ଏକ ଉତ୍ସବମୟ ଦିନରେ ଗୋକୁଳରେ ଗଈମାନେ ଦୁଧ ଓ ବଛାମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଖୁସିରେ ଥିଲେ । ବର୍ଷା ହେବାରୁ ଚାଷ ଭଲ ହେଲା, ତେଣୁ ଗଈମାନେ ମଜେ ଯାଉଥିଲେ । ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ମେଘ ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଋଣ, ଭୁଖ କିମ୍ବା ବଞ୍ଜ ଜମି ଥାଏନି । ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଗଈଠାରୁ ପାଣି ଆଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି; ପର୍ଜନ୍ୟ ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକୃତି ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପୂଜା କରୁ । ନନ୍ଦଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରପୂଜା ବିଷୟରେ କଥା ଶୁଣି, ଦାମୋଦର କୃଷ୍ଣ ରାଗ ଭରି ଇନ୍ଦ୍ର ବିରୋଧରେ କଥା କହିଲେ । ସେ କହିଲେ, “ଆମେ ଚାଷୀ କିମ୍ବା ବଣିକ୍ ନୁହଁ, ଗଈ ଆମର ଦେବତା ନୁହଁ, ପିତା; ଆମେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଅରଣ୍ୟବାସୀ । ଜିଜ୍ଞାସା, ତିନି ବେଦ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଶାସନ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଅଛି; ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ବାଣିଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ଚାଷ, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ପଶୁପାଳନ—ଏହି ତିନିଟି ମହା ଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ର; ବାଣିଜ୍ୟ ଏହାରେ ଭିତି କରି ଅଛି । ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚାଷ ଜୀବିକା; ବଣିକମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟ; ଆମପାଇଁ ଗଈପାଳନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜୀବିକା—ଏହିଭଳି ତିନିଭାଗରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି । ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମଗତ ଭାବେ ରହିଛି, ସେହି ଜ୍ଞାନ ଉଚ୍ଚତମ ଦେବତା, ପୂଜା ଓ ମାନ୍ୟତା ଦେବାଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ନିଜକୁ ଉପକୃତ କରେ । ଅନ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ଫଳ ଭୋଗ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାକୁ ପୂଜିବା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ । ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ସୀମା, ସୀମାନ୍ତ, ଅରଣ୍ୟ, ପର୍ବତ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ପୂଜିତ ହେଉ; ଏହିଏ ଆମର ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ । ସେହିପରି ଗିରିଯଜ୍ଞ ଓ ଗଈଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆମର କିଛି କାମ ନାହିଁ; ଗଈ ଓ ପର୍ବତ ଆମର ଦେବତା । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଚାଷୀମାନେ ସୀମାଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଆମେ ପର୍ବତ ଓ ଗଈଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ବସାଉଛୁ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଛୁ । ଏହିପରି, ତୁମେ ଗୋବର୍ଧନ ପର୍ବତକୁ ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ଧିରେ ଦେବାଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କର; ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ପଶୁକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ବଳି ଦିଅ । ସମସ୍ତ ଗଈମାନଙ୍କ ଦୁଧ ନିର୍ବିକଳ୍ପରେ ସଂଗ୍ରହ କର; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଏହା ଭୋଗ କରନ୍ତୁ । ନିବେଦନ ଓ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବେ, ଗଈମାନେ ଶରତ୍କାଳୀନ ଫୁଲ ଲଗାଇ ମଜେଇଁ ଘୁରେଇବେ । ଏହି ମୋ ମତ, ହେ ଗୋପମାନେ; ଯଦି ଆନନ୍ଦରେ କର, ତେବେ ଗଈ, ପର୍ବତ ଓ ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିବ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୋପମାନେ ମୁହଁ ଖିଲି ଉଠିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଅତି ଉତ୍ତମ, ଅତି ଉତ୍ତମ!” ନନ୍ଦ କହିଲେ, “ଏ ଶିଶୁ, ତୁମ ମତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ; ମୁଁ ସବୁ କରିବି—ଚଳ, ପର୍ବତଯଜ୍ଞ କରିବା ଯାଉ ।” ଏଭଳି ଗୋକୁଳବାସୀମାନେ ପର୍ବତଯଜ୍ଞ କଲେ; ଦହି, ଖିର, ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ନିବେଦନ କଲେ । ସେମାନେ ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ଏପରେ ଗଈମାନେ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାହାକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ । ବୃଷମାନେ ମେଘର ଗର୍ଜନର ଭଳି ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ । ଏହିବେଳେ ଗୋବିନ୍ଦ ଗିରି ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, “ମୁଁ ପର୍ବତ ହେଉଛି,” ବୋଲି କହିଲେ । କୃଷ୍ଣ ସେଇ ରୂପରେ ଗୋପମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ପର୍ବତ ଉପରେ ଗୋପମାନଙ୍କ ଆଣିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ । ପ୍ରଥମ ରୂପ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପକୁ ପୂଜା କରି, ଗୋପମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ପୁନି ନିଜ ପାଳିଆ ମାଠକୁ ଫେରିଲେ । ଏହିଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନିତ ହେଲା । ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ବର୍ଷାମେଘମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୋ ଆଦେଶ ପରେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା । ନନ୍ଦଗୋପ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ବଡ଼ ବିଘ୍ନ ଘଟାଇଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଈପାଳନରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏହି ଗଈମାନେ ମୋର ଆଦେଶରେ ବର୍ଷାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉ । ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହସ୍ତୀଦନ୍ତ ସଦୃଶ ଏକ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ବାୟୁମାନେ ସହ ତୁମେମାନେ ସହଯୋଗ କରିବି ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ପବନ ଓ ବର୍ଷାର ଝଞ୍ଜାବାତ୍ୟା ଛାଡ଼ିଲେ । ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀ, ଦିଗବିଦିଗ ଓ ଆକାଶ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷାରେ ଭରିଗଲା । ଗଈମାନେ ସେଇ ବର୍ଷା ଓ ପବନରେ ଚୋଟ ଖାଇ, ସମସ୍ତେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଏକପଟେ ହୋଇ । କିଛି ଗଈ ବଛାମାନେକୁ ଆଁକଢ଼ି ଦଉଁଥିଲେ; କିଛି ବଛା ବନ୍ୟା ପାଣିରେ ମାଆଁଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ବଛାମାନେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଓ ବାୟୁରେ କାଂପୁଥିବା ଗଳାରେ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ “ଉଦ୍ଧାର କର, ଉଦ୍ଧାର କର!” ବୋଲି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ବ୍ୟକ୍ତ କରୁଥିଲେ । ତାପରେ ହରି କୃଷ୍ଣ ସମଗ୍ର ଗୋକୁଳକୁ ଦେଖିଲେ—ଏହା ଗଈ, ଗୋପୀ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲା । ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋତେ ସମଗ୍ର ଗୋକୁଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେବ । ମୋ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଉଖିଡ଼ି, ଏହାକୁ ଛତା ସଦୃଶ ଉପରେ ଧରି ଗୋକୁଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବି ।” ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, କୃଷ୍ଣ ଖେଳ ଭାବେ ଏକ ହାତରେ ଗୋବର୍ଧନ ପର୍ବତକୁ ଉଖିଡ଼ି ଉପରେ ଧରିଲେ । ସେ ଗୋପମାନେକୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କର; ବର୍ଷା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି ।