ତତଃ ସୋମସ୍ଯ ଵଚନାଜ୍ ଜଗୃହୁସ୍ ତେ ପ୍ରଚେତସଃ ସଂହୃତ୍ଯ କୋପଂ ଵୃକ୍ଷେଭ୍ଯଃ ପତ୍ନୀଂ ଧର୍ମେଣ ମାରିଷାମ୍
ତାପରେ ସୋମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତାସମାନେ ଗଛମାନଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ମାରିଷାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଦଶଭ୍ଯସ୍ ତୁ ପ୍ରଚେତୋଭ୍ଯୋ ମାରିଷାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ଦକ୍ଷୋ ଜଜ୍ଞେ ମହାତେଜାଃ ସୋମସ୍ଯାଂଶେନ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ମାରିଷା ଓ ଦଶ ପ୍ରଚେତାଙ୍କ ଠାରୁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଜାପତି ଡକ୍ଷ, ସୋମଙ୍କ ଅଂଶ ଧାରଣ କରି, ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଚରାଂଶ୍ ଚ ଚରାଂଶ୍ ଚୈଵ ଦ୍ଵିପଦୋ ଽଥ ଚତୁଷ୍ପଦଃ ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନସା ଦକ୍ଷଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅସୃଜତ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଡକ୍ଷ ମନରେ ଭାବି, ଅଚଳ ଓ ଚଳ ପ୍ରାଣୀ, ଦୁଇପଦୀ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପରେ ସେ ନାରୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦଦୌ ଦଶ ସ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ ଶିଷ୍ଟାଃ ସୋମାଯ ରାଜ୍ଞେ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରାଖ୍ଯା ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦଶଜଣୀ କୁଁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣୀ କୁଁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଅବଶିଷ୍ଟମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ନକ୍ଷତ୍ର ନାମକ ଝିଅମାନେ ଦେଲେ।
ତାସୁ ଦେଵାଃ ଖଗା ଗାଵୋ ନାଗା ଦିତିଜଦାନଵାଃ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ ଚୈଵ ଜଜ୍ଞିରେ ଽନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଜାତଯଃ
ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଦେବତା, ପକ୍ଷୀ, ଗାଈ, ସର୍ପ, ଦାନବ ଓ ଦିତିଜ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ପ୍ରଜା ମୈଥୁନସଂଭଵାଃ ସଂକଲ୍ପାଦ୍ ଦର୍ଶନାତ୍ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ ପୂର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ପ୍ରଜା
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାମାନେ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ପୂର୍ବେ, ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ସଂଭଵସ୍ ତୁ ଶ୍ରୁତୋ ଽସ୍ମାଭିର୍ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଡକ୍ଷଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷଃ କିଲ ଶୁଭଵ୍ରତଃ ଵାମାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାତ୍ ତଥା ଚୈଵଂ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଵ୍ଯଜାଯତ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ଶୁଭବ୍ରତ ଡକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେପରି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାମ ଅଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କଥଂ ପ୍ରାଚେତସତ୍ଵଂ ସ ପୁନର୍ ଲେଭେ ମହାତପାଃ ଏତଂ ନଃ ସଂଶଯଂ ସୂତ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ତ୍ଵମ୍ ଇହାର୍ହସି ଦୌହିତ୍ରଶ୍ ଚୈଵ ସୋମସ୍ଯ କଥଂ ଶ୍ଵଶୁରତାଂ ଗତଃ
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ କିପରି ପୁନି ପ୍ରାଚେତସ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲେ? ଏହି ସନ୍ଦେହଟିକୁ ଆମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଆପଣ ଉଚିତ, ସୂତ। ଏବଂ ସୋମଙ୍କର ନାତି କିପରି ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁର ହେଲେ?
ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ ଚ ନିରୋଧଶ୍ ଚ ନିତ୍ଯଂ ଭୂତେଷୁ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଋଷଯୋ ଽତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଵିଦ୍ଯାଵନ୍ତଶ୍ ଚ ଯେ ଜନାଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ସଦା ଚାଲିଥାଏ। ଋଷିମାନେ ଓ ଜେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ଏଥିରେ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ପୁନର୍ ଦକ୍ଷାଦଯୋ ନୃପାଃ ପୁନଶ୍ ଚୈଵ ନିରୁଧ୍ଯନ୍ତେ ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଡକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପୁନି ପୁନି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି ନାଶ ହୁଅନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଥିରେ କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ୍ଯଂ କାନିଷ୍ଠମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଷାଂ ପୂର୍ଵଂ ନାସୀଦ୍ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତପ ଏଵ ଗରୀଯୋ ଽଭୂତ୍ ପ୍ରଭାଵଶ୍ ଚୈଵ କାରଣମ୍
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ କେହି ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଥିଲେ ନାହିଁ। କେବଳ ତପସ୍ୟାକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ଶକ୍ତି ହିଁ କାରଣ ଥିଲା।
ଇମାଂ ଵିସୃଷ୍ଟିଂ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଯୋ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ସଚରାଚରାମ୍ ପ୍ରଜାଵାନ୍ ଆଯୁର୍ ଉତ୍ତୀର୍ଣଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଡକ୍ଷଙ୍କର ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ସଚରାଚର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ, କିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସନ୍ତାନ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରେଣୈଵ ଲୋମହର୍ଷଣ କୀର୍ତଯ
ହେ ଲୋମହର୍ଷଣ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।
ପ୍ରଜାଃ ସୃଜେତି ଵ୍ଯାଦିଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା ଯଥା ସସର୍ଜ ଭୂତାନି ତଥା ଶୃଣୁତ ଭୋ ଦ୍ଵିଜାଃ
ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ କିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ତାହା ଶୁଣ।
ମାନସାନ୍ଯ୍ ଏଵ ଭୂତାନି ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵାସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ଋଷୀନ୍ ଦେଵାନ୍ ସଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଅସୁରାନ୍ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାନ୍
ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରଭୁ ମନରେ ଭାବି ମାନସ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ — ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଯଦାସ୍ଯ ମାନସୀ ଵିପ୍ରା ନ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ଵୈ ପ୍ରଜା ତଦା ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରଜାହେତୋଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଯେତେବେଳେ ସେଇ ମନସ ପ୍ରଜାମାନେ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜା ପାଇଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ସ ମୈଥୁନେନ ଧର୍ମେଣ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ ଅସିକ୍ନୀମ୍ ଆଵହତ୍ ପତ୍ନୀଂ ଵୀରଣସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ବୀରଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅସିକ୍ନୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସୁତାଂ ସୁତପସା ଯୁକ୍ତାଂ ମହତୀଂ ଲୋକଧାରିଣୀମ୍ ଅଥ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଵୈରଣ୍ଯାଂ ପଞ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଅସିକ୍ନୀ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ବୈରଣୀରେ ହଜାର ହଜାର ପୁଅ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅସିକ୍ନ୍ଯାଂ ଜନଯାମ୍ ଆସ ଦକ୍ଷ ଏଵ ପ୍ରଜାପତିଃ ତାଂସ୍ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଭାଗାନ୍ ସଂଵିଵର୍ଧଯିଷୂନ୍ ପ୍ରଜାଃ
ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ନିଜେ ଅସିକ୍ନୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ପ୍ରଜା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିବାକୁ ଦେଖି,
ଦେଵର୍ଷିଃ ପ୍ରିଯସଂଵାଦୋ ନାରଦଃ ପ୍ରାବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍ ନାଶାଯ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ଶାପାଯୈଵାତ୍ମନସ୍ ତଥା
ଦେବଋଷି ନାରଦ, ଯିଏ ସଦା ଆଲୋଚନାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନାଶ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଶାପ ହେବାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କିଛି କଥା କହିଲେ।
ଯଂ କଶ୍ଯପଃ ସୁତଵରଂ ପରମେଷ୍ଠୀ ଵ୍ଯଜୀଜନତ୍ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଵୈ ଦୁହିତରି ଦକ୍ଷଶାପଭଯାନ୍ ମୁନିଃ
ପରମେଷ୍ଠୀ କଶ୍ୟପ ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହା ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ସ ହି ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନାରଦଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ଅସିକ୍ନ୍ଯାମ୍ ଅଥ ଵୈରଣ୍ଯାଂ ଭୂଯୋ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମଃ
ପୂର୍ବେ ନାରଦ ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ, ଦେବଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉଥରେ ବୈରଣୀ ଅସିକ୍ନୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଂ ଭୂଯୋ ଜନଯାମ୍ ଆସ ପିତେଵ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ ତେନ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଵୈ ପୁତ୍ରା ହର୍ଯଶ୍ଵା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ସେ ପୁନି, ପିତା ପରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ 'ହର୍ୟଶ୍ୱ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ନିର୍ମଥ୍ଯ ନାଶିତାଃ ସର୍ଵେ ଵିଧିନା ଚ ନ ସଂଶଯଃ ତସ୍ଯୋଦ୍ଯତସ୍ ତଦା ଦକ୍ଷୋ ନାଶାଯାମିତଵିକ୍ରମଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନାଶ କଲେ। ତାପରେ ଡକ୍ଷ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନ୍ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଯାଚିତଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ତତୋ ଽଭିସଂଧିଶ୍ ଚକ୍ରେ ଵୈ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନା
ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ, ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଡକ୍ଷ ପରମେଷ୍ଠୀ ସହିତ ଏକ ସମ୍ମତି କଲେ।
କନ୍ଯାଯାଂ ନାରଦୋ ମହ୍ଯଂ ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵେଦ୍ ଇତି ତତୋ ଦକ୍ଷଃ ସୁତାଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ପ୍ରିଯାଂ ଵୈ ପରମେଷ୍ଠିନେ ସ ତସ୍ଯାଂ ନାରଦୋ ଜଜ୍ଞେ ଭୂଯଃ ଶାପଭଯାଦ୍ ଋଷିଃ
ତୁମର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାକୁ ଡକ୍ଷ ମୋ ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ମୋର ଅନୁରୋଧରେ ହେଲା, ଶାପର ଭୟରେ। ସେହି କନ୍ୟାରୁ ମୋତେ ନାରଦ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
କଥଂ ପ୍ରଣାଶିତାଃ ପୁତ୍ରା ନାରଦେନ ମହର୍ଷିଣା ପ୍ରଜାପତେଃ ସୂତଵର୍ଯ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଆମେ ସେଥିର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ହର୍ଯଶ୍ଵା ଵିଵର୍ଧଯିଷଵଃ ପ୍ରଜାଃ ସମାଗତା ମହାଵୀର୍ଯା ନାରଦସ୍ ତାନ୍ ଉଵାଚ ହ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହର୍ୟଶ୍ୱ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମେତି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ତେବେ ନାରଦ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବାଲିଶା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ନାସ୍ଯା ଜାନୀତ ଵୈ ଭୁଵଃ ପ୍ରମାଣଂ ସ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରାଚେତସାତ୍ମଜାଃ
ହେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ଏଠିକି ବହୁତ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବର। ଏହି ପୃଥିବୀର ସଠିକ ମାପ ଜାଣିନଥିବା ବେଳେ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।