ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଏକତାମୟ ଓଡ଼ିଆ କଥାରୂପେ ଏଭଳି ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ: ଯେଉଁପ୍ରଭୁ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗ କ୍ରମରେ ଆସିବା ଓ ଯିବା ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ନିୟମ ଓ ଅଧିପତି। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଥ ଦେଇଥିବା, ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ଅପଥ ଦେଇଥିବା, ଚାରି ଶ୍ରେଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା। ଚାରି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଥିବା, ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିବା, ଦିଗ, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନିର ଆକାର ହେଉଥିବା ପ୍ରଭୁ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ମିଶିଥିବା, ଯୁଗମାନଙ୍କର ନାଥ, ରାତିରେ ଚଳିଥିବା, ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା ଭାବରେ ଶୁଣିଯାଉଥିବା। କିଛି ଲୋକ ସେଉଁଥିରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ କିଛି ଅସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଶକ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ସେ ଯୁଗର ଶେଷରେ ସମାପ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ଜଗତ୍ନାଶକମାନଙ୍କର ନାଶକ, ଜଗତ୍ର ସେତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ, ଶୁଦ୍ଧ କର୍ମ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ। ବେଦ ଜାଣିଥିବାମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୋମର ଆକାର ଓ ଅଗ୍ନିର ତେଜ ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିର ଆକାର। ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଥ, ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟାର ସାର, ନିୟମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନୟ, ତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତେଜ। ଆକାର ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକାର, ଲକ୍ଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ବାୟୁରୁ ପ୍ରାଣ, ପ୍ରାଣରୁ ହୋମ ଦେବା ଅଗ୍ନି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ପ୍ରାଣରେ ଅଗ୍ନି, ମଧୁର ନାଶକ; ଏସେନ୍ସରୁ ରକ୍ତ, ରକ୍ତରୁ ମାଂସ। ମାଂସରୁ ଚର୍ବି, ଚର୍ବିରୁ ହାଡ଼, ହାଡ଼ରୁ ମଜ୍ଜା, ମଜ୍ଜାରୁ ଶୁକ୍ର। ଶୁକ୍ରରୁ ଗର୍ଭର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଏସେନ୍ସର କ୍ରିୟାରୁ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଜଳ ଅଂଶ 'ଚନ୍ଦ୍ର ଭାଗ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଗର୍ଭ ଗର୍ଭାଶୟର ତାପରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଶୁକ୍ର ସୋମର ଆକାର, ରଜ ଅଗ୍ନିର ଆକାର। ତାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଏସେନ୍ସକୁ ଅନୁସରିଥିବା; ଶୁକ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଅଛି; କଫ ଗୁଣରେ ଶୁକ୍ର, ପିତ୍ତ ଗୁଣରେ ରକ୍ତ। କଫର ଆସନ ହୃଦୟ, ପିତ୍ତ ନାଭି; ହୃଦୟ ଦେହର ମଧ୍ୟରେ ମନର ଆସନ। ନାଭି ଓ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ବସିଥିବା; ମନ ପ୍ରଜାପତି, କଫ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକାର। ପିତ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏଭଳି ଜଗତ ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱଭାବ। ଏହିପରି ଗର୍ଭ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ଏକ ଗଠା ଭଳି ହେଉଥିବା। ବାୟୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକତାରେ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଦେହ ଭିତରେ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ; ପ୍ରାଣ ଆତ୍ମାକୁ ପୋଷଣ କରେ। ଅପାନ ଦେହର ତଳ ଅଂଶର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ଉଦାନ ଉପର ଅଂଶ, ବ୍ୟାନ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମାନ ସମତା ରଖେ। ଏହିଠାରୁ ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ—ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି। ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ବସିଥିବା; ଦେହ ପୃଥିବୀର, ପ୍ରାଣ ବାୟୁର। ଆକାଶରୁ ଗ୍ରହ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଜଳରୁ ଧାରା, ଆଲୋକ ଚକ୍ଷୁର ଆକାର, ଚେତନା ମନର ଆକାର। ଗ୍ରାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗବସ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏଭଳି ନିତ୍ୟ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଜଗତ ରଚନା କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାନ୍, ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ଏହି ମରଣଧର ଜଗତରେ ମାନବ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହା ଆମର ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ସେଇ ତେଜସ୍ୱୀ ପଥ କିପରି ମାନବ ଆକାରକୁ ଆଣିଲା? ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି। ହେ ମହାମୁନି, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭା ଅପାର। ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ କହିବା; ସେଇ ଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା, କିପରି ଏହି ଜଗତରେ ଆସିଲେ। ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶାସକ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଏବଂ ସମାପ୍ତି କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା। ସେ ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ, ଅନନ୍ତ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ହ୍ରାସରୁ ମୁକ୍ତ, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ, ନିର୍ଗୁଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ନିର୍ମଳ। ସମସ୍ତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ି, ଏକାନ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ବସିଥିବା, ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ନିତ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଅନନ୍ତ। ଅଚଳ, ପବିତ୍ର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିର୍ଭର, ଯାହାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧତା ଶୁଣିଯାଉଥିବା, ତାଙ୍କର କୃତ ଯୁଗରେ ହରିତ ରୂପ ଥିଲା। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ବୈକୁଣ୍ଠ', ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'କୃଷ୍ଣ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟପଥ। ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଯାହା ଘଟିଥିବା ଓ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଥିବା କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଅପ୍ରକାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ଚିହ୍ନରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ, ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ। ନାରାୟଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଅଖଣ୍ଡ ଉତ୍ସ; ନାରାୟଣ ଭାବେ ହରି ନିତ୍ୟ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର, ରୁଦ୍ର, ଧର୍ମ, ଶୁକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି—ପ୍ରଭୁ, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଆଦି, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ—ହରି କିପରି ମରଣଧର ଜଗତରେ, ଯଦୁବଂଶରେ ଆସିଲେ?