ଏହି ଭାଗବତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ଏକ ସମୟରେ ବ୍ରଜ ଗାଁରେ ଗୋପିମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚମତ୍କାର କାହାଣୀ ଗାଇଥିଲେ, ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ପୁନଃ ଏକ ଦିନ ରାମ ଓ କେଶବ ଦୁଇଁଜଣେ ଗୋମାନେ ଚରାଇବା କାମରେ ଲଗି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚି ମନୋହର ତାଳବନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଦାନବ ଥିଲା, ତାହାର ନାମ ଧେନୁକା, ଯେଉଁଠି ସେ ଗଧାର ରୂପ ଧରି ମାନବ ଓ ଗୋମାନଙ୍କ ମାଂସ ଖାଇଥିଲା। ଏହି ତାଳବନରେ ଅନେକ ଫଳ ଥିଲା, ଗୋପମାନେ ସେଉଁଠି ଫଳ ଦେଖି ଆକାଂକ୍ଷାରେ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଭୂମି ସର୍ବଦା ଧେନୁକା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏହି ଫଳ ତେଣୁ ଏଠି ଅବହେଳିତ ରହିଛି। ଏହି ତାଳ ଫଳ ଦେଖ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ପାକି ଯାଇଛି; ଆମେ ଏହି ଫଳ ଚାହୁଁଛୁ—ତୁମେ ଚାହିଲେ ତାହାକୁ ତଳେ ଆଣ।" ଗୋପମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସଙ୍କର୍ଷଣ ଓ କୃଷ୍ଣ ତାଳ ଫଳ ତଳେ ଆଣିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ତାଳ ଫଳ ପଡିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେନୁକା ଦାନବ, ଗଧାର ରୂପ ଧରି, ରାଗରେ ସେଉଁଠି ଆସିଲା। ସେ ବଳଦେବଙ୍କ ଛାତିରେ ଦୁଇ ଚରଣ ଦେଇ ମାରିଲା, କିନ୍ତୁ ବଳଦେବ ସେହି ଚରଣ ଧରି ତାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବଳଦେବ ଧେନୁକାକୁ ଆକାଶରେ ଘୁମାଇ, ନିର୍ଜୀବ ଭାବେ ତାଳ ଗଛର ଶୀର୍ଷରେ ଭଳି ଫେଙ୍ଗିଲେ। ଧେନୁକା ତାଳ ଗଛରୁ ପଡିବା ସମୟରେ ଅନେକ ତାଳ ଫଳ ମାଟିରେ ପଡିଲା, ଯେପରି ଦୂତା ବାତାସ ମେଘକୁ ତଳେ ଆଣେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳଭଦ୍ର ସହଜରେ ଧେନୁକାର ଅନ୍ୟ ଗଧା-ଦାନବ ଭାଇମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଳ ଗଛର ଉପରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମି ପାକି ତାଳ ଫଳ ଓ ଗଧା-ଦାନବମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଶୋଭିତ ହେଲା, ଯାହା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଲା। ତାଳବନରେ ଏବେ ଗୋମାନେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଭାବରେ ନିଜେ ଚରିବା ଅନୁଭବ କଲେ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ନିଷେଧ ଥିଲା। ଧେନୁକା ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ନିପାତିତ ହେବା ପରେ, ସେଇ ମନୋହର ତାଳବନ ସମସ୍ତ ଗୋପ ଓ ଗୋପିମାନେ ପାଇଁ ଶୋଭା ପାଇଲା। ତାପରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶ କଲେ—ସେମାନେ ଦୁଇ ଯୁବା ବଳଦ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଶିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭିଦ୍ଧ ହେଉଛି। ଦୁଇଁଜଣେ ଦୂରରେ ଗୋମାନେ ଚରାଇବା, ନାମ ଡାକି ଡାକି, ଗୋପଦାଗା ଶୂଳ ଶୋଉଲ୍ଡରରେ ରଖି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ। ସୁନା ଓ କଳା ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର, ଧଳା ଓ କଳା ମେଘ ପରି। ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ନାୟକ। ମାନବ ରୀତିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ମାନବତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନିଜ ଜନ୍ମ ଓ ସ୍ବଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ତାଳବନରେ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣେ ଝୁଲା, ମୁକାବିଲା, ଓ ପଥର ଫେଙ୍ଗିବା ଖେଳରେ ଲଗି ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ଏକ ଅସୁର, ଗୋପ ଚେହେରାରେ ଏଠି ଆସି, ସେମାନେ ସହିତ ଖେଳ କରିବାକୁ ଚାହିଲା। ସେ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ମାନବ ରୂପ ଧରି ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଯୋଗ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣକୁ ମୁହଁ ଦେଇ ରଖିବା ସମୟରେ ରୋହିଣୀପୁତ୍ରକୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲା। ଖେଳ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତେ ଜୋଡି ହୋଇ 'ହରିଣ-କ୍ରୀଡନା' ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ଗୋବିନ୍ଦ ଶ୍ରୀଦାମା ସହିତ, ବଳରାମ ପ୍ରଲମ୍ବ ସହିତ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଏକା ଏକା ଜୋଡି ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରୀଦାମାକୁ ଜିତିଲେ, ବଳରାମ ପ୍ରଲମ୍ବକୁ ଜିତିଲେ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଜିତିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ହାରିଲେ। ହାରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଜିତିଥିବାକୁ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ବଟ ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇ ଗଲେ, ତାପରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ନେଲା, ଏବଂ ରୋକିଲା ନାହିଁ, ମେଘରେ ଚାନ୍ଦ ପରି ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲା। ଅଧିକ ଦୂର ଉଠାଇବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଦାନବ କ୍ରୋଧରେ ବଡ ଆକାର ଧରିଲା, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସଙ୍କର୍ଷଣ ତାକୁ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଜ୍ୱଳିତ ପର୍ବତ ପରି ରୂପ, ମାଳା, ଆଭୂଷଣ ଓ ଚମତ୍କାର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଗାଡ଼ି ଚକା ପରି ଆଖି, ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ଭୂମି କମ୍ପିତ—ଏହି ସମୟରେ ସେ କୃଷ୍ଣକୁ କହିଲେ, "କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ଦେଖ, ଏହି ଦାନବ ଗୋପ ରୂପ ଧରି ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉଛି, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ରୂପ ଏକ ବଡ ପର୍ବତ ପରି।" "ହେ ମଧୁ-ନିଶ୍ଚର, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଦାନବ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ମୋତେ ନେଉଛି, ମୁଁ କଣ କରିବି?" ଗୋବିନ୍ଦ, ମହାତ୍ମା, ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ହସି କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ମାନବ ସ୍ବଭାବ ନେଇଛ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଗୁପ୍ତ, ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ।" "ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, କାରଣର କାରଣ, ବଡ କାରଣ, ଏକ ଆତ୍ମା—ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଏକା।" "ତୁମେ ଓ ମୁଁ, ହେ ବିଶ୍ବର ଆତ୍ମା, ପ୍ରକୃତରେ ଏକା, ଜଗତ ପାଇଁ ଦୁଇ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ; ତଥାପି ଏକା।" "ତୁମର ଅପାର ସ୍ବଭାବ ଚିନ୍ତା କର, ଦାନବକୁ ଜିତ। ମାନବ ରୂପ ଧରି, ନିଜ ଜନମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର।" କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ସ୍ମରଣ ପରେ, ବଳରାମ ମହାତ୍ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହସିଲେ, ଏବଂ ବଳରାମ ପ୍ରଲମ୍ବ ଦାନବକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।