ବଳରାମଙ୍କ ଦେହରେ କ୍ରୋଧ ଫୁଟିଉଠିଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କ ରକ୍ତାକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଲମ୍ବ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଜୋର ଘୁଞ୍ଚି ମାରିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘାତରେ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କ ଆଖି ଚାପିଯାଇଲା। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଏବଂ ସେ ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଗୋପମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ, “ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!” ପ୍ରଲମ୍ବ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଘାତ ହୋଇବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ପୁନିଥରେ ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବଳରାମ ଓ କେଶବ ବୃଜରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ବର୍ଷା ଋତୁ କଟିଗଲା ଏବଂ ଶରତ୍କାଳ ଆସିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଥିଲା। ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ବୃଜବାସୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଗୋପମାନେ ଏହି ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଓ ଆଶାବାନ୍ଧ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଚିନ୍ତାଶୀଳ କୃଷ୍ଣ, ଜିଜ୍ଞାସାରୁ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ଏହି ‘ଇନ୍ଦ୍ର’ କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ଆପଣମାନେ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ? ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ କୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦକୁ ପଚାରିଲେ। ନନ୍ଦ କହିଲେ, “ସେ ମେଘ ଓ ଜଳର ନାଥ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା, ଶତକ୍ରତୁ। ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମେଘମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ବର୍ଷାରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଧାନ୍ୟ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଛୁ; ଏହା ଉପଭୋଗ କରି ଆମେ ଦେବତାମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛୁ। ଏହି ଗାୟମାନେ ଦୁଧ ଓ ବଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି; ବର୍ଷାରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଫୁଲିଫଳି ରହନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ବର୍ଷା ହୁଏ, ସେଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଋଣ, ଭୁଖ କିମ୍ବା ଅବୃଦ୍ଧି ହୁଏନି। ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଗାୟରୁ ଜଳ ନେଇ ତାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦିଅନ୍ତି; ପର୍ଯ୍ୟନ୍ୟ ଏହି ଜଳକୁ ବିଶ୍ୱର ଉପକାର ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମହାନ୍ଥ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ୍ପରା ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ।” ନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଦାମୋଦର କୃଷ୍ଣ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି କହିଲେ— “ଆମେ କୃଷକ କିମ୍ବା ବ୍ୟାପାରୀ ନୁହେଁ, ନା ଗାୟ ଆମର ଦେବତା; ପିତା, ଆମେ ପ୍ରକୃତିରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ। ଜିଜ୍ଞାସା, ତିନି ବେଦ, ବ୍ୟାପାର ଓ ଶାସନ—ଏହି ଚାରିଟି ଜ୍ଞାନ ଶାଖା ଅଛି; ବ୍ୟାପାର ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। କୃଷି, ବ୍ୟାପାର ଓ ପଶୁପାଳନ—ଏହି ତିନିଟି ବଡ଼ ଜୀବିକା ଅଟୁଟ ଅଛି, ବ୍ୟାପାର ଏହି ତିନି ଜୀବିକା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। କୃଷକଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷି, ବ୍ୟାପାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବସ୍ତୁ ବ୍ୟାପାର ଓ ଆମ ପାଇଁ ଗୋପାଳନ—ଏହି ଭଳି ଜୀବିକା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଜାହାର ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ତାହା ତାଙ୍କର ପରମ ଦେବତା; ସେଉଁଠି ପୂଜା ଓ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଉପକୃତ କରେ। ଅନ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ଉପଭୋଗ କରି ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜିଲେ, ବନ୍ଧୁ, ଏଠା କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୀମା, ସୀମାନ୍ତ, ଅରଣ୍ୟ, ପାହାଡ଼, ଗିରି ଓ ଶିଳାମାନେ ପୂଜିତ ହେଉ; ଏହା ଆମର ପରମ ମାର୍ଗ। ତେଣୁ ପାହାଡ଼ ଓ ଗୋପୂଜା କରାଯାଉ; ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆମର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ। ଗାୟ ଓ ପାହାଡ଼ ଆମର ଦେବତା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, କୃଷକମାନେ ସୀମା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଆମେ ଅରଣ୍ୟ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ରହି ପାହାଡ଼ ଓ ଗୋପୂଜା କରୁଛୁ। ତେଣୁ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କର; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ପଶୁ ବଳି ଦିଅ। ସମସ୍ତ ଗାୟମାନେ ଦୁଧ ଆନ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ତାହା ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ। ଅର୍ପଣ ହେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ, ଗାୟମାନେ ଶରତ୍ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଚାରିପାଖ ଘୁରନ୍ତୁ। ଏହି ମୋ ମତ, ହେ ଗୋପମାନେ; ଯଦି ଆନନ୍ଦରେ ଏହା କର, ତେବେ ଗାୟ, ପାହାଡ଼ ଓ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।” କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବୃଜବାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଫୁଲିଉଠିଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ କହିଲେ, “ଉତ୍ତମ! ଉତ୍ତମ! ବାଳକ, ତୁମର ମତ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ସବୁ କରିବି—ପାହାଡ଼ ପୂଜା କରାଯାଉ।” ଏଭଳି ଗୋପମାନେ ପାହାଡ଼ ପୂଜା କଲେ, ଦଧି, ଖିର, ମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଶତଶଃ-ସହସ୍ରଶଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ତା’ପରେ ଗାୟମାନେ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତା’ପାଖରେ ଘୁରିଲେ। ବୃଷଭମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ବର୍ଷାମେଘର ଗର୍ଜନା ପରି ଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୋବିନ୍ଦ ନିଜକୁ ପାହାଡ଼ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼।” କୃଷ୍ଣ ସେହି ରୂପରେ ଗୋପମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଗୋପମାନେ ନେଇ ଶିଖରରେ ଆଣିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ। ଏକ ରୂପ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପକୁ ପୂଜିଲେ; ତା’ପରେ ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏପରି ଭାବେ ତାଙ୍କର ମହାଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନିତ ହେବାରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିମୟ ହୋଇ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ବର୍ଷା ମେଘମାନେକୁ କହିଲେ— “ମୋ କଥା ଶୁଣ, ବର୍ଷାମେଘମାନେ; ମୋ ଆଦେଶ ପରେ ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ନିର୍ବିକାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ନନ୍ଦଗୋପ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି ବଡ଼ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗୋପାଳନ ଉପରେ ନିର୍ଭର; ଏହି ଗାୟମାନେ ମୋ ଆଦେଶରେ ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହାତୀର ଦାଢ଼ି ପରି ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ବାୟୁ ସହ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମ ସହଯୋଗ କରିବି।