ଏକଦିନ, ଗୋକୁଳରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ, ବହୁତ ଆନନ୍ଦରେ ଝୁଲା, କୁସ୍ତି ଏବଂ ପଥର ଫିଙ୍ଗିବା ଖେଳରେ ଲଗିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକାଠି ଖେଳିବାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ଏକ ଦାନବ, ଗୋପର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ମାନବ ରୂପ ଧରି ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସର ଖୋଜି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବ୍ୟସ୍ତ ରଖି, ରୋହିଣୀନନ୍ଦନଙ୍କୁ ମାରିବା ଚିନ୍ତା କଲା। ଏହି ଖେଳରେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଶିଶୁ ଖେଳ 'ହରିଣ କ୍ରୀଡନ' ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦୁଇ ଦୁଇ ଜଣ ହୋଇ ଉଛାଲିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କ ସହ, ବଳ ଦାନବ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କ ସହ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଏକାଠି ଦୁଇ ଦୁଇ ହୋଇ ଉଛାଲିଲେ। ଏହି ଉଛାଳିବା ଖେଳରେ, କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ବଳରାମ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କୁ ଜିତିଲେ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଜିତିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ହାରିଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ହାରିଗଲେ, ସେମାନେ ଜିତିଥିବାମାନେଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ବଉଁଧି ବଟ ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଗଲେ, ପରେ ସମସ୍ତେ ଆପଣା ଆପଣା ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବ ଦାନବ ବଳରାମଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କାନ୍ଧରେ ବଉଁଧି, ଥାମିଲେ ନାହିଁ, ଚାନ୍ଦ ସହିତ ମେଘ ଭଳି ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ। ବଳରାମଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦୂର ନେଇଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଦାନବ ରାଗରେ ବଡ଼ ଆକାର ଧରିଲେ, ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ମହାନ ରୂପରେ ବିକାଶିତ ହେଲେ। ବଳରାମ ଦେଖିଲେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦାନବ, ମୁଣ୍ଡରେ ରତ୍ନମୁକୁଟ, ମାଳା ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗଡ଼ି ଚକ୍କା ଭଳି, ତାଙ୍କ ପଦଚାପରେ ଭୂମି କମ୍ପିତ। ବଳରାମ, ଏହା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ଦେଖ, ଏହି ଦାନବ ମୋତେ କାନ୍ଧରେ ବଉଁଧି ଦୂରକୁ ନେଇଯାଉଛି, ଗୋପ ରୂପ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ଆକାର ପାହାଡ଼ ଭଳି।" "ମଧୁଘ୍ନ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ବଡ଼ ଗତିରେ ମୋତେ ନେଇଯାଉଛି, ଏବେ କଣ କରିବି?" ବଳରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ, ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ହସି କହିଲେ, "ତୁମେ କି ମାନବ ଭାବ ଧରିଛ? ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଗୁପ୍ତତମ ରହସ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରବେଶକ୍ଷମ।" "ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, କାରଣର କାରଣ, ବଡ଼ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ କାରଣ, ଏକ ଆତ୍ମା, ସମୁଦ୍ର ଓ ଜଗତରେ ଏକ। ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ଏହି ଜଗତର ଏକ କାରଣ, ଲୋକ ଉପକାର ପାଇଁ ଦୁଇ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛୁ, କିନ୍ତୁ ଅସଲରେ ଏକ।" "ତୁମର ଅପାର ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କର, ଦାନବକୁ ଦଳନ କର। ମାନବ ଭାବ ଧରି, ନିଜ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର।" କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ସ୍ମରଣ ଦେବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହସିଲେ, ବଳରାମ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଳରାମ, ରାଗରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘୁସି ମାରିଲେ; ଏହି ଘାଉରେ ପ୍ରଲମ୍ବଙ୍କ ଆଖି ବାହାରିଗଲା। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବାହାରିଗଲା, ଦାନବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଲମ୍ବ ଦାନବଙ୍କ ନିଧନ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, "ଯଥାର୍ଥ! ଯଥାର୍ଥ!" କହିଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବ ନିଧନ ପରେ, ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ବଳରାମ, କୃଷ୍ଣ ସହିତ ପୁଣି ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିଗଲେ। ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଏକଠି ବ୍ରଜରେ ଖେଳିବା ସମୟରେ, ବର୍ଷା ଋତୁ ଶେଷ ହୋଇ, ଶରତ୍ ଆସିଲା, ପଦ୍ମ ଫୁଟିଲା। ଏକ ଦିନ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଓ ତାରା ଦୀପ୍ତିରେ, କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ବ୍ରଜର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି। ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଆଶାଭରିତ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଚିନ୍ତନଶୀଳ ଭାବରେ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି 'ଇନ୍ଦ୍ର' କିଏ, ଯାହାର ନାମ ଶୁଣି ତମେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଉଛ?" କୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ନନ୍ଦ କହିଲେ, "ସେ ମେଘ ଓ ଜଳର ନାଥ, ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜା, ଶତକ୍ରତୁ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମେଘ ଜଳ ବର୍ଷା କରେ। ଏହି ବର୍ଷାରେ ଉପଜିଥିବା ଫସଲ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରୁ। ଏହି ଉପଜ ଉପଭୋଗ କରି, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଉ।" "ଏହି ଗୋମାନେ, ଦୁଧ ଓ ଛାନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଫସଲ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ, ସମସ୍ତେ ଖୁସି ଓ ଉନ୍ମତ୍ତ। ଯେଉଁଠି ବର୍ଷା ଦେଇଥିବା ମେଘ ଅଛି, ସେଠି କେହି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଋଣ, କ୍ଷୁଧା କିମ୍ବା ବଞ୍ଜ ଭୂମି ନାହିଁ। ମେଘ ଭୂମି ଓ ଗୋମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ନେଇଯାଉଛି; ପର୍ଜନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରେ।" "ଏହି ଦିନେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଦେବମାନେଙ୍କ ମହାନ ନାଥ; ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ପୂଜା କରୁ।" ନନ୍ଦଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ସମ୍ବନ୍ଧିୟ କଥା ଶୁଣି, ଦାମୋଦର କୃଷ୍ଣ ଦେବମାନେଙ୍କ ନାଥ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। "ଆମେ କୃଷିକର୍ତ୍ତା କି ଉପାର୍ଜକ ନୁହଁ, ଗୋମାନେ ଆମର ଦେବତା ନୁହଁ, ବାପା; ଆମେ ପ୍ରକୃତି ରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ।" "ପ୍ରଶ୍ନ, ତିନି ବେଦ, ବ୍ୟବସାୟ, ଓ ଶାସନ—ଏହି ଚାରି ଶାଖା ଜ୍ଞାନର; ବ୍ୟବସାୟ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ।" "କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ, ଏବଂ ପଶୁପାଳନ—ଏହି ତିନି ଉପାୟ ଉପରେ ବ୍ୟବସାୟ ଅଟୁଇଛି। କୃଷିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ବ୍ୟବସାୟ, ଆମ ପାଇଁ ଗୋମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ—ଏହି ଭାବରେ ବ୍ୟବସାୟ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ।" "ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଜଣେ ମାନବରେ ଅଛି, ଏହା ତାଙ୍କର ଦେବତା, ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ।" ଏଭଳି, ଗୋକୁଳରେ ଦିନ ଚାଲିଗଲା, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଲା।