ଆଯାସ୍ଯେ ଭଵତୀଗେହମ୍ ଇତି ତାଂ ପ୍ରାହ କେଶଵଃ ଵିସସର୍ଜ ଜହାସୋଚ୍ଚୈ ରାମସ୍ଯାଲୋକ୍ଯ ଚାନନମ୍
କେଶବ ହସି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି,' ଏହା କହି ସେ ତାକୁ ଯିବାକୁ ଦେଲେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ହସି, ବଳରାମଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ।
ଭକ୍ତିଚ୍ଛେଦାନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗୌ ନୀଲପୀତାମ୍ବରାଵ୍ ଉଭୌ ଧନୁଃଶାଲାଂ ତତୋ ଯାତୌ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତୌ
ସୁଗନ୍ଧି ଅନୁଲେପନ ଲାଗିଥିବା, ନୀଳ ଓ ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଧନୁଷ୍ ଶାଳାକୁ ଗଲେ।
ଅଧ୍ଯାସ୍ଯ ଚ ଧନୂରତ୍ନଂ ତାଭ୍ଯାଂ ପୃଷ୍ଟୈସ୍ ତୁ ରକ୍ଷିଭିଃ ଆଖ୍ଯାତଂ ସହସା କୃଷ୍ଣୋ ଗୃହୀତ୍ଵାପୂରଯଦ୍ ଧନୁଃ
କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଉପରେ ବସିଥିଲେ । ରକ୍ଷକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ଖବର ମିଳିଲା । ସେ ଧନୁଷକୁ ଉଠାଇ ତାହାକୁ ଚିଁଡିଲେ ।
ତତଃ ପୂରଯତା ତେନ ଭଜ୍ଯମାନଂ ବଲାଦ୍ ଧନୁଃ ଚକାରାତିମହାଶବ୍ଦଂ ମଥୁରା ତେନ ପୂରିତା
ଏହାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଧନୁଷକୁ ଚିଁଡିବା ସମୟରେ ତାହା ବଳେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା । ଏହାର ଅତି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ମଥୁରା ସହିତ ଭରିଗଲା ।
ଅନୁଯୁକ୍ତୌ ତତସ୍ ତୌ ଚ ଭଗ୍ନେ ଧନୁଷି ରକ୍ଷିଭିଃ ରକ୍ଷିସୈନ୍ଯଂ ନିକୃତ୍ଯୋଭୌ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୌ କାର୍ମୁକାଲଯାତ୍
ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ପରେ, ଦୁଇଜଣ ରକ୍ଷକମାନେ ସାମ୍ନା କଲେ । ଦୁଇଜଣ ଗୋପଦାରକ ରକ୍ଷକ ସେନାକୁ ହରାଇ, କାର୍ମୁକାଳୟରୁ ବାହାରିଗଲେ ।
ଅକ୍ରୂରାଗମଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଉପଲଭ୍ଯ ତଥା ଧନୁଃ ଭଗ୍ନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଥ କଂସୋ ଽପି ପ୍ରାହ ଚାଣୂରମୁଷ୍ଟିକୌ
ଅକୃର ଆଗମନ ଓ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିବା ଘଟଣା ଜଣା ପରେ, କଂସ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିବା ଶୁଣି ଚାଣୁର ଓ ମୁଷ୍ଟିକକୁ କହିଲେ ।
ଗୋପାଲଦାରକୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୌ ମମାଗ୍ରତଃ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧେନ ହନ୍ତଵ୍ଯୌ ମମ ପ୍ରାଣହରୌ ହି ତୌ
ସେ ଦୁଇ ଗୋପଦାରକ ଆସିଛନ୍ତି । ତମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ । ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଦରକାର, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।
ନିଯୁଦ୍ଧେ ତଦ୍ଵିନାଶେନ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୋଷିତୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅଭିମତାନ୍ କାମାନ୍ ନାନ୍ଯଥୈତନ୍ ମହାବଲୌ
ଯଦି ତମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରି ମୋତେ ଖୁସି କରିବ, ମୁଁ ତମେ ଚାହିଁଥିବା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି । ନାହିଁ ହେଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।
ନ୍ଯାଯତୋ ଽନ୍ଯାଯତୋ ଵାପି ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ତୌ ମମାହିତୌ ହନ୍ତଵ୍ଯୌ ତଦ୍ଵଧାଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ସାମାନ୍ଯଂ ଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ନ୍ୟାୟ ହେଉ କି ଅନ୍ୟାୟ, ତମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଦୁଇକୁ ମାରିବା ଦରକାର । ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରାଜ୍ୟ ତମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟିବ ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆଦିଶ୍ଯ ସ ତୌ ମଲ୍ଲୌ ତତଶ୍ ଚାହୂଯ ହସ୍ତିପମ୍ ପ୍ରୋଵାଚୋଚ୍ଚୈସ୍ ତ୍ଵଯା ମତ୍ତଃ ସମାଜଦ୍ଵାରି କୁଞ୍ଜରଃ
ଏଭଳି ଦୁଇ ମଲ୍ଲକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, କଂସ ହସ୍ତିପାଳକୁ ଡାକି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଦ ଭରା ହାତୀକୁ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରରେ ରଖ ।'
ସ୍ଥାପ୍ଯଃ କୁଵଲଯାପୀଡସ୍ ତେନ ତୌ ଗୋପଦାରକୌ ଘାତନୀଯୌ ନିଯୁଦ୍ଧାଯ ରଙ୍ଗଦ୍ଵାରମ୍ ଉପାଗତୌ
'କୁବଳୟାପୀଡ଼କୁ ସେଠାରେ ରଖିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁ ଦୁଇ ଗୋପଦାରକ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦିଅ ।'
ତମ୍ ଆଜ୍ଞାପ୍ଯାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମଞ୍ଚାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଉପାହୃତାନ୍ ଆସନ୍ନମରଣଃ କଂସଃ ସୂର୍ଯୋଦଯମ୍ ଉଦୈକ୍ଷତ
ଏହି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆସନ ଦେଖି, କଂସ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
ତତଃ ସମସ୍ତମଞ୍ଚେଷୁ ନାଗରଃ ସ ତଦା ଜନଃ ରାଜମଞ୍ଚେଷୁ ଚାରୂଢାଃ ସହ ଭୃତ୍ଯୈର୍ ମହୀଭୃତଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ମଞ୍ଚରେ ନଗରବାସୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ । ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଭୃତ୍ୟମାନେ ସହ ରାଜମଞ୍ଚରେ ବସିଲେ ।
ମଲ୍ଲପ୍ରାଶ୍ନିକଵର୍ଗଶ୍ ଚ ରଙ୍ଗମଧ୍ଯେ ସମୀପଗଃ କୃତଃ କଂସେନ କଂସୋ ଽପି ତୁଙ୍ଗମଞ୍ଚେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ମଲ୍ଲପ୍ରାଶ୍ନିକମାନେ ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ କଂସଙ୍କ ନିର୍ଦେଶରେ ବସିଥିଲେ । କଂସ ନିଜେ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ ।
ଅନ୍ତଃପୁରାଣାଂ ମଞ୍ଚାଶ୍ ଚ ଯଥାନ୍ଯେ ପରିକଲ୍ପିତାଃ ଅନ୍ଯେ ଚ ଵାରମୁଖ୍ଯାନାମ୍ ଅନ୍ଯେ ନଗରଯୋଷିତାମ୍
ଅନ୍ତଃପୁର ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ଯଥାଯଥି ରଖାଯାଇଥିଲା । ଅନ୍ୟ ଆସନ ବାରମୁଖ୍ୟାମାନେ ଓ ନଗରୀ ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ଥିଲା ।
ନନ୍ଦଗୋପାଦଯୋ ଗୋପା ମଞ୍ଚେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେଷ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥିତାଃ ଅକ୍ରୂରଵସୁଦେଵୌ ଚ ମଞ୍ଚପ୍ରାନ୍ତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଅନ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ । ଅକୃର ଓ ବସୁଦେବ ମଞ୍ଚର ଅନ୍ତରେ ବସିଥିଲେ ।
ନଗରୀଯୋଷିତାଂ ମଧ୍ଯେ ଦେଵକୀ ପୁତ୍ରଗର୍ଧିନୀ ଅନ୍ତକାଲେ ଽପି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମୀତି ମୁଖଂ ସ୍ଥିତା
ନଗରୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବକୀ ବସିଥିଲେ । ସେ ପୁଅ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା କରୁଥିଲେ । 'ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ମୁଁ ପୁଅକୁ ଦେଖିବି' ବୋଲି ମୁଖ ଦେଖାଇ ରହିଥିଲେ ।
ଵାଦ୍ଯମାନେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ଚାଣୂରେ ଚାତିଵଲ୍ଗତି ହାହାକାରପରେ ଲୋକ ଆସ୍ଫୋଟଯତି ମୁଷ୍ଟିକେ
ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଚାଣୁର ଉଚ୍ଚ ଚଳାପା ଦେଖାଇଲେ । ଲୋକମାନେ ହାହାକାର କରି, ମୁଷ୍ଟିକରେ ଅନ୍ଦା ଦେଇ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ ।
ହତ୍ଵା କୁଵଲଯାପୀଡଂ ହସ୍ତ୍ଯାରୋହପ୍ରଚୋଦିତମ୍ ମଦାସୃଗନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗୌ ଗଜଦନ୍ତଵରାଯୁଧୌ
ହାତୀ ଚାଳକ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପରେ, କୁବଳୟାପୀଡ଼କୁ ମାରି, ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ଦେହ ହାତୀର ରକ୍ତ ଓ ମଦରେ ଲିପ୍ତ ହେଲା । ସେମାନେ ହାତୀର ଦାନ୍ତକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରିଥିଲେ ।
ମୃଗମଧ୍ଯେ ଯଥା ସିଂହୌ ଗର୍ଵଲୀଲାଵଲୋକିନୌ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ସୁମହାରଙ୍ଗଂ ବଲଦେଵଜନାର୍ଦନୌ
ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହମାନେ ଯେପରି, ଗର୍ବ ଓ ଖେଳରେ ମଗ୍ନ, ବଳଦେବ ଓ ଜନାର୍ଦନ ବଡ଼ ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ।
ହାହାକାରୋ ମହାଞ୍ ଜଜ୍ଞେ ସର୍ଵରଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ କୃଷ୍ଣୋ ଽଯଂ ବଲଭଦ୍ରୋ ଽଯମ୍ ଇତି ଲୋକସ୍ଯ ଵିସ୍ମଯାତ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକ ବଡ଼ ହାହାକାର ଉଠିଲା, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ କହିଲେ, 'ଏହିଁ କୃଷ୍ଣ, ଏହିଁ ବଳଭଦ୍ର!'
ସୋ ଽଯଂ ଯେନ ହତା ଘୋରା ପୂତନା ସା ନିଶାଚରୀ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତଂ ଶକଟଂ ଯେନ ଭଗ୍ନୌ ଚ ଯମଲାର୍ଜୁନୌ
ଏହିଁ ସେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ପୂତନା ନିଶାଚରୀ ମରିଥିଲେ, ଯିଏ ଗଡ଼ିକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯିଏ ଯମଲାଅର୍ଜୁନ ଦୁଇ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ।
ସୋ ଽଯଂ ଯଃ କାଲିଯଂ ନାଗଂ ନନର୍ତାରୁହ୍ଯ ବାଲକଃ ଧୃତୋ ଗୋଵର୍ଧନୋ ଯେନ ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ମହାଗିରିଃ
ଏହିଁ ସେ ଛୁଆଁ, ଯିଏ କାଳିୟ ନାଗ ଉପରେ ନାଚିଥିଲେ, ଏବଂ ସପ୍ତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଗୋବର୍ଧନକୁ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲେ।
ଅରିଷ୍ଟୋ ଧେନୁକଃ କେଶୀ ଲୀଲଯୈଵ ମହାତ୍ମନା ହତୋ ଯେନ ଚ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୋ ଽଯମ୍ ଅଚ୍ଯୁତଃ
ଅରିଷ୍ଟ, ଧେନୁକ, କେଶୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଷ୍ଟ, ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଲୀଳାରେ ସହଜରେ ମାରିଦେଇଥିଲେ; ଦେଖ, ଏହିଁ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଅଯଂ ଚାସ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ ବଲଦେଵୋ ଽଗ୍ରଜୋ ଽଗ୍ରତଃ ପ୍ରଯାତି ଲୀଲଯା ଯୋଷିନ୍ମନୋନଯନନନ୍ଦନଃ
ଏଠାରେ, ତାଙ୍କ ଆଗରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳଦେବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ମଜାରା କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ଆଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ସ କଥ୍ଯତେ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ପୁରାଣାର୍ଥାଵଲୋକିଭିଃ ଗୋପାଲୋ ଯାଦଵଂ ଵଂଶଂ ମଗ୍ନମ୍ ଅଭ୍ଯୁଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି
ଏହିଁ ସେ, ଯାହାକୁ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ବୁଝିଥିବା ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏହି ଗୋପାଳ ଯଦୁବଂଶକୁ ଅବନତିରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।
ଅଯଂ ସ ସର୍ଵଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅଖିଲଜନ୍ମନଃ ଅଵତୀର୍ଣୋ ମହୀମ୍ ଅଂଶୋ ନୂନଂ ଭାରହରୋ ଭୁଵଃ
ଏହିଁ ସେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵର୍ଣିତେ ପୌରୈ ରାମେ କୃଷ୍ଣେ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉରସ୍ ତତାପ ଦେଵକ୍ଯାଃ ସ୍ନେହସ୍ନୁତପଯୋଧରମ୍
ପୌରଜନେ ଏଭଳି ଭାବରେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବାବେଳେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବକୀଙ୍କ ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ଦହିଗଲା, ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଦୁଇଟି ପ୍ରେମରେ ଭିଜିଗଲା।
ମହୋତ୍ସଵମ୍ ଇଵାଲୋକ୍ଯ ପୁତ୍ରାଵ୍ ଏଵ ଵିଲୋକଯନ୍ ଯୁଵେଵ ଵସୁଦେଵୋ ଽଭୂଦ୍ ଵିହାଯାଭ୍ଯାଗତାଂ ଜରାମ୍
ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହୋତ୍ସବ ଦେଖିବା ପରି ଅନୁଭବ କରି, ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେଖି ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି ଯୁବକ ପରି ହୋଇଗଲେ।
ଵିସ୍ତାରିତାକ୍ଷିଯୁଗଲା ରାଜାନ୍ତଃପୁରଯୋଷିତଃ ନାଗରସ୍ତ୍ରୀସମୂହଶ୍ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଵିରରାମ ତୌ
ରାଜମହଳର ମହିଳାମାନେ ଓ ସହରର ଝୁଣ୍ଡ ଝୁଣ୍ଡ ଜଣେ ଝିଅମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିରହିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ବନ୍ଦ ହେଲାନି।