଚ ତସ୍ଯାପି ଜଠରାନଲଦୀପିତଃ
ସେଠାରେ ଏକ ମାଛ ତାହାକୁ ଗିଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ମାଛର ଗଭରେ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ।
ମତ୍ସ୍ଯବନ୍ଧୈଶ୍ ଚ ମତ୍ସ୍ଯୋ ଽସୌ ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ ଅନ୍ଯୈଃ ସହ ଦ୍ଵିଜାଃ ଘାତିତୋ ଽସୁରଵର୍ଯାଯ ଶମ୍ବରାଯ ନିଵେଦିତଃ
ମାଛମାନେ ଧରାଯାଇ, ଅନ୍ୟ ମାଛ ସହିତ ମାଛଟିକୁ ମାଛଧରା ଲୋକମାନେ ମାରି, ଶମ୍ବରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ମାଯାଵତୀ ନାମ ପତ୍ନୀ ସର୍ଵଗୃହେଶ୍ଵରୀ କାରଯାମ୍ ଆସ ସୂଦାନାମ୍ ଆଧିପତ୍ଯମ୍ ଅନିନ୍ଦିତା
ଶମ୍ବରଙ୍କ ଘରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ମାଲିକିଣୀ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ମନ୍ୟାବତୀ ନାମକ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ରନ୍ଧଣା ଘରର ମୁଖ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଦାରିତେ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରେ ଦଦୃଶେ ସାତିଶୋଭନମ୍ କୁମାରଂ ମନ୍ମଥତରୋର୍ ଦଗ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରଥମାଙ୍କୁରମ୍
ମାଛର ପେଟ କାଟିବା ସମୟରେ, ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏକ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦଗ୍ଧ କାମବୃକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଅଙ୍କୁର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
କୋ ଽଯଂ କଥମ୍ ଅଯଂ ମତ୍ସ୍ଯଜଠରେ ସମୁପାଗତଃ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟାଂ ତାଂ ତନ୍ଵୀଂ ପ୍ରାହ ନାରଦଃ
କିଏ ଏହି? କିପରି ଏହି ମାଛର ପେଟରେ ଆସିଲେ? — ଏଭଳି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେଇ ସୁକୁମାରୀଙ୍କୁ ନାରଦ ଏବେ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସମସ୍ତଜଗତାଂ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରିଣା ଶମ୍ବରେଣ ହୃତଃ କୃଷ୍ଣତନଯଃ ସୂତିକାଗୃହାତ୍
'ଏହେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରେ, ଶମ୍ବର ତାଙ୍କୁ ସୂତିଘରରୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ।'
କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରେ ମତ୍ସ୍ଯେନ ନିଗୀର୍ଣସ୍ ତେ ଵଶଂ ଗତଃ ନରରତ୍ନମ୍ ଇଦଂ ସୁଭ୍ରୁ ଵିଶ୍ରବ୍ଧା ପରିପାଲଯ
'ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ମାଛ ତାଙ୍କୁ ଗିଳିଗଲା, ଏବେ ସେ ତୁମର ଦେଖାଶୁଣାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବତୀ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏହି ମଣିଷମଣିକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ନାରଦେନୈଵମ୍ ଉକ୍ତା ସା ପାଲଯାମ୍ ଆସ ତଂ ଶିଶୁମ୍ ବାଲ୍ଯାଦ୍ ଏଵାତିରାଗେଣ ରୂପାତିଶଯମୋହିତା
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଦେଖଭାଳ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କାରଣ ଶିଶୁବେଳୁରୁ ଏହାର ଅସାଧାରଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ସେ ମନମୋହିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସ ଯଦା ଯୌଵନାଭୋଗଭୂଷିତୋ ଽଭୂଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସାଭିଲାଷା ତଦା ସା ତୁ ବଭୂଵ ଗଜଗାମିନୀ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଯୁବକ ହେଲେ ଏବଂ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଆନନ୍ଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମହିଳା ଅପେକ୍ଷାରେ ଗଜଗତିରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ମାଯାଵତୀ ଦଦୌ ଚାସ୍ମୈ ମାଯା ସର୍ଵା ମହାତ୍ମନେ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯାତ୍ମଭୂତାଯ ତନ୍ନ୍ଯସ୍ତହୃଦଯେକ୍ଷଣା ପ୍ରସଜ୍ଜନ୍ତୀଂ ତୁ ତାମ୍ ଆହ ସ କାର୍ଷ୍ଣିଃ କମଲଲୋଚନଃ
ମାୟାବତୀ ସେ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଅଂଶ, ସମସ୍ତ ମାୟାଶକ୍ତି ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର କମଳନୟନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—
ମାତୃଭାଵଂ ଵିହାଯୈଵ କିମର୍ଥଂ ଵର୍ତସେ ଽନ୍ଯଥା
“ମାଆ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଏଭଳି ଅନ୍ୟଭାବରେ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ?