ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରୀ ପୁରୁଷୋत्तମ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି—ସେହି ଅଜର, ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଵରଦାନ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦେବାରୀ ଭଗବାନ—ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଶୁଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ପରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅବିନାଶୀ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି କଥା ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ବୃଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆହା! ଆପଣ ଭାରତ ଭୂମିର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହିପରି ଶ୍ରୀପୁରୁଷ ନାମକ କ୍ଷେତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱ ବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷୋत्तମ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ଶୁଣି କେବଳ ଏକ ଲୋକ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ହୁଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା। ବହୁଦିନ ଧରି ଆମ ହୃଦୟରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଏହା କେବଳ ଆପଣ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଦୂର କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଭୂମିରେ ବଳଦେବ, କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଭଦ୍ରାଙ୍କ ଜନ୍ମ କିପରି ହେଲା, ସେଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତୁ। କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ଯେଉଁମାନେ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେମାନେ କେଉଁ କାରଣରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ କିଏ ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବାସ କଲେ? ଏହି ମୃତ୍ୟୁଲୋକ ତ ଅସାର, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଜଳବୁଦ୍ବୁଡ଼ି ପରି ଭୟଙ୍କର। ଏପରି ଦୁଃଖମୟ ଗର୍ଭରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଳମୂତ୍ର ରହେ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର, ସେଠାରେ ସେମାନେ କିପରି ରହିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ? ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ଭୂମିରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ପରେ ସେମାନେ କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେଥିରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଅନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଦୈବୀ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। କିପରି ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ବସୁଦେବଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ? ସେ କାହିଁକି ଦେବଲୋକ ଛାଡ଼ି ଏହି ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସିଲେ—ଦେବମାନବଙ୍କର ନାୟକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀର ଅବିନାଶୀ ମୂଳ? ସେ ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା କିପରି ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯିଏ ନିଜେ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ହେବା ପାଇଁ ଧର୍ମଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚାନ୍ତି? ସେ ଚକ୍ର ଏବଂ ଗଦାଧାରୀ କିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇଲେ, ଯିଏ ଗୋମାତାମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ? ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ କିପରି ପୃଥିବୀକୁ ଆସି ଗୋପାଳକ ହେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମହାଭୂତ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା? ସେ ତିନି ପଦରେ ଜଗତକୁ ବିଜୟ କରିଥିବା, ଦେବମାନେ ଚାହିଲେ ଯିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ କିପରି ପୃଥିବୀର ଜନନୀ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ ହେଲେ? ସେ ଯିଏ ଲୋକପଥ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଲେ, ଏବଂ ସମୟ ଶେଷରେ ଜଗତକୁ ଜଳରୂପେ ପିଇ ନେଲେ; ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ କଲେ; ସେ ପୁରାତନ ଭଗବାନ, ଏକଥର ଦୃଢ଼ ଶୂଅ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଯିଏ ଦାନ୍ତର ଆଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବକାଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅବିନାଶୀ ତିନି ଲୋକକୁ ବିଜୟ କଲେ। ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ବିଜୟ କରି ପୁନି ଦେବମାନେକୁ ଦେଲେ, ସିଂହ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଦୁଇଭାଗ କଲେ। ସେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେମୋନ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, କାଳାନଳ ଆକାରେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦଗ୍ଧ କଲେ। ହରି ନାମେ ଯିଏ ପାତାଳରେ ରହି ସମୁଦ୍ର ଜଳ ପିଇଗଲେ, ସେହି ଶତପଦ, ଶତରଶ୍ମି ଏବଂ ଶତଦାତା ବ୍ରହ୍ମା। ସେ ଶତମୁଣ୍ଡି ଦେବ, ଯାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ଯାହାଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଶ୍ରୀଲୋକ, ଯାହା ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହ। ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ, ସର୍ପଲୋକରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ତାଳ ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାରକା ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ। ଯିଏ ଦେବୀ ଆକାର ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ, ହୃଦୟଗୁହାରେ ବସିଥିବା ଏକମାତ୍ର ପ୍ରେରଣାରେ କାଳନେମିଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଦୁଧସାଗର ଧାରାର ଶେଷରେ, ଅମୃତ ସାଗରରେ, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଏକଥର ଅଦିତି ଦେବୀ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ପୁରାତନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ଥନ କରି ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଯୋଗ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦାନବମାନେକୁ ଜଳରେ ପକାଇ ଦେଲେ, ଦେବମାନେକୁ ତିନି ଲୋକର ନାଥ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବମାନେର ଅଧିପତି କଲେ। ଗୃହସ୍ଥ ଅଗ୍ନି, ହୋମ, ବେଦ, ଦର୍ବ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଉପକରଣ ସେ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ସେ ଅଞ୍ଜଳିପାତ୍ର, ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ, ଅଭିଷେକ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣ ତିଆରି କଲେ, ଲୋକମାନେ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଦେବମାନେକୁ ହୋମ, ପିତୃମାନେକୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ, ଏବଂ ଭୋଗ ପାଇଁ ସେମାନେକୁ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ପାତ୍ର, ଦାନ, ଦୀକ୍ଷା, ପିଠା, ମୁସଳ, ଯୂପ, ଦର୍ବ, ହୋମଚମସ, ସୋମ, ପାବକ, ପରିଧି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଉପକରଣ ତିଆରି କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର, ସହାୟକ, ଯଜ୍ୱା, ପୁରୋହିତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଜନ କଲେ। ପୂର୍ବକାଳରେ ସେ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଗଅନୁଯାୟୀ ବିଭାଜିତ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। କ୍ଷଣ, ନିମିଷ, କାଳମାପ, ଦିନ, ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ, ସମୟ ଯୋଗ, ତିନି ଲୋକର ତିନି ମାପ, ଜୀବନ କ୍ଷେତ୍ର, ବୃଦ୍ଧି, ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଆକୃତିର ଶୋଭା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତିନି ଲୋକ, ତିନି ଦେବ, ତିନି ବେଦ, ତିନି ଅଗ୍ନି, ତିନି କାର୍ଯ୍ୟ, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ, ତିନି ଗୁଣ—ଏସବୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂର୍ବକାଳରେ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।