ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଗୋପୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଖୋଲିଗଲା, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଡାକିଲେ, "କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!" କେହି ଜଣେ ତାଙ୍କର ଭୂରୁ ଧରି, ମାଥାରେ ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖର ଅମୃତର ସ୍ବାଦ ନିଅନ୍ତି, ମଧୁମକହାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଛନ୍ତି। କେହି ଜଣେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି ନୟନ ମୁଁଦି, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ମନେ ରଖି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇଁଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ତେବେ ମାଧବ କେତେକଙ୍କୁ ସ୍ନେହମୟ କଥା ଶୁଣେଇ, କେତେକଙ୍କୁ ଭୂରୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଆଉ କେତେକଙ୍କୁ ହାତ ଛୁଇଁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଥିବା ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳାଘ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ହରି ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରସନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ରସମଣ୍ଡଳରେ ବନ୍ଧା ହେବା ସତ୍ୱେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଏକେଠାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ନାହିଁ। ହରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋପୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ରସନୃତ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ନୟନ ମୁଁଦି ଦେଲେ। ତାପରେ ରସନୃତ୍ୟର ଆନନ୍ଦମୟ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ବାଜୁ ଚଳିବାର ଶବ୍ଦ, ଶରଦ୍ କବିତା, ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତର ଧ୍ବନି ଚାରିପଟେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। କୃଷ୍ଣ ଶରଦ୍ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଓ ପଦ୍ମସରୋବର ବିଷୟରେ ଗାଇଲେ, ଗୋପୀମାନେ ପୁନିପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଗାଇଁ ରହିଲେ। କେହି ଜଣେ ନୃତ୍ୟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବେଳେ ଗରମ ହୋଇଯିବା ସତ୍ୱେ, ତାଙ୍କ ଲତାସଦୃଶ ବାହୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କନ୍ଧରେ ରଖିଲେ। କେହି ଜଣେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ, ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ହରିଙ୍କ ବାହୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ଗଣ୍ଡର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଘମ ଓ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଯିଲା। କୃଷ୍ଣ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ରସଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଦୁଇଗୁଣି ଉନ୍ମାଦରେ "କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!" ଗାଇଁ ଉଠିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଚାଲିଯିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ତାଲିର ଶବ୍ଦ ସହ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉଥିଲେ, କେହି ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ ଏବଂ କେହି ସହଯୋଗରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଏହିପରି ମଧୁସୂଦନ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେସ୍ତିତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ; ସେହି କ୍ଷଣ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ସମାନ ଦୀର୍ଘ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ବିନା ସେ କ୍ଷଣ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲା। ତାଙ୍କର ବାପା, ସ୍ୱାମୀ ଓ ଭାଇମାନେ ନିଷେଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପୀମାନେ ରାତିରେ କୃଷ୍ଣ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏହାପରି, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଅପାର କୃପାମୟ ମଧୁସୂଦନ ସେମାନେ ଉପରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ରାତିରେ ସେମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରି, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ଆତ୍ମାସ୍ୱରୂପ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ। ଯେପରି ସ୍ଥଳ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେପରି ସେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ଅବିଚଳ ରହିଲେ। ଏହିପରି ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରସନୃତ୍ୟରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅସୁର ଅରିଷ୍ଟ ଆସିଗଲେ, ଯାହା ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପାଳ ଗ୍ରାମକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା। ସେ ଏକ ବର୍ଷାମେଘ ପରି କଳା, ତିକ୍ତି ଶିଙ୍ଗ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତୀବ୍ର ନୟନ; ତାଙ୍କ ଖୁରର ଆଘାତରେ ପୃଥିବୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଖଣ୍ଡିଯାଉଥିଲା। ସେ ଅବିରତ ଭାବେ ଟୋକା କାଟୁଥିଲେ, ଜିହ୍ବା ଚାଟୁଥିଲେ, ପୃଷ୍ଠ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଫୁଲିଯାଉଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବକ୍ର କୁଞ୍ଚ, ଅପାର ଆକୃତି, ଇଂଦ୍ରିୟ ଓ ଦେହ ମଳ ଓ ମୂତ୍ରରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା, ଗାଇଁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗଳା ଝୁଲିଥିଲା, ମୁଖ ଗଛର ଆଘାତର ଚିହ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଏହି ଅସୁର ବୃଷଭ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଗର୍ଭପାତ କରାଉଥିଲା। ସେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଅଟକି ଅଟକି ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଙ୍କର ନୟନ ଦ୍ୱାରା ଗୋପମାନେ ଚରମ ଭୟରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଗୋପମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ନାରୀମାନେ "କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ତେବେ କେଶବ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ ଓ ତାଳି ମାରିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅରିଷ୍ଟ ନିଜ ଶିଙ୍ଗ ନମାଇ ଦାମୋଦରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଦୃଷ୍ଟି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଅଟକି ରହିଲା। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଅସୁର ବୃଷଭ ଆକୃତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଅଚଳ ରହିଲେ। ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଚଳିଲେ ନାହିଁ, ଅବହେଳା ଓ ହସରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ; ଅରିଷ୍ଟ ସମ୍ନିକଟ ଆସିବା ସମୟରେ, ମଧୁସୂଦନ ସିଂହ ପରି ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପେଟକୁ ଘୁଣ୍ଡିରେ ଆଘାତ କଲେ, ଶିଙ୍ଗକୁ ଅଚଳ ଧରିଲେ; ତାଙ୍କ ଗର୍ବ ଓ ଶକ୍ତି ଦମନ କରି, ଶିଙ୍ଗ ଧରି ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ମାନେ ଚିପିବା ପରି ଚିପିଲେ, ଏକ ଶିଙ୍ଗ ଛିଣି ତାହାରେ ଆଘାତ କଲେ। ସେ ମହାସୁର ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ଝରାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଅସୁର ନିହତ ହେବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜମ୍ଭା ନିହତ କଲେବେଳେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଏପରି, କକୁଦ୍ମିନ ନିହତ, ଅରିଷ୍ଟ ଧ୍ବଂସ, ଧେନୁକ ନିପାତିତ, ପ୍ରଲମ୍ବ ବିନାଶ ଓ ଗୋବର୍ଧନ ପର୍ବତ ଉତ୍ତୋଳନ, କାଳିୟ ସର୍ପ ଦମନ, ଦୁଇ ଉଚ୍ଚ ବୃକ୍ଷ ଭଙ୍ଗ, ପୂତନା ବିଧ୍ୱଂସ ଓ ଶକଟ ଉଲ୍ଟାଇ ଦେବା—ଏସବୁ କ୍ରମରେ ନାରଦ କଂସଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯାଶୋଦା ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭ ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କିଛି ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆସିଥିବା ନାରଦଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟମନା କଂସ ବିପ୍ରମାନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ରେଷ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଯାଦବଙ୍କ ସଭାରେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, ଯାଦବ କୁଳକୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ଏବଂ କ'ଣ କରିବା ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ବଲରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଏଉଁଠି ଶିଶୁ, ତେବେ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସେମାନେକୁ ମାରିଦେବି; ଏକଥି ହେଲେ ସେମାନେ ପ୍ରବଳ ହେଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବି ନାହିଁ।