ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଗୋପିମାନେ, ଯଶୋଦା ସହିତ, ସମସ୍ତେ ଏହି ବଡ଼ ଜଳାଶୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, "ଅପରିଚୟ ନାଗରାଜଙ୍କ ଅନୁମତି ନ ମିଳିଲେ, ଆମେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, "ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଦିନ କଣ? ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି କଣ? ଦୁଧ ବିନା ଗାଏ କଣ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବିନା ବ୍ରଜ କଣ? ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆମେ ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିବା ନୁହେଁ।" ଗୋପିମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, କଥା କହିଲେ। ସେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ; ଯଶୋଦା ବି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥା। ଏହି ସମୟରେ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ହେ ଦେବତାମନ୍ଦ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ମାନବ ସ୍ବଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛ? ତୁମେ ନିଜ ସ୍ବରୂପ ଦେଖା; ତୁମେ ନିଜକୁ ଚିନିନାହାନ୍ତି କି?" "ତୁମେ ବିଶ୍ୱର ନାଭି, ଦେବମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ତିନିଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଏବଂ ରକ୍ଷକ, ତିନି ବେଦର ନିର୍ମାଣ।" "ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ, ଗୋପମାନେ ତୁମର ଆତ୍ମୀୟ, ଗୋପିମାନେ ବସିଛନ୍ତି—କାହିଁକି ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ?" "ତୁମେ ମାନବ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଶିଶୁ ଚଳାଚଳ ଦେଖାଇଛ; ଏବେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତ ବାସୁକି ସର୍ପକୁ ଦମନ କର, କୃଷ୍ଣ।" ଗୋପମାନଙ୍କର ଏହି ସ୍ମରଣ ପରେ, କୃଷ୍ଣ ହସି ହସି, ବାସୁକିଙ୍କର କୋଇଲକୁ ଆଘାତ କରି, ସର୍ପର ବନ୍ଧନରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ହାତରେ ବାସୁକିଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଫଣା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ତାହାରେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପାଦ ଆଘାତରେ ବାସୁକିଙ୍କର ଫଣାରେ ଘାଏ ହେଲା; ଯେଉଁଠି ଆଘାତ ଦେଲେ, ସର୍ପର ମୁଣ୍ଡ ନମିଗଲା। ଏତେ ଆଘାତ ଓ ଶକ୍ତିରେ, ବାସୁକି ଅଚେତନ ହେଇ, ଅନେକ ରକ୍ତ ବମି କରିଲା। ବାସୁକିଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ନମି, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହିବା ଦେଖି, ସର୍ପର ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଦେବତାମନ୍ଦ, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାୟକ, ଅବିଧିତ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଂଶ।" "ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଜନାନୀ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବ?" "ତାଙ୍କର ଏକ ଅତି ଛୋଟ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ସୃଷ୍ଟି—ତେଣୁ ଆମେ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବା?" "ଏହିପରି, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଦୟାଦୃଷ୍ଟି ପାତ କର; ଏହି ସର୍ପ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖୁଛି—ତାଙ୍କୁ ଏକ ନାଥ ବର ଦିଅ।" ସେମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶରୀର ଶିଥିଳ ହେଲା ସର୍ପ, ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ଦୀରେ-ଦୀରେ କହିଲା, "ଦୟା କର, ହେ ଦେବମାନ୍ଦ।" "ତୁମର ଅଷ୍ଟଧା ଶାସନ ଅତି ସ୍ବାଭାବିକ ଏବଂ ତୁଳନାହୀନ; ଆମେ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବି?" "ତୁମେ ପରମ, ପରମର ଉତ୍ସ, ପରମର ତତ୍ତ୍ୱ; ତୁମେ ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚ—କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବି?" "ମୋ ଜନ୍ମ, ରୂପ, ନିଜ ସ୍ବଭାବ ତୁମେ ଦିଅଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି।" "ଯଦି ମୁଁ ଅନ୍ୟଥା କରିଥାନ୍ତି, ହେ ଦେବମାନ୍ଦ, ତୁମେ ମୋତେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଯଥାଯଥ।" "ତଥାପି, ଯେଉଁ ଦଣ୍ଡ ତୁମେ ଦେଇଛ, ମୁଁ ସହିଛି; ଏହି ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ଅନ୍ୟ ବର ଦିଅନାହାନ୍ତି।" "ମୋ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ, ଦେହ ବିନାଶ, ମୁଁ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ; ମୋତେ ଜୀବନ ଦିଅ—କହ, କଣ କରିବି?" ତାପରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏଠାରେ, ବାସୁକି, ଯମୁନା ଜଳରେ କେବେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମର ସଂଗୀ, ଅନୁଚର, ପରିବାର ସହ ଏବେ ସାଗର ଜଳକୁ ଯାଅ।" "ଏବଂ ସାଗରରେ ମୋ ପାଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ, ବାସୁକି, ଗରୁଡ ତୁମେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ଶ୍ରୀହରି ବାସୁକିକୁ ମୁକ୍ତ କରିଲେ; ବାସୁକି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଜଳର ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ନିଜ ସଂଗୀ, ପରିବାର, ପିଲା ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସହିତ, ବାସୁକି ନିଜ ପୋଖରୀ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ବାସୁକି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୃତ୍ୟୁରୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଥିବା ପରି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରସ୍କୁତ କରିଲେ। ଗୋପମାନେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ମନରେ, ଶୁଭ ଜଳ ଦେଖି, ନିର୍ମଳ କୃତ୍ୟ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲାସରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ଗୋପିମାନେ ତାଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଏବଂ ଚମତ୍କାର ଗାଥା ଗାଇ, ଗୋପମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି, କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ପୁନଃ, ରାମ ଏବଂ କେଶବ, ଗାଏ ଚରାଇବାକୁ ଏକସାଥିରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚି, ମନୋହର ତାଳବନକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସଦା ଏକ ଦେମନ୍ ରହୁଛି—ଧେନୁକା, ଗଧା ରୂପରେ ମାନବ ଏବଂ ଗାଏର ମାଂସ ଭୋଜନ କରେ। ଗୋପମାନେ ଏହି ମନୋହର ତାଳବନରେ ଅନେକ ଫଳ ଦେଖି, ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ଫଳ ତୁଳିବା ଉପରେ କଥା କହିଲେ। "ହେ ରାମ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଭୂମି ସଦା ଧେନୁକା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ; ତେଣୁ ଏହି ଫଳ ଅବାହିତ ରହିଛି।" "ତାଳ ଗଛର ଫଳ ଦେଖ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ପାକା; ଆମେ ଏହି ଫଳ ଚାହୁଁ—ତୁମେ ଚାହିଲେ ତୁଳିଦିଅ।" ଗୋପମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସଂକର୍ଷଣ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତାଳ ଫଳ ଭୂମିରେ ତୁଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ତାଳ ଫଳ ପଡ଼ିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେମନ୍ ରାଜା, ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଧେନୁକା, ଗଧା ରୂପରେ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ବଳଦେବଙ୍କ ଛାତିରେ ଦୁଇ ପଛ ପା ଦେଇ ଆଘାତ କରିଲା, କିନ୍ତୁ ବଳଦେବ ସେହି ପା ଧରି, ଧେନୁକାକୁ ଉପରେ ଉଠାଇ, ଜମିରେ ଘୁମାଇ, ମୃତ ଧେନୁକାକୁ ତାଳ ଗଛ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଝାପିଦେଲେ।