ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁପରି ଶ୍ରୀଦେବକୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ, ସେଇପରି ସେ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଲୋକର ମୋକ୍ଷର କାରଣ, କମଳନୟନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କମଳ ମୁକୁର୍ଦ୍ଧାନ୍ତି ପାଇଁ, ମହାତ୍ମା ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବକୀଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ମେଘମଣ୍ଡଳ ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା ଓ ଦେବତାମାନେ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଚାରିଭୁଜା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଖିଳିଥିବା ନୀଳ କମଳର ପାଖଳ ପରି ଦେହ ଅନୁପମ, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବସୁଦେବ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ, କିନ୍ତୁ କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ସଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଦୟାକରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତୁ। ଆଜିଏ, କଂସ ଜାଣିଯିବେ ଯେ ଆପଣ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଅବତରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବେ। ଅନେକ ରୂପର ଧାରୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଏହି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଶିଶୁର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଚାରିଭୁଜା ରୂପକୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତୁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା କଂସ ଆପଣଙ୍କ ଅବତାର ବିଷୟରେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।" ତା'ପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଯାହା ପାଇଁ ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲ, ଏବେ ସେହି ଫଳ ମିଳିଛି; ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।" ଏହିପରି କହି, ଭଗବାନ ମୌନ ହେଲେ। ବସୁଦେବ ତା'ପରେ ରାତିରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନେଇ ବାହାରିଲେ। ସେଠାରେ ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନବଳରେ ରକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ମଥୁରାର ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଥିଲେ, ଏବଂ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭି ବାହାରିଗଲେ। ସେଇ ରାତିରେ ଘନ ମେଘରୁ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ଶେଷନାଗ ତାଙ୍କ ଫଣା ଦ୍ୱାରା ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲେ ଓ ସଙ୍ଗେ ଚଲିଲେ। ବସୁଦେବ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କୋଳରେ ନେଇ ଯମୁନା ନଦୀ ପାର୍ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ଗଭୀର ଓ ତୀବ୍ର ଧାରା ଥିଲା, ତଥାପି ଜଳ ତାଙ୍କ ଘୁଁଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଉଥିଲା। ତୀରେ ବସୁଦେବ ନନ୍ଦ ଓ ଜେଷ୍ଠ ଗୋପମାନୋଁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ କଂସଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଯଶୋଦା ମଧ୍ୟ ଯୋଗମାୟାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଗ୍ଧ ଥିଲେ, ସେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବସୁଦେବ ତାଙ୍କ ଅପାର ତେଜରେ ଶିଶୁକୁ ଶୀଘ୍ର ଯଶୋଦାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ରଖି, କନ୍ୟାଟିକୁ ନେଇଲେ। ଯଶୋଦା ଜାଗି ତାଙ୍କ ନୂତନ ଜନ୍ମା ଶିଶୁ, ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ପରି କଳା ଦେହ ଦେଖି ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବସୁଦେବ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଓ ଦେବକୀଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ରଖି, ପୂର୍ବବତ୍ ରହିଲେ। ଶିଶୁର କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣି ରକ୍ଷୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଦେବକୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମ୍ବାଦ କଂସଙ୍କୁ ଦେଲେ। କଂସ ତୁରନ୍ତ ଆସି, କନ୍ୟାକୁ ଧରିଲେ, ଦେବକୀ ଗଳାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧି, "ଛାଡ଼, ଛାଡ଼" ବୋଲି ବିନୟ କଲେ। କଂସ କନ୍ୟାକୁ ପଥରରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଶୂନ୍ୟରେ ରହିଗଲେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟବାହୁ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ହସି କଂସ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ—"କଂସ, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛ? ଯେଉଁଠି ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୂଳ ଶକ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ଯିଏ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତୁମ ନାଶକାରୀ। ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର, ଏବଂ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କର।" ଏହିପରି କହି, ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ଗନ୍ଧ ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଆକାଶମାର୍ଗେ ଚଳିଗଲେ, ବୋଝ ରାଜା ତାକୁ ଦେଖି ଅଚମ୍ଭିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତା'ପରେ, ମନ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, କଂସ ପ୍ରଲମ୍ବ, କେଶି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାସୁରମାନୋଁକୁ ଡାକି କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଲମ୍ବ, ହେ କେଶି, ଧେନୁକ, ପୂତନା, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଦୁଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଯେଉଁମାନେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ କିଛି ନୁହେଁ। ଏହି କନ୍ୟା ଯାହା କହିଗଲେ, ତାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ମୁଁ ଏମିତି ଦେବତାମାନୋଁକୁ ଦେଖି ହସୁଛି। ତଥାପି, ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଆମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନୋଁକୁ ଅଧିକ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ, ଏହି କଥା ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କନ୍ୟା କହିଗଲେ। ତେଣୁ, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଶିଶୁ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ, ସେଉଁଠି ସାବଧାନରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।" ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, କଂସ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ବିରୋଧ ନ ହୋଇ, ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଦୁହେଁ ଯେଉଁ ଗର୍ଭର ଶିଶୁମାନୋଁକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲି, ତାହା ବ୍ଯର୍ଥ ହେଲା; ଏବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶିଶୁ ମୋର ନାଶ ପାଇଁ ଆସିଛି। ତେଣୁ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ଯାହା ଲିଖାଯାଇଛି, ତାହା ହେବ; ତୁମ ଶିଶୁମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଆୟୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବେ।" ଏହିପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇ, କଂସ ପୁଣି ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ। ବସୁଦେବ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଗଡ଼ିଘରକୁ ଗଲେ ଓ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ "ମୋ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି!" ବୋଲି କହୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ବସୁଦେବ ମଧୁର ଭାବେ କହିଲେ—"ଶୁଭ ହେଲା, ଶୁଭ ହେଲା! ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି। ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଯେଉଁ ବାର୍ଷିକ ଦଣ୍ଡ ଆଣିଥିଲ, ତାହା ଦେଇଦେଲ; ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ଆସିଥିଲ, ଏବେ ରହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଆସିଥିଲ, ତାହା ସଫଳ ହେଲା; ଏବେ ଦେରି କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଗୋପଗାଁକୁ ଫେର। ମୋ ଜନ୍ମିଥିବା ଶିଶୁ, ରୋହିଣୀରୁ ଜନ୍ମିଛି, ସେଉଁଠି ଅଛି; ତାକୁ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।