କାଣ୍ଡୁ ଋଷି, ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସାଧ୍ୟ।” ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଥ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସଦା ମୋତେ ପୂଜିବା। ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା, ଯାହା ତୁମେ ଅଭିଲାଷ କରୁଛ। କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ନାରୀ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ଅତି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ତେବେ ତୁମେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପାଇଁ ଏହା ଆଉ ଅଧିକ ସାଧ୍ୟ। ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସଠିକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମୋର ଭକ୍ତ ହୁଏ, ଚାହିଁଥିବା ସିଦ୍ଧିକୁ ପାଇଁଥିବା; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କଣ କହିବା?” ଏପରି କହି ବିଷ୍ଣୁ, ଭକ୍ତଙ୍କପ୍ରତି ଅତି ଶ୍ନେହି, ଯାହାଙ୍କର ପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, କାଣ୍ଡୁ ଋଷି ଆନନ୍ଦିତ ଚିତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଅହଂକାର ଓ ଅଧିକାର ଛାଡି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏପରି ଧ୍ୟାନ ଓ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା ଦୁର୍ଲଭ ଶାନ୍ତ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ଏବଂ କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଲେ। ଯେଉଁଠି କାଣ୍ଡୁ ଋଷିଙ୍କର ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କୁଏଁ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ଶ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ। ଏଭଳି, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆକ୍ରିୟା ଭୂମିକୁ, ମୁକ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବ, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ଦେବ ଦାନ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅଜର ଓ ସଂସାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥାନ୍ତି—ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ଶ୍ୱର୍ଗର ଶୁଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଛାଡି, ହରିଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ଧାମକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଏକାଗ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆହା! ଆପଣ ଭାରତ ଭୂମିର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରୀ ପୁରୁଷ କ୍ଷେତ୍ରର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ମଧ୍ୟ। ଏହି ପୁରୁଷ କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଶୁଣି, ଆଶ୍ଚର୍ୟ କେବଳ ଏକ ଜଣ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି। “ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆମ ହୃଦୟରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି; ଆପଣ ଛଡା, ଏ ଭୂମିରେ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ—ବଳଦେବ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଭଦ୍ରାଙ୍କର ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ କହନ୍ତୁ। କୃଷ୍ଣ ଓ ସଂକର୍ଷଣ, ଯେଉଁମାନେ ବସୁଦେବଙ୍କର ବୀର ପୁତ୍ର, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ କାହିଁକି ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ବାସ କଲେ? “ଏହି ମୃତ୍ୟୁମୟ ଜଗତ, ଯାହା ଅଧିକାଂଶ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସ୍ଥିର, ପାଣିର ଫୁଲା ଦାନା ପରି, ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକାରୀ—ଏଠି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଶୋକଦାୟକ, ମଳ ଓ ପିତରେ ଭିଜା, ଯନ୍ତ୍ରଣାମୟ ଗର୍ଭରେ ବାସ କରିବାରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳଦେବ କେମିତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ? “ଓ ଋଷି, ତାଙ୍କର ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେବା ପରେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ଏବଂ ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣା କରନ୍ତୁ—କିପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭଗବାନ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ବସୁଦେବ ପରିବାରରେ ବାସୁଦେବ ଭାବେ ଆସିଲେ, ଅମରମାନେ ସହିତ ଘିରି, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଶୋଭିତ? “କିପରି ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଲୋକ ଛାଡି, ଏ ମୃତ୍ୟୁମୟ ଜଗତକୁ ଆସିଲେ—ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ନାୟକ, ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ଭୂମିର ଅବିନାଶୀ ମୂଳ? କିପରି ସେ ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଏକାମେ ଜଗତ ଚକ୍ର ଘୁଅଉଥିବା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା? “କିପରି ସେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରତି ମନ ଦେଲେ—ସେ ଗୋ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ? କିପରି ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଭୁ, ଭୂମିରେ ଆସି ଗୋପ ହେଲେ—ସେ ଯିଏ ପଞ୍ଚଭୂତ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା? “କିପରି ସେ ଜଗତ ଜୟ କରିଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତିନି ପଦରେ ଜଗତକୁ ଅଧିକୃତ କରିଥିବା, ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେ ଯିଏ ଜଗତର ପଥ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ତିନି ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାର୍ଥ ଆଣିଲେ, ଏବଂ କାଳ ଶେଷରେ ପାଣି ରୂପ ଧରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପିଇ ନେଲେ? “ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆତ୍ମା ସହିତ ଜଗତକୁ ଏକାଟି ମହାସାଗର କଲେ, ପୁରାତନ ଦେବ, ଯିଏ ବରାହ ରୂପ ଧରିଥିଲେ? ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଯିଏ ତୁଣ୍ଡର ଟିପ୍ ପରେ ଭୂମିକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଦୀର୍ଘକାଳ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏହି ଅବିନାଶୀ ତିନି ଲୋକକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ? “ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମିକୁ ଜୟ କରି, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ, ସିଂହ ରୂପ ଧରି ଦୁଇ ଭାଗ କରିଥିଲେ, ପୁନଃ ଏହି ଭୂମିକୁ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଇଥିଲେ? ପୂର୍ବ ଦିନେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁରାତନ ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଅନ୍ତିମ କାଳରେ ଅଗ୍ନି ରୂପ ଧରି ମହା ବିନାଶକ ଔର୍ବ ହେଲେ? “ହରି, ଏହି ପାତାଳ ଲୋକରେ ରହି, ସମୁଦ୍ର ଜଳକୁ ପିଇ ନେଲେ, ହଜାର ପଦ ଓ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ହଜାର ଦେବା, ହଜାର ଦାନ ଦେଇଥିବା? ସେ ଦେବ, ଯିଏ ପ୍ରତି ଯୁଗରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଯାହାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉପଜିଲା ପଦ୍ମ, ପିତାମହଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ଘର? “ଏକାଟି ମହାସାଗରରେ, ସର୍ପ ଲୋକରେ, ସୁନା ପଦ୍ମ ତାଳ ଉପରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାରକା ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ବଧ ହେଲେ? ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରେରଣାରେ, କାଳନେମିକୁ ବଧ କଲେ?