ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ କଂସ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଶିଶୁ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଦେଖାଏ, ସେଠାରେ ସବୁ ସାବଧାନତାରେ ସେଉଁଠି ସେଇ ଶିଶୁକୁ ବଧ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଇ ସେ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ବିରୋଧ ବିନା ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିଲେ। କଂସ କହିଲେ—“ତୁମେ ଦୁହେଁ ଯେଉଁ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିଥିଲ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ନିର୍ଥକ ଭାବେ ବଧ କରିଛି; ଏବେ ମୋ ନାଶ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶିଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଆଉ ଦରକାର ନାହିଁ—ଯାହା ଲିଖିତ ଅଛି, ସେହି ଘଟିବ; ତୁମ ଶିଶୁମାନେ ତ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁଷ୍ୟରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।” ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସେମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, କଂସ ପୁନି ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁକ୍ତି ପାଇ ବସୁଦେବ ନନ୍ଦଙ୍କ ଉଠା ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ନନ୍ଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ କହୁଛନ୍ତି—“ମୋର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି!” ବସୁଦେବ ମଧୁର ଭାବରେ କହିଲେ—“ସଉଭାଗ୍ୟରେ, ଏତେ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଛ!” ବସୁଦେବ ପୁନି କହିଲେ—“ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବା ଦେୟ ସମସ୍ତ ଦେଇଛ; ଏହି କାରଣରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲ, ଏବେ ରହିବାର ଆଉ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ଯେହିଁ କାମ ପାଇଁ ଆସିଥିଲ, ସେହି କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି; ଏବେ ଆଉ ବିଳମ୍ବ କରନି, ନନ୍ଦ, ତୁମେ ତୁମ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ। ମୋର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସେଠାରେ ଅଛି; ସେଉଁଠି ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ଯେପରି ରକ୍ଷା କର, ସେପରି ମୋ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର।” ବସୁଦେବଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ ନନ୍ଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଉଠାରେ ଚଢ଼ାଇ, ଦେୟ ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଗୋକୁଳକୁ ଚଲିଗଲେ। ଗୋକୁଳରେ ବସୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ରାତିରେ ପୁତନା ନାମକ ଶିଶୁହନ୍ତା ଦୁଷ୍ଟା ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶୁଅଥିବା ବେଳେ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଷ୍ଟନ୍ୟ ପାନ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ପୁତନା ଯେଉଁ ଶିଶୁକୁ ରାତିରେ ଷ୍ଟନ୍ୟ ପାନ କରାଉଥିଲେ, ତା ସରିର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଷ୍ଟନ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ସହିତ ଷ୍ଟନ୍ୟ ପାନ କଲେ। ତା’ପରେ ପୁତନା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗଠିଅଂଶ ଓ ସନ୍ଧିବନ୍ଧନ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁରେ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଘୁମୁଠି ଉଠି ଦୃତ ଭାବରେ ଆସି, କୃଷ୍ଣକୁ ପୁତନାର ଷ୍ଟନ୍ୟ ଉପରେ ଦେଖିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି। ତା’ପରେ ଯଶୋଦା କମ୍ପିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆରେ ନେଇ, ଗୋଧୂଳି ଛାଡ଼, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁର ନିର୍ମଳତା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଅପମାର୍ଜନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଗୋବର ନେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଲଗାଇ, ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ସ ହରି, ଯାହାଙ୍କ ନାଭିରୁ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ବିଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ବରାହ ରୂପେ ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଦାନ୍ତରେ ଧରିଥିଲେ, ସେ କେଶବ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ବିଷ୍ଣୁ ତୁମ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତୁମ ଜଂଘା ଓ ପାଦରେ, ଏବଂ ବାମନ ଯିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଖାଦେଲେ, ସେ ସବୁବେଳେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବେ ଯିଏ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ବିରାଜି, ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ର ଚମକେ, ସେ ଗୋବିନ୍ଦ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ, କେଶବ ତୁମ କଣ୍ଠକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିର ନାରାୟଣ ତୁମ ମୁହଁ, ବାହୁ, ମନ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବୈକୁଣ୍ଠ, ମଧୁସୂଦନ ମଧ୍ୟଦିଗରେ, ହୃଷୀକେଶ ଆକାଶରେ, ମହୀଧର ପୃଥିବୀରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନନ୍ଦ ଶିଶୁକୁ ଉଠା ତଳେ ଏକ ଶିଶୁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଅଇଲେ। ଗୋପମାନେ ପୁତନାର ବିପୁଳ ମୃତ ଦେହ ଦେଖି ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ଏକଦିନ, ମଧୁସୂଦନ ଉଠା ତଳେ ଶୁଅଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ମାଆଁ ଷ୍ଟନ୍ୟ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଲା, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଉଠାଇ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି କାନ୍ଦିବା ସମୟରେ ପାଦ ଲାଗି ଉଠା ଉଲଟିଗଲା; ତା’ରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଭାଣ୍ଡ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଉଠା ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଗୋପ ଓ ତାଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ଶିଶୁକୁ ପଛେଇ ଦେଖିଲେ। ଗୋପମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଉଠା କିଏ ଉଲଟାଇଲା?” ସେଠାରେ ଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନେ କହିଲେ—“ଏହି ଶିଶୁ ଉଠାକୁ ଉଲଟାଇଲା। ଆମେ ଦେଖିଲୁ, ସେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ପାଦରେ ଆଘାତ କଲା, ଉଠା ଉଲଟିଗଲା, ଅନ୍ୟ କେହି ଏହା କରିନାହିଁ।” ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ହୋଇ ବସିଗଲେ; ନନ୍ଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇଲେ। ଯଶୋଦା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରି, ଭଙ୍ଗ ଭାଣ୍ଡ ଓ ଉଲଟିଥିବା ଉଠାକୁ ଦଧି, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂଜିଲେ। ସେଇ ଗୋକୁଳରେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଗର୍ଗ ମୁନି ଗୋପମାନେଠାରୁ ଗୁପ୍ତଭାବେ ଦୁଇ ଶିଶୁଙ୍କର ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ବଡ଼ ଶିଶୁଙ୍କୁ ‘ରାମ’ ଏବଂ ଅନ୍ୟକୁ ‘କୃଷ୍ଣ’ ନାମ ଦେଲେ। ଅତି କ୍ଷଣରେ, ଦୁଇ ଶିଶୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଖେଳରେ ଆଘାତ ପାଇ ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଥିବା ଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ଶୁଣିଲେ। ଗୋବର ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ଏଠା ସେଠା ଖେଳୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁକୁ ଯଶୋଦା କିମ୍ବା ରୋହିଣୀ କେବେ ଧରିପାରୁନଥିଲେ। ଗୋଶାଳା ମଧ୍ୟରେ ଖେଳି, ସେମାନେ ଗୋବଛା ତାଣିବାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯଶୋଦା ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଏକଠା ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦୃତ ଖେଳକୁ ରୋକିପାରୁନଥିଲେ। ଏହିପରି ଅତିଚଞ୍ଚଳତାରେ, ଯଶୋଦା ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ଦୋଷ ନଥିବା କୃଷ୍ଣକୁ ଉଠାର ମଧ୍ୟରେ ଦୌଳିରେ ବାନ୍ଧି ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ।