ଗୋପାଳମାନେ ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ମହିଷକୁ ଘିଅ ଓ ଦହି ଦେଇ ଉପହାର ଆଣିଦେଇଥାନ୍ତି, ସେହିପରି ତୁମେ ମଧୁର କଥାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କର, ଏହିପରି ଆଦେଶ ମିଳିଲାପରେ ଅକୃରା, ମହାଭକ୍ତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ସେ ମନେ କଲେ, "ଆସନ୍ତା କାଲି ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି!" ଏମିତି କହି, "ଯଥାସ୍ତୁ," ବୋଲି ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ମଧୁର ନାୟକ ମଥୁରା ସହର ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ । ସେଇ ସମୟରେ, କଂସଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର କେଶୀ ନାମକ ଅସୁର ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆନ୍ତୁ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା । ତାଙ୍କର ଖୁରରେ ଭୂମି ଚିରିଗଲା, ତାଙ୍କର ଦାଡ଼ି ଛୁଆଁରେ ମେଘମାନେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଗୋପାଳମାନେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । କେଶୀଙ୍କ ହେଇଁ ଭୟଙ୍କର ନାଦ ଶୁଣି, ଗୋପାଳ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଲେ । ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, "ବଞ୍ଚାଅ! ବଞ୍ଚାଅ!" ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ମେଘରେ ଜମା ପାଣି ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଗୋବିନ୍ଦ କହିଲେ, "ଗୋପାଳମାନେ, ଏତେ ଭୟ କାହିଁକି? କେଶୀକୁ ଦେଖି ତୁମର ଗୋପବଂଶର ପ୍ରାକ୍ରମ କାହିଁକି ହରାଇଗଲା? ଏହି ନିମ୍ନ, ଅସୁରୀକ୍ରିୟାରେ ଲିପ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ତୁମେ ଏତେ ଭୟ କାହିଁକି? ଆ, ଦୁଷ୍ଟ! ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ପୂଷଣଙ୍କ ପରି ଧନୁର୍ଧରୀ, ତୋର ମୁହଁରୁ ସମସ୍ତ ଦାନ୍ତ ଉଖିଁ ଦେବି!" ଏମିତି କହି, ଗୋବିନ୍ଦ କେଶୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନେ ଗଲେ । ଦୁଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା କେଶୀ ମୁହଁ ଖୋଲି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ତେବେ ଜନାର୍ଦନ ତାଙ୍କର ବାହୁକୁ ସର୍ପ ପରି କରି କେଶୀଙ୍କ ମୁହଁ ଭିତରେ ଗୁସାଇଲେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହୁ ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ାର ମୁହଁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, କେଶୀଙ୍କ ଦାନ୍ତ ମେଘ ଭଳି ସ୍ୱେତ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଗଲା । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହୁ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବାବେଳେ ଦେଖିଲେ ତାହା ବଡ଼ ହେଉଛି, ଯେପରି ଅବହେଳିତ ରୋଗ ବଢ଼ିଯାଏ । କେଶୀଙ୍କ ଠୋଠ ଫାଟିଗଲା, ମୁହଁରୁ ଫେନା ମିଶିତ ରକ୍ତ ବହୁତ ଚୁଇଁଝାଡ଼ିଲା, ଜବଡ଼ା ଖୋଲିଗଲା, ବନ୍ଧନ ଛିଣ୍ଡି ଅବାଧ ହେଲେ । ସେ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିଗଲେ, ମଳ ଓ ପେଶାବ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶରୀର ଘାମରେ ଭିଜିଗଲା, ଶକ୍ତିହୀନ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସୁର, ମୁହଁ ଖୋଲିଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଚିରିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଦ, ପିଠି, ପୁଛ, ଆଧା କାନ, ଗୋଟିଏ ଆଖି ଓ ନାକ—ଏଭଳି ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗି ଚମକୁଥିଲେ କେଶୀ । କେଶୀଙ୍କୁ ବଧ କରି, କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦିତ ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଦେହରେ, ସ୍ମିତମୁଖେ ଠିଆ ହେଲେ । ତାପରେ ଗୋପାଳ ଓ ଗୋପୀମାନେ, କେଶୀ ବଧ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ, କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଣ୍ଠରେ ସ୍ତୁତି କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ମହାର୍ଷି ନାରଦ ମେଘ ଉପରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସି, କେଶୀ ବଧ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ପ୍ରମୋଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେ କହିଲେ, "ବହୁତ ଭଲ, ବହୁତ ଭଲ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ! ଏକାଳି ତୁମର ଲୀଳାରେ ଏହି କେଶୀ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେଠାରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା, ସେ ନିହତ ହୋଇଛି । ହେ ମଧୁସୂଦନ, ତୁମେ ଅବତରଣ କରି କରିଥିବା ମହାତ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଇଛି; ଏଥିରେ ମୋର ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦାଡ଼ି ହଲାଇ ଓ ହିନ୍ହିନାଇ ମେଘ ଉଡ଼ାଉଥିଲା । ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କେଶୀକୁ ବଧ କରିଥିବାରୁ, ତୁମେ 'କେଶବ' ନାମରେ ଜଗତରେ ପରିଚିତ ହେବ ।" "ଏବେ ମୁଁ ଯାଉଛି; କଂସ ସହ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେବାବେଳେ ପୁଣି ଆସିବି । ପରେଦିନ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖୀନେ ହେବି, ହେ କେଶୀବିଧ୍ୱଂସୀ । ଉଗ୍ରସେନପୁତ୍ର କଂସ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ସହ ବିନାଶ ପାଇବାବେଳେ, ତୁମେ ଏଇ ଭୂମିର ଭାର ହରିବେ । ସେଠାରେ ତୁମେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧ ମୁଁ ଦେଖିବି । ଏବେ ଯାଉଛି, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ; ତୁମେ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ । ତୁମ ସମ୍ମାନରେ ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି; ତୁମେ କୁଶଳରେ ରୁହ, ମୁଁ ଯାଉଛି ।" ନାରଦ ଯିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଗୋପାଳମାନେ ସହିତ ଗୋକୁଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ନୟନାଭିଲାଷ ଥିଲେ । ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଅକୃରା ମଧୁର ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତଃକରଣରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ତାଙ୍କ ରଥରେ ତୁରନ୍ତ ଗତିରେ ଚଳି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଅକୃରା ମନେ କଲେ, "ମୋ ଭଳି ଧନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, କାରଣ ଆଜି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି । ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ ହେଲା, ଆଜି ରାତି ପବିତ୍ର ହେଲା, କାରଣ ମୁଁ ଉଦିତ କମଳ ଦଳ ପରି ଆଖି ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି । ଯିଏଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ କଲେ ମାନବର ପାପ ଦୂରିଯାଏ, ସେଇ କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବି । ଯାଁଠାରୁ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେ ଦେବତାମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଧାର ମୁହଁ ଦେଖିବି । ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଭାବେ, ପରମ ପୁରୁଷ ଭାବେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଭାବେ ପୂଜିତ, ସେଇ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିବି । ଯମଙ୍କୁ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତାମାନେର ରାଜା ହେଲେ; ମୁଁ ସେ ଅନନ୍ତ, ଆଦି କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖିବି । ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ଅଶ୍ୱିନୀ, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମାରୁତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେ ହରି ଆଜି ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସବୁଠି ବ୍ୟାପ୍ତ, ସବୁ ଜୀବରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସେ ଆଜି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିବେ । ମାଛ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବତାର ନେଇ, ସେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି; ସେ ଆଜି ମୋ ସହ କଥାହେବେ ।" ଏଭଳି ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅନେକ ଭାବନା ଓ ଆନନ୍ଦ ନେଇ, ଅକୃରା ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ ।