ଏହି କଥାରେ ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ କାରଣ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା। ସେଉଁଠାରେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତର ଟିପ୍ରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଅମର ତିନି ଲୋକକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସେ ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଥିଲେ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଯୁଗାନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ଔର୍ବ ଭାବେ ବିନାଶ ଆଣିଥିଲେ। ହରି, ଯିଏ ପାତାଳରେ ବସି, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ପିଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ହଜାର ଚରଣ, ହଜାର କିରଣ ଓ ହଜାର ଦାନର ଦାତା। ସେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ ଦେବ, ଯାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଜନ୍ମିଥିଲା ପଦ୍ମ, ଯାହା ହେଉଛି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଦି ନିବାସ। ଏହି ପଦ୍ମ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ନାଗଲୋକରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ପଦ୍ମର ତଣ୍ଡ ଥିଲା ସୁନାର। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାରକାସୁର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଦେବତା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ହୃଦୟଗୁହାବାସୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ କାଳନେମିକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରର ପାରେ ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରର ମଧ୍ୟରେ, ସେ ନିତ୍ୟ ଯୋଗରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି। ଆଦିତି ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଚୀନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଥନ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଶିଶୁକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନବମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗମୟ ସିଢ଼ି ତିଆରି କରି, ଦାନବମାନେକୁ ଜଳରେ ପକାଇ ଦେଲେ, ଦେବମାନେକୁ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି କଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା କରି ନିଅଁ। ଘୃହାଗ୍ନି ଏବଂ ହୋମାଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଗ୍ନି, ବେଦ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ସମିଧ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଅଞ୍ଜନପାତ୍ର, ହୋମକୁସା, ଅଭିଷେକ ଏବଂ ଅଞ୍ଜଳି ସହିତ, ତିନି ଲୋକର ଭୋଗୀମାନେ ତିଆରି ହେଲେ। ସେ ଦେବମାନେକୁ ହବିର ଭୋକ୍ତା, ପିତୃମାନେକୁ ପିତୃତର୍ପଣର ଭୋକ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକ୍ରମେ ଭାଗ ନେଇ ଅନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ। ସେ ଯଜ୍ଞପାତ୍ର, ଦକ୍ଷିଣା, ଦୀକ୍ଷା, ପିଠା, ଉଲୁଖ, ଯୂପ, ସମିଧ୍, ହୋମକୁସା, ସୋମ, ପାବକ, ପରିଧିପାତ୍ର ତିଆରି କଲେ। ସେ ଯଜ୍ଞଦ୍ରବ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର, ସଂଯୋଜକ, ଯଜ୍ମାନ, ପୁରୋହିତ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଯଜ୍ଞ ତିଆରି କଲେ। ପୁରାତନ କାଳରେ ସେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭାଜନ କରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। କ୍ଷଣ, ତ୍ୱିଙ୍କି, ମାପ, କାଳ ଭାଗ, ତିନିପ୍ରକାର କାଳ, ଘଣ୍ଟା, ତିଥି, ମାସ, ଦିନ ଓ ବର୍ଷ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଋତୁ, ସଂଯୋଗ, ତିନିପ୍ରକାର ମାପ, ଜୀବନ କ୍ଷେତ୍ର, ବୃଦ୍ଧି, ଚିହ୍ନ ଓ ରୂପର ଶୋଭା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତିନି ଲୋକ, ତିନି ଦେବ, ତିନି ବେଦ, ତିନି ଅଗ୍ନି, ତିନିପ୍ରକାର କାଳ, ତିନି କାର୍ଯ୍ୟ, ତିନି ବର୍ଗ, ତିନି ଗୁଣ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ସମସ୍ତ ଲୋକ ସେ ଅନନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିତ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଧାରକ। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆଦି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତି, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆଗମନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ନିୟମ ଓ ପ୍ରଭୁ। ଧର୍ମିକମାନେ ପାଇଁ ସେ ପଥ, ଅଧର୍ମିକମାନେ ପାଇଁ ଅପଥ; ସେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ମୂଳ ଓ ରକ୍ଷକ। ଯିଏ ଚାରିପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଜାଣନ୍ତି, ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଇ ଦିଗ, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ୟମୟ ଆଲୋକ, ଯୁଗର ନାଥ, ରାତିରେ ଚରଣ କରନ୍ତି; ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କିଏଁ ସେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ଆହୁରି କିଏଁ ଅସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପରମାତ୍ମା, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ଦାଇତ୍ୟମାନେର ନାଶକ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ସେ ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମାପ୍ତିକାରୀ, ଲୋକନାଶକଙ୍କ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ସେତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ, ଶୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ। ଯିଏ ବେଦ ଜାଣିଥିବାମାନେ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଧାରୀମାନେ ରାଜା, ସୋମ ରୂପେ ଶାନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନିରୂପେ ତେଜସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ। ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ତପସ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାର, ନୀତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନମ୍ରତା, ତେଜସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତେଜ। ଯିଏ ରୂପବାନ୍ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୂପ, ଲକ୍ଷ୍ୟବାନ୍ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସେ ଆକାଶଜ ବାୟୁ, ବାୟୁରୁ ପ୍ରାଣ, ପ୍ରାଣରୁ ହବି ଭକ୍ଷକ ଅଗ୍ନି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ହବିଗ୍ନି, ପ୍ରାଣରେ ଅଗ୍ନି, ମଧୁଦ୍ୱୀପର ବଧକ; ରସରୁ ରକ୍ତ, ରକ୍ତରୁ ମାଂସ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମାଂସରୁ ଚର୍ବି, ଚର୍ବିରୁ ଅସ୍ଥି, ଅସ୍ଥିରୁ ମଜ୍ଜା, ମଜ୍ଜାରୁ ଶୁକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ। ଶୁକ୍ରରୁ ଗର୍ଭ ତିଆରି, ଯାହାର ମୂଳ ରସ; ଏହି ଜଳର ପ୍ରଥମ ଭାଗକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ। ଗର୍ଭ ଗର୍ଭାଶୟର ତାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମାଣ୍ଡଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଶୁକ୍ର ସୋମର ସ୍ୱରୂପ, ରଜଃ ଅଗ୍ନିର ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ଦୁଇର ଗୁଣ ତାଙ୍କର ରସ ଅନୁସରେ; ମୂଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ରହିଛନ୍ତି; କଫ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଶୁକ୍ର, ପିତ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ରକ୍ତ ପ୍ରଧାନ। କଫର ଆସନ ହୃଦୟ, ପିତ୍ତ ନାଭିରେ; ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ହୃଦୟକୁ ମନସ୍ଥଳି କୁହାଯାଏ। ନାଭି ଓ ଭିତର ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ବସନ୍ତି; ମନକୁ ପ୍ରଜାପତି ଭାବିବା ଉଚିତ, କଫ ଚନ୍ଦ୍ରର ସ୍ୱରୂପ। ପିତ୍ତକୁ ଅଗ୍ନି ଭାବିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହିପରି ଜଗତ ଅଗ୍ନି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାୟ। ଏପରି ଭାବେ ଗର୍ଭ ବିକଶିତ ହୋଇ, ଏକ ଗାଠି ପରି ଆକୃତି ନେଉଛି। ବାୟୁ, ପରମାତ୍ମା ସହ ଏକତ୍ୱରେ, ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଏହି ବାୟୁ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ – ପ୍ରାଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ପରମାତ୍ମାକୁ ପୋଷଣ କରେ। ଅପାନ ଶରୀରର ତଳ ଭାଗକୁ, ଉଦାନ ଉପର ଭାଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ; ବ୍ୟାନ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସମାନ ସମତୁଳନ ରଖେ।