ଏକ ଦିନ, ଘରମାଳିକା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ସମର୍ଥ ହେଉଛ, ତେବେ ଏବେ ଯାଅ, ତୁମର ଅତିଶୟ ଦୁଃସ୍ଥିର ବ୍ୟବହାର ସହିତ!" ଏହିପରେ ଘରମାଳିକା ନିଜ କାମକୁ ଲାଗି ଗଲେ, ଏବଂ ସେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ମାଠିଠାରୁ ଦଳାକୁ ଟାଣିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ ଦଳାକୁ ଟାଣି ଯମଲାର୍ଜୁନ ଗଛ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଯାଇଲେ। ଦଳା ଦୁଇଟି ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଚିପାଇ ଚାଲିଗଲା। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ଶାଖା ଥିବା ଯମଲାର୍ଜୁନ ଗଛ ଦୁଇଟି ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ଚିର୍ଚ୍ଚିରା ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ। ବ୍ରଜର ଲୋକମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସି ଦେଖିଲେ, ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛି, ଶାଖା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତଳେ ଶୁଇଛି। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଅଳ୍ପ କିଛି ଦାନ୍ତ ଥିବା, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ କମରେ ଦୃଢ଼ ରଶି ବାନ୍ଧି ଯମଲାର୍ଜୁନ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଦଠିଛନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣା ଠାରୁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ "ଦାମୋଦର" ନାମରେ ଡାକାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, କାରଣ ତାଙ୍କ କମରେ ରଶି ବାନ୍ଧା ଥିଲା। ତାପରେ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଅତି ଭୟଭିତ ହେଇ ଆଲୋଚନା କଲେ: "ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆମେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍।" ଏଠାରେ ବହୁତ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି—ପୁତନାର ମୃତ୍ୟୁ, ଗଡ଼ି ଉଲଟି ଯିବା, ଗଛ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ପଡ଼ିଯିବା—ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଦେଖି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତି କଲେ। ଏହିପରେ, ବ୍ରଜର ଲୋକମାନେ ଭୂମିର ମହାପ୍ରଳୟ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ନିଷ୍ପତି କଲେ। ସମସ୍ତେ କହିଲେ, "ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଘରକୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯାଉ, ବିଳମ୍ବ ହେଉନାହିଁ।" ଏହିପରେ, ମାତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଗଡ଼ି ଓ ଗୋମାନ୍ୟା ନେଇ ସମସ୍ତେ ବ୍ରଜ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଗୋପ-ଗୋପୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ଭାବରେ, ଏକାଉଁଠି ଡାକି ଡାକି, ଅତି ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ନିଜ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ବ୍ରଜ ଅଞ୍ଚଳ କାଉଁଠି କାଉଁଠି କାକ ଓ କାକୀ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା; ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଅକ୍ଷୟ କର୍ମ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଗୋମାନ୍ୟାର ବୃଦ୍ଧି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଋତୁରେ, ବୃନ୍ଦାବନ ନବ ଘାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା, ବର୍ଷା ଋତୁ ଭଳି ଲାଗିଲା। ବ୍ରଜର ସମସ୍ତେ ବୃନ୍ଦାବନରେ ବସିଗଲେ। ଗଡ଼ି ଓ ଉପନିବେଶ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା; ଏଠି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଦାମୋଦର ବଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠି, ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋପଗ୍ରାମରେ ରହି, ଶିଶୁ ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ, ମୟୂରପଙ୍ଖୀ ଓ ବନ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଲବାଦ୍ୟ ଓ ପତ୍ରବାଦ୍ୟ ଚଳାଇ, କାକପଙ୍ଖ ଭଳି ଚୁଲ ରଖି, ଦୁଇ ଭାଇ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦୁଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦିଗ୍ଦିଗ୍ ଶୋଭା ପାଇଲେ। ହସୁଥିବା ଓ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଉଁଠି ହସୁଥିଲେ, ଏକାଉଁଠି ଖେଳୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଶିଶୁମାନେ ସହ ମିଶି ମଜା କରୁଥିଲେ। ଗୋପମାନେ ସହ ଦୁଇ ଭାଇ ଛାଉ ଚରାଇ, ଏକାଉଁଠି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଖେଳୁଥିଲେ; କ୍ରମେ ଦୁଇ ଭାଇ ସାତ ବର୍ଷରେ ପହଁଚିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ବଢ଼ିଆ ଛାଉ ଚରାଇବାରେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଗଲା, ଆକାଶ ଘନ ମେଘରେ ଢ଼କିଗଲା। ବର୍ଷା ପ୍ରବଳ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏକାଉଁଠି ବର୍ଷା ମିଶିଗଲା; ଭୂମି ନବ ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋ ରେସପ୍ଲେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ହେଲା। ପନା ରବିରେ ମଣିକ ଭଳି ରତ୍ନ ଲାଗିଥାଏ, ସେପରି ନଦୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ବହି ଜଗତକୁ ଭାସି ଦେଲେ। ଅନିୟମିତ ମନମାନେ ନବ ଭାଗ୍ୟ ପାଇ ଏହିପରି ହେଲେ; ଏହି ଋତୁରେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଏକାଉଁଠି ଗୋପମାନେ ସହ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଖେଳିଲେ। ଏକ ଦିନ, ରାମ ବିନା, କୃଷ୍ଣ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଗଲେ; ଗୋପମାନେ ସହ ଆବୃତ, ବନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ତିନିଁଠି ହେଲେ। ସେ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଯାଁର ତରଙ୍ଗ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା, ତଟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଫେନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠି ନଦୀ ହସୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ସେଠି କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ, ଏକ ଅତି ଭୟଙ୍କର କୁଣ୍ଡ, ଯାଁରେ ବିଷ ଆଗ ଚିଟିକି ବିକ୍ରାଳ ଭାବରେ ରହିଛି, ଏହା କାଳିୟ ନାଗର ନିବାସ। ନଦୀ ତଟର ବଡ଼ ଗଛ ନାଗର ବିଷ ଆଗରେ ଜଳିଗଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ବି ଜଳ ଚିଟିକି ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ବାର ଭଳି, ମଧୁସୂଦନ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: "ଏଠି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ କାଳିୟ, ବିଷ ନେଇ ଏଠାରେ ରହୁଛି, ଯେଉଁକୁ ମୁଁ ଏକଥର ପରାଜିତ କରିଥିଲି, ଯିଏ ପରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାଲିଗଲା।" "ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସମସ୍ତ ଯମୁନା ନଦୀ ଦୂଷିତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ନ ଲୋକ, ନ ପଶୁ, ଏଉଁଠି ତିଆଁ ମାନେ ଏହି ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ନାଗରାଜ କାଳିୟକୁ ଶାନ୍ତ କରିବି, ଯେଉଁଠି ବ୍ରଜର ଲୋକମାନେ ଭୟ ନିରାପଦ ରହିପାରିବେ।" "ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି: ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ।" "ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ କଦମ୍ବ ଗଛକୁ ଚଢ଼ି, ଏହି ମୃତ୍ୟୁକୁଣ୍ଡରେ ଉପକ୍ଷିପିବି।" ଏପରେ, ନିଜ ପୋଶାକ ଦୃଢ଼ କରି, କୃଷ୍ଣ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ନାଗରାଜର କୁଣ୍ଡରେ ଉପକ୍ଷିପିଲେ। ତାଙ୍କ ପତନ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବଡ଼ କୁଣ୍ଡ ଉତ୍ପାତ ହେଲା, ଦୂର ଗଛମାନେ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲେ। ସେଇ ଗଛମାନେ, ନାଗର ବିଷ ଆଗ ଓ ଜଳର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ଏକାଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଲାଗିଗଲା, ଶିଖା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ନାଗର କୁଣ୍ଡକୁ ନିଜ ହାତରେ ମାରିବା ଶବ୍ଦ କଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନାଗରାଜ କାଳିୟ ଆସିଗଲା। ତାଙ୍କ ରାଗରେ ଆଖି ଲାଲ ହେଲା, ଫଣ ଉପରେ ବିଷ ତ୍ରାସ ଜ୍ୱଳି, ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ଲାଲ ନାଗମାନେ ସହ ଘେରି ଆସିଗଲା।