ବ୍ରଜରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୂମିକଳ୍ୟାନ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ବ୍ରଜବାସୀ ଚିନ୍ତା କରି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ – ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସେମାନେ ଏକାଏକି କହିଲେ, “ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ନିଜ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଫେରିଯାଉ, ଦେରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏହାପରେ, ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଗାଡ଼ି ଓ ଗୋବାଳି ସହିତ ବ୍ରଜ ଛାଡ଼ି ଯାଇଲେ। ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଦଳ ଦଳରେ, ଏକାଏକି ଏକାଏକି ଚିଁତି ଚିଁତି, ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଦ୍ୱିଜଜନ, ବ୍ରଜର ସ୍ଥାନ କାଉଁ କାଉଁ ଓ କାଉଁଣୀରେ ଭରିଗଲା; ବ୍ରିନ୍ଦାବନକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ କର୍ମ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଏନି। କୃଷ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ଗୋମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ଆଶା କରି ବ୍ରିନ୍ଦାବନରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ଦ୍ୱିଜଜନମାନେ, ସେ ପବିତ୍ର ଋତୁରେ, ବ୍ରିନ୍ଦାବନର ଚାରିପାଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହରିଆ ଘାସ ହୋଇଗଲା, ବର୍ଷା ଋତୁ ପରି ଲାଗିଲା। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରଜବାସୀ ବ୍ରିନ୍ଦାବନରେ ବସିଗଲେ। ଗାଡ଼ି ଓ ଗୋବାଳିମାନେ ଅର୍ଧ-ଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିରେ ବିନ୍ୟାସ କରାଗଲା; ଏଠାରେ ଦୁଇ ଝିଅ, ରାମ ଓ ଦାମୋଦର, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗୋପଗାଁରେ ବଢ଼ିବା ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ଗୋପ ଗାଁରେ ରହି, ବନରେ ଚୁଆ ଖେଳ କରି, ମୟୂର ପଖ ଓ ବନଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଗୋପ ଓ ଦାମୋଦର, ଗୋପମାନଙ୍କ ନିଁବା ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଙ୍ଗୀତ ବଜାଇ, କାଉଁ ଚୁଆ ପଖରେ କେଶ ରଖି, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦୁଇ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଲେ। ହସି ଓ ଆନନ୍ଦ କରି, ସେମାନେ ବଡ଼ ବନରେ ଘୁଞ୍ଚି ହସୁଥିଲେ, ଏକାଏକି ଏକାଏକି ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ଗୋପମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହ ଦୁଇ ଝିଅ ବଛା ଚରାଇ ଘୁଞ୍ଚି ଖେଳ କରୁଥିଲେ; ସମୟ କେତେ ହେଲା, ସେମାନେ ସାତ ବର୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦୁଇ ବଛା ଚରାଇବା ଝିଅ ବ୍ରଜର ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହେଲେ; ଏହାପରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଗଲା, ଆକାଶ ଘନ ମେଘରେ ଢାକିଗଲା। ବର୍ଷା ଚାରିଦିଗରେ ବର୍ଷିଲା, ଭୂମି ନୂତନ ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ର ଗାଁ ପୋକାରେ ଶୋଭିତ ହେଲା। ପନ୍ନା ମଣି ରୁବି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ପରି, ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କ ଧାରା ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମସ୍ତକୁ ବହାଇ ନେଲେ। ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନମାନେ ନୂତନ ଭାଗ୍ୟ ପାଇ ଏହିପରି ହେଲେ; ଏହି ଋତୁରେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଝିଅ ତାଙ୍କ ସମାନ ଗୋପମାନେ ସହ ବ୍ରଜରେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ରାମ ଛଡ଼ା, କୃଷ୍ଣ ବ୍ରିନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ; ଗୋପମାନେ ସହ ଓ ବନଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାପରେ ସେ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଯାହାର ତରଙ୍ଗ ଖେଳିବା ପରି ନାଚୁଥିଲା, କୂଳ ଫେନର ଗୁଚ୍ଛରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଯମୁନା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ହସୁଛି। ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତଳା, ଯାହା ବିଷ ଅଗ୍ନିର ଚିଟିକି ବିନ୍ଦୁରେ ଦୂଷିତ, ଏହା ଭୟଙ୍କର ଓ ସର୍ପ କାଳିୟାର ନିବାସ। ସର୍ପର ବିଷ ଅଗ୍ନିରେ ନଦୀକୂଳର ବଡ଼ ବୃକ୍ଷମାନେ ଜଳିଗଲେ, ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ବିଷ ଜଳର ଝିଅ ହେବାରୁ ଜଳିଗଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଖ ପରି, ମଧୁସୂଦନ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। “ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ହୃଦୟ ଧାରଣ କରିଥିବା କାଳିୟା ରହିଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲି ଓ ସେ ଏଠାରୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇଥିଲା। ଏହି କାଳିୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯମୁନା, ଯାହା ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ, ଦୂଷିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ଏକାଏକି ତିଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେନି। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ, ମୁଁ ଏହି ସର୍ପରାଜକୁ ବଶ କରିବାକୁ ହେବ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଭୟ ଛଡ଼ା ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି – ଅଧର୍ମରେ ଚାଲିଥିବା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିୟମିତ କରିବା ପାଇଁ। ଏହି କାଦମ୍ବ ବୃକ୍ଷର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ତଳାରେ ଲାଫିବି।” ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଗୋପାଳ ତାଙ୍କ ଗୋପାଳ ଆବରଣ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ତଳାରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଲାଫିଲେ। ତାଙ୍କ ପତନରେ, ତଳା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଗଲା, ଦୂର ଦୂର ତଳର ଜଳ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉପରେ ଚିଟିଗଲା। ସେ ବୃକ୍ଷମାନେ, ସର୍ପ ବିଷ ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳର ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳିଗଲେ, ତୃଣ ଦିଗ ଭରି ଅଗ୍ନି ଲାଗିଗଲା। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ତଳାକୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ଘାତ କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସର୍ପରାଜ କାଳିୟା ଆସିଗଲା। ତାଙ୍କ ଆଖି ରାଗରେ ଲାଲ ହୋଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ବିଷ ଝରିବା ଧାରା ଜ୍ୱଳି, ଅନ୍ୟ ଲାଲ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ସହ ଆସିଗଲେ। ସେଠାରେ ଶତ ଶତ ସର୍ପ ନାରୀମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ, ଅଳଙ୍କାର ଝୁଲି ଚାଲି, ଶୋଭା ହେଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ କୋଇଲରେ ଘେରି ନେଲେ, ବିଷ ଜ୍ୱାଳାର ମୁଁହରେ କୃଷ୍ଣକୁ କାମି ଦେଲେ। କୃଷ୍ଣକୁ ଏପରି ଦେଖି, ସର୍ପର କୋଇଲରେ ଚାପି ଏଠାରେ ଅଚେତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଗୋପମାନେ ବିପ୍ଳବ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ବ୍ରଜକୁ ଫେରି ଚିତ୍କାର କଲେ। “କୃଷ୍ଣ ଅଚେତ ହୋଇ କାଳିୟାର ତଳାରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ସର୍ପରାଜ ତାଙ୍କୁ ଖାଉଛି – ତ୍ୱରିତ ଆସ, ଦେରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ!” ଏହି ଦ୍ୱନି ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯଶୋଦା ନେତୃତ୍ୱରେ, ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ତଳାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। “ହଏ! କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି?” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ବିଶେଷ ଭାବେ ଗୋପୀମାନେ, ଯଶୋଦା ସହ ଏକାଏକି ଦୌଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଯାଉଥିଲେ। ନନ୍ଦ ଗୋପ, ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ, ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, କୃଷ୍ଣକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଯମୁନାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣ, ସର୍ପରାଜର ଶକ୍ତିରେ ଅଚଳ, ସର୍ପର କୋଇଲରେ ବାନ୍ଧା, କିଛି କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ନନ୍ଦ ନି:ଶକ୍ତ ହୋଇ, ପୁଅର ମୁହଁକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯଶୋଦା, ଅତି ଶୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ବିପ୍ଳବ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କେଶବକୁ ଭୟ ଭରା କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଆନୁରାଗରେ କହିଲେ।