ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି ନିଜ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ—"ଏହି ଷଡ୍ ତରଙ୍ଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମକୁ ଆତ୍ମନିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ। ଏହା ମୁଁ ତିଆରି କରିଥିବା ପଥ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାମନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି—ଏହି ଅଭିଲାଷା ଉପରେ ଲଜ୍ଜା।" ସେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—"ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ସମସ୍ତ ବେଦ, ଓ ସମସ୍ତ କାରଣ—ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଆଜି ନରକର ପଥରେ ଚାଲିଗଲା, କାମନା ଦ୍ୱାରା ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲା।" ଏହି ସମୟରେ, ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରବଳ କ୍ରୋଧରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ—"ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧର ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସପ୍ତପଦ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରିଛି, ଯାହା ଧର୍ମିକମାନେ କରନ୍ତି।" ସେ ଆଉ କହିଲେ—"ଅଥବା, ତୁମ ଦୋଷ କ’ଣ? ମୁଁ ତୁମକୁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୋଷ ମୋର, କାରଣ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନଥିଲି।" "ଯେପରି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମୋର ମତ୍ତ ତପସ୍ୟା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ସେଇପରି ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମହାମୋହରେ ମୁଁ ନିନ୍ଦନୀୟ ହୋଇଗଲି।" ଏପରି ଋଷି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀ ଭୟରେ କାପୁଥିଲେ, ଘାମେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—"ଚାଲ, ଚାଲ!" ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିରସ୍କୃତ ହୋଇ, ସେ ଯୁବତୀ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲେ, ଓ ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘାମ ପୁଛିଲେ। ସେ ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଯାଇ, ଲାଲ ନରମ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଘାମ ଭିଜା ଦେହ ପୁଛୁଥିଲେ। ତାପରେ ଋଷି ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଏକ ବୀଜ ରଖିଦେଲେ, ଯାହା ଘାମ ଆକାରରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ରୁ ବାହାରିଲା। ଗଛମାନେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ, ପବନ ଏହାକୁ ଏକତ୍ର କଲା, ଏବଂ ସୋମ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହେଇ ଏହା ଦୀରେ-ଦୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ସେଠାରୁ ଗଛମାନେ ମାରିଷା ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ପରେ ପ୍ରାଚେତସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ମାତା ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଧନ୍ୟ କଣ୍ଡୁ ଋଷିଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିଲା, ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା, ସାଗରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଉଥିଲା। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ରୂପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ବାଳୁକାରେ ଢା଼କା, କେତକୀ ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୋଇଥିଲା। ସମସ୍ତଠାରୁ ଚଳାଚଳ ସହଜ, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଏହା ଧନ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଉତ୍ସ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୂର୍ବରୁ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁକ୍ତିକାମୀ ଲୋକମାନେ ସେବନ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନମାନ୍ୟ ଏବଂ ଆଶ୍ରମବାସୀ ଯେଉଁ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଛନ୍ତି, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ। ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ସେ ମହାମୁନି ନିଜକୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ। ସେଠାରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ତିନି ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ହସ୍ତ ଉପରେ ଉଠାଇ, ସେ ମହାଯୋଗୀ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର କଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କଣ୍ଡୁ ଋଷି କେଶବଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ? ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁ। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତରୁ ଉଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଅପାର, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଉପର, ସେଇ ପରମାତ୍ମା, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତର ଉପରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣରେ ବସିଛନ୍ତି; ସେ ତାହାର କାରଣ, ସମସ୍ତ କାରଣର ପ୍ରଧାନ କାରଣ; ତାହା ସ୍ୱରୂପରେ ଇହାରେ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ହେଉଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ସାର, ଅକ୍ଷୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅବିନାଶୀ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅଜନ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ କ୍ଷୟଶୀଳ ଜିନିଷରୁ ଅଲିପ୍ତ। ଯେପରି ସେ ଅବିନାଶୀ, ଅଜନ୍ମା, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମ ପୁରୁଷ, ସେପରି ମୋର ମନରେ ରହିଥିବା ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହେଉ। ଏହିପରି ଋଷିଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ପାଠ ଓ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ପରମେଶ୍ୱର କେଶବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଧ୍ୱନିରେ, ସେ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ। "ଏ ମୁନି, ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା କହ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି। ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଛି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର, ଏ ଦୃଢ଼ ମନବାନ।" ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, କଣ୍ଡୁ ଋଷି ଆଉ ଆଖି ଖୋଲି, ହରିଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଅତି ଶୁଭ୍ର ନୀଳ ଫୁଲ ସଦୃଶ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ବଡ଼ ଆଖି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ମୁକୁଟ ଓ ବାହୁଳୀରେ ଶୋଭିତ। ଚାରି ହାତ, ଅତି ଅଭିଜାତ ଅଙ୍ଗ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଫୁଲମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଦେବ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏପରି ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଲୋମ କଟିଗଲା, ସେ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭକ୍ତିରେ ନତମସ୍ତକ ହେଲେ। "ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟା ଫଳଦାୟି," ବୋଲି ଏହି ମହାମୁନି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— "ଓ ନାରାୟଣ, ଓ ହରି, ଓ କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ, ସମସ୍ତର ମୂଳ, ସମସ୍ତର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ଅଦୃଶ୍ୟ, ଜୟୀ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ପରମ, ପଦ୍ମନୟନ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।