ଯଜତାଂ ନୈମିଷେଯାଣାଂ ସତ୍ତ୍ରେ ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକେ ଆଜଗ୍ମୁସ୍ ତତ୍ର ମୁନଯସ୍ ତଥାନ୍ଯେ ଽପି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ନୈମିଷବାସୀମାନଙ୍କର ବାରଷିକ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷୀୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅନେକ ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ।
ତାନ୍ ଆଗତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାଂସ୍ ତେ ତୁ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଯଥୋଚିତାମ୍ ତେଷୁ ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟେଷୁ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ ସହିତେଷୁ ଚ
ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ; ସେଠି ଋତ୍ବିଜମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ବସିଥିଲେ।
ତତ୍ରାଜଗାମ ସୂତସ୍ ତୁ ମତିମାଂଲ୍ ଲୋମହର୍ଷଣଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ମୁନିଵରାଃ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁର୍ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ସେଠାରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସୂତ ଲୋମହର୍ଷଣ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ।
ସୋ ଽପି ତାନ୍ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯୈଵ ସଂଵିଵେଶ ଵରାସନେ କଥାଂ ଚକ୍ରୁସ୍ ତଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସୂତେନ ସହିତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ମହାସନରେ ବସିଲେ; ତାପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସୂତଙ୍କ ସହିତ ଆପସରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କଥାନ୍ତେ ଵ୍ଯାସଶିଷ୍ଯଂ ତେ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ସଂଶଯଂ ମୁଦା ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ସଦସ୍ଯୈଃ ସହ ଦୀକ୍ଷିତାଃ
କଥାର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ଦୀକ୍ଷିତ, ଋତ୍ବିଜମାନେ ଓ ସଭ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ ଶଙ୍କା ପଚାରିଲେ।
ପୁରାଣାଗମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସେତିହାସାନି ସତ୍ତମ ଜାନାସି ଦେଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚରିତଂ ଜନ୍ମ କର୍ମ ଚ
ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତୁମେ ପୁରାଣ, ଆଗମ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଇତିହାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣ, ଦେବତା, ଦାନବମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ର ଜାଣ।
ନ ତେ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିଦିତଂ କିଂଚିଦ୍ ଵେଦେ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ ପୁରାଣେ ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରେ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଽସି ମହାମତେ
ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ମହାଭାରତ, ପୁରାଣ ଓ ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରରେ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ; ହେ ମହାମତି, ତୁମେ ସବୁ ଜାଣ।
ଯଥାପୂର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ସଚରାଚରମ୍ ସସୁରାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ସହିତ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା?
ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମହେ ସୂତ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ ଯଥା ଜଗତ୍ ବଭୂଵ ଭୂଯଶ୍ ଚ ଯଥା ମହାଭାଗ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ସୂତ, ଆମେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତ କଥା କହନ୍ତୁ—ଏହି ସଂସାର କିପରି ହେଲା ଏବଂ ପୁନି କିପରି ହେବ, ଏହି ସବୁ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଯତଶ୍ ଚୈଵ ଜଗତ୍ ସୂତ ଯତଶ୍ ଚୈଵ ଚରାଚରମ୍ ଲୀନମ୍ ଆସୀତ୍ ତଥା ଯତ୍ର ଲଯମ୍ ଏଷ୍ଯତି ଯତ୍ର ଚ
ହେ ସୂତ, ଏହି ସଂସାର କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସବୁ କେଉଁଠି ଲୟ ହେଲା, ଏବଂ କେଉଁଠି ଏହାର ସମାପ୍ତି ହେବ, ଏହି ସବୁ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଅଵିକାରାଯ ଶୁଦ୍ଧାଯ ନିତ୍ଯାଯ ପରମାତ୍ମନେ ସଦୈକରୂପରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ସର୍ଵଜିଷ୍ଣଵେ
ଯିଏ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ଚିରନ୍ତନ ଏବଂ ସଦା ଏକ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ସର୍ବଜୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ।
ନମୋ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭାଯ ହରଯେ ଶଙ୍କରାଯ ଚ ଵାସୁଦେଵାଯ ତାରାଯ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକର୍ମଣେ
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ହରି, ଶଙ୍କର, ବାସୁଦେବ, ତାରକ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା ଯିଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଏକାନେକସ୍ଵରୂପାଯ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ମନେ ନମଃ ଅଵ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯକ୍ତଭୂତାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ ମୁକ୍ତିହେତଵେ
ଏକ ଓ ଅନେକ ରୂପରେ ଥିବା, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅପ୍ରକାଶ ଓ ପ୍ରକାଶ ଭାବରେ ଥିବା, ମୁକ୍ତିର କାରଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ସର୍ଗସ୍ଥିତିଵିନାଶାଯ ଜଗତୋ ଯୋ ଽଜରାମରଃ ମୂଲଭୂତୋ ନମସ୍ ତସ୍ମୈ ଵିଷ୍ଣଵେ ପରମାତ୍ମନେ
ଯିଏ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ବିନାଶର ଅଜର ଓ ଅମର ମୂଳ, ସେଇ ପରମାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଆଧାରଭୂତଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଣୀଯାଂସମ୍ ଅଣୀଯସାମ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତସ୍ଥମ୍ ଅଚ୍ଯୁତଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆଧାର, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ।
ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ନିର୍ମଲଂ ପରମାର୍ଥତଃ ତମ୍ ଏଵାର୍ଥସ୍ଵରୂପେଣ ଭ୍ରାନ୍ତିଦର୍ଶନତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପରମ ସତ୍ୟ, ସେଇ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗ୍ରସିଷ୍ଣୁଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଥିତୌ ସର୍ଗେ ତଥା ପ୍ରଭୁମ୍ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଜଗତାମ୍ ଈଶମ୍ ଅଜମ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଯିଏ ସଂସାରକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି, ସ୍ଥିତି ଓ ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜ୍ଞାତା, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ।
ଆଦ୍ଯଂ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ଇତିହାସପୁରାଣଜ୍ଞଂ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗମ୍
ପ୍ରଥମ, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯିଏ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜାଣନ୍ତି, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ପରାଶରସୁତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ଗୁରୁଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଵେଦସଂମିତମ୍
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିବା, ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁଁ ବେଦ ଅନୁସାରେ ପୁରାଣ କହିବି।
କଥଯାମି ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷାଦ୍ଯୈର୍ ମୁନିସତ୍ତମୈଃ ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ ଅବ୍ଜଯୋନିଃ ପିତାମହଃ
ପୂର୍ବରୁ ଡକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ପଚାରିଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁ ପଦ୍ମଯୋନି ପିତାମହ ଭଗବାନ କହିଥିଲେ, ସେଇପରି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ କଥ୍ଯମାନାଂ ମଯା ଚିତ୍ରାଂ ବହ୍ଵର୍ଥାଂ ଶ୍ରୁତିଵିସ୍ତରାମ୍
ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅନେକ ଶ୍ରୁତିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇମାଂ ଧାରଯେନ୍ ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ ସ୍ଵଵଂଶଧାରଣଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ସଦା ଧାରଣ କରେ କିମ୍ବା ବାରମ୍ବାର ଶୁଣେ, ନିଜ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ କାରଣଂ ଯତ୍ ତନ୍ ନିତ୍ଯଂ ସଦସଦାତ୍ମକମ୍ ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷସ୍ ତସ୍ମାନ୍ ନିର୍ମମେ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ
ଯେଉଁ ଅପ୍ରକାଶ କାରଣ ସଦା ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଭାବରେ ଅଛି, ସେଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଭଗବାନ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତଂ ବୁଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମାଣମ୍ ଅମିତୌଜସମ୍ ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନାରାଯଣପରାଯଣମ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବୁଝ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି କରନ୍ତି।
ଅହଂକାରସ୍ ତୁ ମହତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଭୂତାନି ଜଜ୍ଞିରେ ଭୂତଭେଦାଶ୍ ଚ ଭୂତେଭ୍ଯ ଇତି ସର୍ଗଃ ସନାତନଃ
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାରୁ ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏହି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ହୁଏ—ଏହି ହେଉଛି ସନାତନ ସୃଷ୍ଟି।
ଵିସ୍ତରାଵଯଵଂ ଚୈଵ ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଯଥାଶ୍ରୁତି କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵଃ ସର୍ଵେଷାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣ, ଯଥା ବୁଝିବା ଓ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ତୁମମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଏ।
କୀର୍ତିତଂ ସ୍ଥିରକୀର୍ତୀନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଧନମ୍ ତତଃ ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ ଭଗଵାନ୍ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ
ଏହି କଥା ସ୍ଥିର କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ। ତାପରେ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଅପ ଏଵ ସସର୍ଜାଦୌ ତାସୁ ଵୀର୍ଯମ୍ ଅଥାସୃଜତ୍ ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଆପୋ ଵୈ ନରସୂନଵଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେହି ଜଳରେ ନିଜ ବୀଜ ରଖିଲେ। ଏହି ଜଳକୁ 'ନାରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ 'ଜଳ ହେଉଛି ନରଙ୍କର ସନ୍ତାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଯନଂ ତସ୍ଯ ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣମ୍ ଅଭଵତ୍ ତଦ୍ ଅଣ୍ଡମ୍ ଉଦକେଶଯମ୍
ସେହି ଜଳ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ହେଲା; ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ନାରାୟଣ' ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ସୁନା ପ୍ରଭା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଡାଣ୍ଡା ଜଳ ଉପରେ ଭସି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତତ୍ର ଜଜ୍ଞେ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ ଇତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣୋ ଭଗଵାନ୍ ଉଷିତ୍ଵା ପରିଵତ୍ସରମ୍
ସେହି ଡାଣ୍ଡା ଭିତରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଲା; ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ୱୟଂଭୂ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୁନା ରଙ୍ଗର ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ।