ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋପଗଣ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ାଇ, ରାଜସ୍ୱ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଗୋକୁଳ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ଗୋକୁଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏକ ରାତିରେ ଶିଶୁହନ୍ତ୍ରୀ ପୂତନା ନିଦ୍ରାଶୀଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କର ଛାତି ଦେଇ ଦୁଧ ପିଅଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ପୂତନା ଯେଉଁ ଶିଶୁକୁ ଏପରି ଭାବେ ତାଙ୍କର ଛାତି ଦେଉଥିଲେ, ସେହି ଶିଶୁ ତୁରନ୍ତ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ହାତରେ ପୂତନାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ପୂତନାଙ୍କ ଜୀବନ ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୋଷି ନେଲେ। ଏହିଭଳି ଦୁର୍ଦ୍ଦନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଅସ୍ଥି-ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ପୂତନା ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଭ୍ରଜବାସୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଉଠିଗଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂତନାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ କ୍ରନ୍ଦନମୁଖୀ ଏବଂ କ୍ପମ୍ପିତ ଯଶୋଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଧରି ନେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୋପାଳ ଚମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ଉପରୁ ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କଲେ। ନନ୍ଦ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଗୋବର ଲଗାଇ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏମିତି କହିଲେ— “ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ଯାହାଙ୍କ ନାଭିରୁ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ସେହି ହରି ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍। ବରାହ ରୂପେ ତୁଷ୍କରେ ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରିଥିବା କେଶବ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍। ବିଷ୍ଣୁ ତୁମ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଜନାର୍ଦନ ତୁମ ଜଂଘା ଓ ପାଦ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ବାମନ ସଦା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବେ ତିନି ଲୋକ ଅଟକି ଚାଲିଥିବା ଗୋବିନ୍ଦ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, କେଶବ ତୁମ କଣ୍ଠ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିର ନାରାୟଣ ତୁମ ମୁଖ, ବାହୁ, ମନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ମଧ୍ୟ ଦିଗରେ ମଧୁସୂଦନ, ଆକାଶରେ ହୃଷୀକେଶ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ମହୀଧର ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଶିଶୁର ରକ୍ଷା ପୂଜା କରି, ନନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି ତଳେ ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଅଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୃତ ପୂତନାଙ୍କ ଅତି ବିଶାଳ ଦେହ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଗୋପ ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ଏକ ଦିନ, ମଧୁସୂଦନ ଗାଡ଼ି ତଳେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ଆଶା କରି ପାଦ ଉଠାଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ଲାଗି ଗାଡ଼ି ଉଲଟିଗଲା, ତାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାତ୍ର ପିଣ୍ଡି ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ପିଛି ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ଗୋପମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କିଏ ଏହି ଗାଡ଼ି ଉଲଟିଲା?” ତାହାଁଠାରେ ଥିବା ଶିଶୁମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଦେଇ ଗାଡ଼ିକୁ ଉଲଟିଦେଲେ, ଆମେ ଦେଖିଲୁ। ତାଙ୍କୁ କ୍ରନ୍ଦନ କରି ପାଦ ମାରିବା ଦେଖିଲୁ, ଏହି ଛଡ଼ା କିଏଁ ଏହା କରିନାହିଁ।” ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ହୋଇ ବସିଗଲେ। ନନ୍ଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ। ଯଶୋଦା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗାଡ଼ି ଓ ତାହାର ଭାଗକୁ ଦଧି, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ। ସେଠାରେ, ଗୋକୁଳରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଗର୍ଗ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଦୁଇ ଝିଅଙ୍କ ପାଇଁ ନାମକରଣ କରିଦେଲେ। ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ ଥିବା ଗର୍ଗ ବଡ଼ ଝିଅର ନାମ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଝିଅର ନାମ କୃଷ୍ଣ ରଖିଲେ। ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଦୁଇ ଝିଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଖେଳିବାରେ ଗୁଡ଼ି ଘସିଯାଇଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଗୋବର ଚରୁଣ ଲଗାଇ, ଏଠାଠି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଖେଳୁଥିଲେ, ଯଶୋଦା କିମ୍ବା ରୋହିଣୀ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଧରିପାରୁନଥିଲେ। ଗୋଶାଳା ମଧ୍ୟରେ ଖେଳି, ସେହି ଦିନ ନବଜାତ ବଛାମାନଙ୍କ ପୁଛ ଟାଣିବାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯଶୋଦା ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଏକଠି ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ଖେଳକୁ ବନ୍ଦ କରିପାରୁନଥିଲେ। ଅବଶେଷରେ, ଅସହନଶୀଳ ହୋଇ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ଦମ୍ବଳା ଦେଇ ମଧ୍ୟରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଯଦି ଦକ୍ଷ ହେଉଛ, ଏବେ ତୋର ଏହି ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ଚଳନା ନେଇ ଯା।” ଏହା କହି, ଘରକାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ଦମ୍ବଳାକୁ ଟାଣି ନେଇ ଚାଲିଲେ। ପଦ୍ମନୟନ କୃଷ୍ଣ ଦମ୍ବଳାକୁ ଟାଣି ଯମଳାର୍ଜୁନ ଦୁଇ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଉଚ୍ଚ ଶାଖା ଥିବା ଯମଳାର୍ଜୁନ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ହେଲା। ଏହା ଶୁଣି ଭ୍ରଜବାସୀମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସି ଦେଖିଲେ—ଦୁଇ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ବୃକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ କେବଳ କିଛି ଦାନ୍ତ ଥିବା ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, କମରେ ଦମ୍ବଳା ବାନ୍ଧି ଦୁଇ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଗଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦମ୍ବଳା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ହୋଇଥିବାରୁ, ସେ ଦାମୋଦର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଗୋପବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକଠି ହେଲେ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଲୋଚନା କଲେ, “ଏଠାରେ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ଘଟୁଛି—ପୂତନାର ମୃତ୍ୟୁ, ଗାଡ଼ି ଉଲଟିବା, ଗଛ ଅକାରଣରେ ପଡ଼ିଯିବା—ଏହିଠାରୁ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାବନକୁ ଚଳିଯିବା ଉଚିତ।” ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ସମସ୍ତେ ଭୃନ୍ଦାବନ ଦିଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କଲେ।