ଆନୀଯ ଚୋଗ୍ରସେନାଯ ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ପରାଭିଭଵନିଃଶଙ୍କଂ ବଭୂଵ ଚ ଯଦୋଃ କୁଲମ୍
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରକାରେ ନେଇ ଦେଲେ; ଏବଂ ଯଦୁବଂଶ ଅପରାଜିତ ଓ ନିର୍ଭୟ ହେଲେ।
ବଲଦେଵୋ ଽପି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାଖିଲଵିଗ୍ରହଃ ଜ୍ଞାତିଦର୍ଶନସୋତ୍କଣ୍ଠଃ ପ୍ରଯଯୌ ନନ୍ଦଗୋକୁଲମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳରାମ ସମସ୍ତ ବିରୋଧ ଶାନ୍ତ କରି, ନିଜ ପରିବାରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ, ନନ୍ଦଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ।
ତତୋ ଗୋପାଶ୍ ଚ ଗୋପ୍ଯଶ୍ ଚ ଯଥାପୂର୍ଵମ୍ ଅମିତ୍ରଜିତ୍ ତଥୈଵାଭ୍ଯଵଦତ୍ ପ୍ରେମ୍ଣା ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍
ତାପରେ ଗୋପା ଓ ଗୋପୀମାନେ, ପୂର୍ବବତ୍, ଅମିତ୍ରଜିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହ ଓ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ସମ୍ବୋଧିତ ହେଲେ।
କୈଶ୍ ଚାପି ସଂପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ କାଂଶ୍ଚିତ୍ ସ ପରିଷସ୍ଵଜେ ହାସଂ ଚକ୍ରେ ସମଂ କୈଶ୍ଚିଦ୍ ଗୋପଗୋପୀଜନୈସ୍ ତଥା
କେହି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ସେ କେତେକଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଆଉ କେତେକ ଗୋପା ଓ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ହସିଲେ ଓ ମଜା କଲେ।
ପ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅନେକାନ୍ଯ୍ ଅଵଦନ୍ ଗୋପାସ୍ ତତ୍ର ହଲାଯୁଧମ୍ ଗୋପ୍ଯଶ୍ ଚ ପ୍ରେମମୁଦିତାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ସେର୍ଷ୍ଯମ୍ ଅଥାପରାଃ
ସେଠାରେ ଗୋପାମାନେ ହଳାୟୁଧଙ୍କୁ ଅନେକ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ମଧୁର ସ୍ନେହରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ, ଆଉ କିଛି ଇର୍ଷ୍ୟାଭାବରେ କଥା ହେଲେ।
ଗୋପ୍ଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ ଅପରା ନାଗରୀଜନଵଲ୍ଲଭଃ କଚ୍ଚିଦ୍ ଆସ୍ତେ ସୁଖଂ କୃଷ୍ଣଶ୍ ଚଲତ୍ପ୍ରେମରସାକୁଲଃ
ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ନଗର ଝିଅମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହୃଦୟ ସ୍ନେହର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଭରିଛି, ସେ କି ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି?'
ଅସ୍ମଚ୍ଚେଷ୍ଟୋପହସନଂ ନ କଚ୍ଚିତ୍ ପୁରଯୋଷିତାମ୍ ସୌଭାଗ୍ଯମାନମ୍ ଅଧିକଂ କରୋତି କ୍ଷଣସୌହୃଦଃ
'କୃଷ୍ଣ କି ଆମର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଜାକ କରି, ଏହି ଅଳ୍ପ ସମୟର ସାଙ୍ଗତି ଦ୍ୱାରା ନଗର ଝିଅମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି କି?'
କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରତି ନଃ କୃଷ୍ଣୋ ଗୀତାନୁଗମନଂ କୃତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସୌ ମାତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସକୃଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଗମିଷ୍ଯତି
'କୃଷ୍ଣ କି ଆମେ ଗୀତ ଗାଇ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲୁ ବୋଲି ମନେ ପକାନ୍ତି? ସେ କି ଏକଥର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାଆଁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ?'
ଅଥଵା କିଂ ତଦାଲାପୈଃ କ୍ରିଯନ୍ତାମ୍ ଅପରାଃ କଥାଃ ଯଦ୍ ଅସ୍ମାଭିର୍ ଵିନା ତେନ ଵିନାସ୍ମାକଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
'କିନ୍ତୁ ଏପରି କଥା କହିବାର କଣ ଅର୍ଥ? ଆଉ କିଛି କଥା କହିବା ଯାଉ, କାରଣ ଯେପରି ଆମେ ତାଙ୍କ ବିନା ଅଛୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ବିନା ରହିବେ।'
ପିତା ମାତା ତଥା ଭ୍ରାତା ଭର୍ତା ବନ୍ଧୁଜନଶ୍ ଚ କଃ ନ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ ତତ୍କୃତେ ଶ୍ମାଭିର୍ ଅକୃତଜ୍ଞସ୍ ତତୋ ହି ସଃ
'ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଏ ନାହିଁ ତାଙ୍କ ପିତା, ମାଆଁ, ଭାଇ, ସ୍ୱାମୀ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି? ସେ କୃତଘ୍ନ, ତେଣୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି।'
ତଥାପି କଚ୍ଚିଦ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଇହାଗମନସଂଶ୍ରଯମ୍ କରୋତି କୃଷ୍ଣୋ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵତା ଵଚନାମୃତମ୍
'ତଥାପି, କୃଷ୍ଣ କି କେବେ ଏଠି ଆସିବାର କଥା କହିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଆମକୁ ତାଙ୍କ ମଧୁର ଅମୃତ ଭରା କଥା କହିବା ଉଚିତ।'
ଦାମୋଦରୋ ଽସୌ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପୁରସ୍ତ୍ରୀସକ୍ତମାନସଃ ଅପେତପ୍ରୀତିର୍ ଅସ୍ମାସୁ ଦୁର୍ଦର୍ଶଃ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ
'ସେ ଦାମୋଦର, ଗୋବିନ୍ଦ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ନଗର ଝିଅମାନେ ପାଇଁ ଆକୃଷ୍ଟ, ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଲାଗୁଛନ୍ତି।'
ଆମନ୍ତ୍ରିତଃ ସ କୃଷ୍ଣେତି ପୁନର୍ ଦାମୋଦରେତି ଚ ଜହସୁଃ ସୁସ୍ଵରଂ ଗୋପ୍ଯୋ ହରିଣା କୃଷ୍ଟଚେତସଃ
'କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଏବଂ ପୁନି 'ଦାମୋଦର' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧିତ ହେଲେବେଳେ, ଗୋପୀମାନେ ହରିଙ୍କୁ ମନରେ ରଖି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ।
ସଂଦେଶୈଃ ସୌମ୍ଯମଧୁରୈଃ ପ୍ରେମଗର୍ଭୈର୍ ଅଗର୍ଵିତୈଃ ରାମେଣାଶ୍ଵାସିତା ଗୋପ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାତିମଧୁସ୍ଵରୈଃ
ରାମ ମଧୁର, ମୃଦୁ, ସ୍ନେହଭରା ଓ ନମ୍ର ସନ୍ଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଗୋପୀମାନେଂକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ, ଏହି ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅତିମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଥିଲା।
ଗୋପୈଶ୍ ଚ ପୂର୍ଵଵଦ୍ ରାମଃ ପରିହାସମନୋହରୈଃ କଥାଶ୍ ଚକାର ପ୍ରେମ୍ଣା ଚ ସହ ତୈର୍ ଵ୍ରଜଭୂମିଷୁ
ଗୋପାମାନେ ସହିତ, ପୂର୍ବବତ୍, ରାମ ହସ୍ୟମୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମିଶି ବ୍ରଜଭୂମିରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ।
ଵନେ ଵିହରତସ୍ ତସ୍ଯ ସହ ଗୋପୈର୍ ମହାତ୍ମନଃ ମାନୁଷଚ୍ଛଦ୍ମରୂପସ୍ଯ ଶେଷସ୍ଯ ଧରଣୀଭୃତଃ
ସେ ମହାତ୍ମା, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଧରଣୀଧର, ଶେଷ, ଗୋପାମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ।
ନିଷ୍ପାଦିତୋରୁକାର୍ଯସ୍ଯ କାର୍ଯେଣୈଵାଵତାରିଣଃ ଉପଭୋଗାର୍ଥମ୍ ଅତ୍ଯର୍ଥଂ ଵରୁଣଃ ପ୍ରାହ ଵାରୁଣୀମ୍
ବଡ଼ କାମ ସଫଳ କରି, କେବଳ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଥିବା ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ବରୁଣ ବାରୁଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଭୀଷ୍ଟାଂ ସର୍ଵଦା ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ମଦିରେ ତ୍ଵଂ ମହୌଜସଃ ଅନନ୍ତସ୍ଯୋପଭୋଗାଯ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ମୁଦେ ଶୁଭେ
'ତୁମେ ସଦା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳି ଅନନ୍ତଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯାଅ, ଶୁଭେ, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଦିଅ।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ଵାରୁଣୀ ତେନ ସଂନିଧାନମ୍ ଅଥାକରୋତ୍ ଵୃନ୍ଦାଵନତଟୋତ୍ପନ୍ନକଦମ୍ବତରୁକୋଟରେ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାରୁଣୀ ଭୃନ୍ଦାବନ କୂଳରେ ଏକ କଦମ୍ବ ଗଛର ଗୁହାରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଵିଚରନ୍ ବଲଦେଵୋ ଽପି ମଦିରାଗନ୍ଧମ୍ ଉଦ୍ଧତମ୍ ଆଘ୍ରାଯ ମଦିରାହର୍ଷମ୍ ଅଵାପାଥ ପୁରାତନମ୍
ବଳଦେବ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ମଦର ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ପୁରୁଣା ମଦ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତଃ କଦମ୍ବାତ୍ ସହସା ମଦ୍ଯଧାରାଂ ସ ଲାଙ୍ଗଲୀ ପତନ୍ତୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁନଯଃ ପ୍ରଯଯୌ ପରମାଂ ମୁଦମ୍
ତାପରେ କଦମ୍ବ ଗଛରୁ ହଠାତ୍ ମଦର ଧାରା ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଲାଙ୍ଗଳଧାରୀ ଓ ମୁନିମାନେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ପପୌ ଚ ଗୋପଗୋପୀଭିଃ ସମଵେତୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ ଉପଗୀଯମାନୋ ଲଲିତଂ ଗୀତଵାଦ୍ଯଵିଶାରଦୈଃ
ସେ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଆନନ୍ଦରେ ମଦ ପିଲେ। ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ଲୋକମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ରମତୋ ଽତ୍ଯନ୍ତଘର୍ମାମ୍ଭଃକଣିକାମୌକ୍ତିକୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ ଆଗଚ୍ଛ ଯମୁନେ ସ୍ନାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମୀତ୍ଯ୍ ଆହ ଵିହ୍ଵଲଃ
ଅତିକ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଘର୍ମ ଓ ପାଣିର ତିଆରି ମୁକୁତା ପରି ଦେହରେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ସେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, 'ଯମୁନେ, ଆସ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ତସ୍ଯ ଵାଚଂ ନଦୀ ସା ତୁ ମତ୍ତୋକ୍ତାମ୍ ଅଵମନ୍ଯ ଵୈ ନାଜଗାମ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ହଲଂ ଜଗ୍ରାହ ଲାଙ୍ଗଲୀ
ନଦୀ ତାଙ୍କର ମଦ ଭରା ଆଜ୍ଞାକୁ ଅବହେଳା କଲା, ଆସିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ଲାଙ୍ଗଳଧାରୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଲାଙ୍ଗଳ ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ ତଟେନୈଵ ଚକର୍ଷ ମଦଵିହ୍ଵଲଃ ପାପେ ନାଯାସି ନାଯାସି ଗମ୍ଯତାମ୍ ଇଚ୍ଛଯାନ୍ଯତଃ
ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ତଟରୁ ଧରି ଟାଣିଲେ ଓ କହିଲେ, 'ପାପିନୀ, ତୁମେ ଆସୁନାହ, ଆସୁନାହ; ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ଯାଅ।'
ସା କୃଷ୍ଟା ତେନ ସହସା ମାର୍ଗଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ନିମ୍ନଗା ଯତ୍ରାସ୍ତେ ବଲଦେଵୋ ଽସୌ ପ୍ଲାଵଯାମ୍ ଆସ ତଦ୍ ଵନମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହଠାତ୍ ଟାଣାଯାଇ, ନଦୀ ତାଙ୍କର ପଥ ଛାଡ଼ି, ବଳଦେବ ଯେଉଁଠି ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବାହିତ କଲା।
ଶରୀରିଣୀ ତଥୋପେତ୍ଯ ତ୍ରାସଵିହ୍ଵଲଲୋଚନା ପ୍ରସୀଦେତ୍ଯ୍ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମଂ ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ମୁଶଲାଯୁଧ
ଦେହଧାରଣ କରି, ଭୟରେ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, 'ଦୟା କର, ମୋତେ ଛାଡ଼, ମୁଶଳଧାରୀ,' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲା।
ସୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଅଵଜାନାସି ମମ ଶୌର୍ଯବଲଂ ଯଦି ସୋ ଽହଂ ତ୍ଵାଂ ହଲପାତେନ ନଯିଷ୍ଯାମି ସହସ୍ରଧା
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯଦି ମୋର ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଳକୁ ଅବହେଳା କର, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଲାଙ୍ଗଳରେ ଟାଣି ହଜାର ଭାଗ କରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଯାତିସଂତ୍ରସ୍ତସ୍ ତଯା ନଦ୍ଯା ପ୍ରସାଦିତଃ ଭୂଭାଗେ ପ୍ଲାଵିତେ ତତ୍ର ମୁମୋଚ ଯମୁନାଂ ବଲଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭୟରେ ଅତି ଭୀତ ହୋଇ ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲା। ସେଠାରେ ଭୂମି ଜଳରେ ଡୁବିଯିବା ପରେ, ବଳ ଯମୁନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତଃ ସ୍ନାତସ୍ଯ ଵୈ କାନ୍ତିର୍ ଆଜଗାମ ମହାଵନେ ଅଵତଂସୋତ୍ପଲଂ ଚାରୁ ଗୃହୀତ୍ଵୈକଂ ଚ କୁଣ୍ଡଲମ୍
ତାପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ଫେରିଲା। ସେ ଚୁଲି ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଲୋଟସ ଏବଂ ଏକ କୁଣ୍ଡଳ ଧରିଲେ।