ଏହି ସମୟରେ, ଶତଶଖ୍ୟ ସର୍ପପତ୍ନୀମାନେ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶରୀର କମ୍ପିତ ଓ କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ଦୋଳିତ ହେଉଥିବାଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହା ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସେହି ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କର କଣ୍ଡଳରେ ଘେରି ନେଲେ ଓ ବିଷାଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ଭରା ମୁହଁରେ ତାଙ୍କୁ ଦଂଶନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ସର୍ପର କଣ୍ଡଳରେ ଦବା ହୋଇ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇ, ଦୃତ ଭାବେ ଭୃଜକୁ ଫେରି ଗଲେ ଏବଂ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ: “କୃଷ୍ଣ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେ କାଳିୟ ହୃଦୟ ପ୍ରସ୍ରବଣରେ ଏବଂ ସର୍ପରାଜ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଯାଉଛି—ତ୍ୱରିତ ଆସ, ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!” ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯଶୋଦାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦୃତ ଭାବେ ସେହି ପୋଖରୀ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନେ ଅତି ଆତୁର ଭାବେ “ହାୟ! ସେ କେଉଁଠି?” ବୋଲି କୁହି, ବିଶେଷକରି ଗୋପୀମାନେ ଯଶୋଦା ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଭାବେ, ଅସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ନନ୍ଦ ଗୋପ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଓ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏକାଠି ହୋଇ ଯମୁନା ପାଖକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, କୃଷ୍ଣ ସର୍ପରାଜର ଶକ୍ତିରେ ଅଚଳ ହୋଇଛନ୍ତି, ସର୍ପର କଣ୍ଡଳରେ ବନ୍ଧିତ ଓ କିଛି କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ। ନନ୍ଦ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଏବଂ ଯଶୋଦା ଭାବୁକ ହୃଦୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ଅସହାୟ ଭାବରେ ଦେଖି ରହିଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି ବିସ୍ମୟ ଓ ଭୟରେ ଅନୁରାଗରେ କେଶବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—“ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯଶୋଦା ସହିତ ଏହି ଭୟଙ୍କର ପୋଖରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାଗରାଜ ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ, ଆମେ ଭୃଜକୁ ଫେରିବୁ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଦିନ କ’ଣ? ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି କ’ଣ? ଦୁଧ ବିନା ଗାଈ କ’ଣ? ଏଭଳି କୃଷ୍ଣ ବିନା ଭୃଜ କ’ଣ? ସେଉଁଠି ଥିଲେ ଆମେ ଗୋକୁଳକୁ ଫେରିବୁ ନାହିଁ।” ଗୋପୀମାନେ ଏଭଳି କହିବା ସୁନି, ବଳବାନ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଳରାମ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଶୋକାକୁଳ ଓ ନିର୍ବାକ୍ ଦେଖି, ନନ୍ଦଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁହଁକୁ ନିରନ୍ତର ଚାହିଁ ରହିଛନ୍ତି; ଯଶୋଦା ମତିହୀନ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଭାବି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି। ବଳରାମ କହିଲେ, “ହେ ଦେବଦେବ! କାହିଁକି ଆପଣ ଏହିପରି ମାନବ ଚରିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି? ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାନ୍ତୁ; ଆପଣ ନିଜକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ କି? “ଆପଣ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଭି, ଦେବମାନେ ଶରଣ ନେଉଥିବା ଠିକଣା; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ତିନି ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି। ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କର ନିଜ ଜନମର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଗୋପମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଗୋପୀମାନେ ବସିଛନ୍ତି—କାହିଁକି ଆପଣ ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବଙ୍କୁ ଅନୁଦିଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି? ଆପଣ ମାନବ ଚରିତ୍ର ଓ ଶିଶୁଳିଳା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତ ସର୍ପକୁ ଦମନ କରନ୍ତୁ, କୃଷ୍ଣ।” ଏଭଳି ସ୍ମରଣ ଦେଇବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ହସିଆ ମୁହଁରେ, ସର୍ପର କଣ୍ଡଳକୁ ଆଘାତ କରି ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ତା’ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ହାତରେ ସର୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଫଣା ଉପରେ ବସି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପାଦାଘାତରେ ସର୍ପର ଫଣାରେ ଘାଉ ହେଲା; ଯେଉଁଠି ସେ ଚାପିଲେ, ସର୍ପର ମୁଣ୍ଡ ନମିଗଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସର୍ପ ଅଚେତନ ହେଲା ଓ ଅଧିକ ରକ୍ତ ବମନ କଲା। ସେଉଁଠି ସର୍ପ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ନମିଯିବା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ଦେଖି, ସର୍ପପତ୍ନୀମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: “ହେ ଦେବଦେବ! ଆପଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଂଶ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ମହାନ୍ତକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମେ ନାରୀମାନେ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା? ଯାହାଙ୍କ ଅତି ଛୋଟ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସର୍ବ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ—ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ—ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ଆମେ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିପାରିବା? “ଏହିପରି, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଏହି ଅଚେତନ ସର୍ପ ଉପରେ; ଏହି ସର୍ପ ଜୀବନ ଛାଡ଼ୁଛି—ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱାମୀ ଦାନ କରନ୍ତୁ।” ସର୍ପପତ୍ନୀମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶରୀରରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା ସର୍ପ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: “ହେ ଦେବଦେବ! ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଅଷ୍ଟ୧୦ ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ; ଆପଣଙ୍କୁ ଆମେ କ’ଣ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବି? ଆପଣ ପରମ, ପରମର ମୂଳ, ପରମର ସାର; ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ। ଆପଣ ଯେପରି ମୋତେ ଜନ୍ମ ଓ ରୂପ ଦେଇ, ମୋର ସ୍ୱଭାବ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେପରି ଆମି ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ଯଦି ଆମି ଅନ୍ୟଥା କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ମୋତେ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ତଥାପି, ଯେଉଁ ଦଣ୍ଡ ଆପଣ ଦେଇଛନ୍ତି, ତା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଆମକୁ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ମୋର ଶକ୍ତି ନାଶ ହୋଇଛି, ବିଷ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ; ଦୟାକରି ଆମକୁ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ, ଆମି କ’ଣ କରିବି?” ତେବେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏଠାରେ ଯମୁନା ଜଳରେ ରୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମର ପରିବାର, ପରିଚାରକ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ସାଗର ଜଳକୁ ଚାଲିଯାଅ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋର ପଦଚିହ୍ନ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ଦେଖିବ, ସେତେବେଳେ ଗରୁଡ଼, ନାଗଶତ୍ରୁ, ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଶ୍ରୀହରି ସର୍ପରାଜଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଜଳର ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପରିଚାରକ, ସନ୍ତାନ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ସମସ୍ତ ସର୍ପପତ୍ନୀମାନେ ସହ ନିଜ ପୋଖରୀ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସର୍ପ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଜୀବନକୁ ଫେରିପାଇଥିବା ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଆଖିର ଜଳ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଭିଜାଇଦେଲେ। ଗୋପମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଭରି, ଅନନ୍ୟ କୃତ୍ୟ କରିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ଯମୁନା ଦେଖି ଉଲ୍ଲାସରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।