ସେହି ସମୟରେ, ସେ ଯୁବତୀ ହସିକି ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ମହାନ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଦିନ ଶେଷ ହେଲା କି? ଏହା କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; କାହାକୁ ଏହି କଥା କୁହାଯିବ?” “ପ୍ରଭାତ ବେଳେ, ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ, ଆପଣ ଏହି ସୁନ୍ଦର ନଦୀତଟକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ଦେଖିବାକୁ ଆକର୍ଷକ, ଏବଂ ଆପଣ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏବେ ସଂଧ୍ୟା ହେଉଛି, ଦିନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ମଜା କାହିଁକି? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ଏହି ଅବସ୍ଥା କ’ଣ?” “ପ୍ରଭାତରେ ଆପଣ ଆସିଥିଲେ, ଏହା ସତ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଆଜି ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ଯୁବତୀକୁ ପଚାରିଲେ, “ଭୟଭିତେ, ମତେ କହ, ମୋତେ ସହିତ ଥିବା ସମୟରେ କେତେ ସମୟ କଟିଗଲା?” ସେ କହିଲେ, “ସାତ ଶଏ ନଅ ବର୍ଷ ଏବଂ ଛଅ ମାସ, ଏବଂ ତିନି ଦିନ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଯାଇଛି।” ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ଏହା ସତ୍ୟ କହୁଛ, କିମ୍ବା ମଜା କରୁଛ, ହେ ଶୁଭେ? ମୋତେ ତ ଲାଗୁଛି ଏଠାରେ ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ହେଉଛି।” ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କିପରି ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ବିଶେଷକରି ଆଜି ଆପଣ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଧର୍ମର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ।” ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମୁନି ନିଜକୁ ଦୋଷାରୋପ କରି, “ହଁ, ହଁ, ମୋ ଉପରେ ଅପବାଦ!” ବୋଲି କହିଲେ। “ମୋର ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଧନ ହରାଇଗଲା, ବିବେକ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ମୋହ ପାଇଁ ଏହି ନାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଛଅ ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଅତିତ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଆତ୍ମ-ନିଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ପଥ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମହାକାମନାକୁ ଜୟ କରିଥିଲି—ଲଜ୍ଜା ମୋର। ସମସ୍ତ ବ୍ରତ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାରଣ—ଆଜି ଏହି ଅପବିତ୍ର ପଥରେ, କାମନା ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।” “ମୁଁ ତୁମକୁ ରୋଷର ତିବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସପ୍ତପଦୀ ସାଥି ବନ୍ଧିଛି, ଯାହା ନୀତିବାନଙ୍କ ପ୍ରଥା। କିମ୍ବା, ତୁମ ଦୋଷ କ’ଣ? ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ସମସ୍ତ ଦୋଷ ମୋର, କାରଣ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ କରିପାରିନି। ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ, ମୋର ମଦୋନ୍ମତ ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମହାମୋହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିନ୍ଦନୀୟ ହୋଇଯାଇଛି।” ମୁନି ଏପରି କହୁଥିଲେ, ତାକୁ ଶୁଣି ସେ ଚନ୍ଚଳ ଯୁବତୀ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଘମେ ଭିଜିଗଲେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଲତାପରି କମ୍ପିତ ଓ ଘମରେ ଭିଜିଯିବା ଦେଖି, ମହାନ ଋଷି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, “ଚାଲ, ଚାଲ!” ମୁନିଙ୍କ ଏହି ଉପାଳମ୍ଭ ପାଇଁ, ସେ ତାହାଁରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଚଳି, ଗଛର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘମ ପୁଛିଲେ। ସେ ଯୁବତୀ ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଯାଇ, କମଳା ନରମ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଘମରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ ପୁଛିଲେ। ଏହିପରି, ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବୀଜ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଘମର ଆକାରରେ ବାହାରିଲା। ଗଛମାନେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ, ପବନ ଏହାକୁ ଏକତ୍ର କଲା, ସୋମ ଓ ଗାଈମାନେ ପୋଷଣ କଲେ, ଏହିପରି ଏହା ଦୀରେ-ଦୀରେ ବୃଦ୍ଧିପାଇଲା। ପରେ, ଗଛରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମାରିଷା ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନୟନୀ କନ୍ୟା; ସେ ପ୍ରାଚେତସଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ଦକ୍ଷଙ୍କ ମାତା ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, କଣ୍ଡୁ ମୁନିଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର, ଯାହା ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ସେଠାରେ ଚରୁ ରେତ, କେତକୀ ଉଦ୍ୟାନ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକି ରେ ମନୋହର ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଉଥିବା, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଗୁଣମୟ ଥିଲା। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୂର୍ବରୁ ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ମୋକ୍ଷ ଅଭିଲାଷୀମାନେ ସେବନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ହରିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିମାନେ, ଏବଂ ଆଶ୍ରମବାସୀମାନେ ସେବା କରୁଥିବେ। ସେଇ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମହାମୁନି ନିଜକୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ। ସେଠାରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ମହାଯୋଗୀ ତପସ୍ୟା କଲେ। “ହେ ମୁନି, ଆମେ ସେଇ ପରମ ଶୁଭ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କଣ୍ଡୁ କେଶବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ।” ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଉପର, ସୀମାହୀନ ଓ ସମସ୍ତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା; ସେ ପରମ ଆତ୍ମା, ଶେଷ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଉପର, ଏବଂ ତା’ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ସେ କାରଣ, ତଥା କାରଣର କାରଣରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ସେ ଏହାର ମୂଳ କାରଣ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ; ସେ ପ୍ରଭାବ ହୋଇଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଅନେକ ରୂପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସାର, ଅକ୍ଷୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅବିନାଶୀ; ସେ ଶାଶ୍ୱତ, ଅଜନ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଅନାସକ୍ତ। ଯେପରି ସେ ଅକ୍ଷୟ, ଅଜନ୍ମା, ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ପୁରୁଷ, ସେପରି ମୋ ମନରେ ରଜ, ତମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହେଉ। ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ପରମେଶ୍ୱର— ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମରେ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଭଗବାନ୍, ସେଠାକୁ ଆସି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଲେ— ଘନ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଧ୍ୱନି ଉଠାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବାସୀ ମଧ୍ୟରେ, ଗରୁଡ଼, ବିନତାନନ୍ଦନ ଉପରେ ଆସି, ଦେବମାନେ କହିଲେ— “ହେ ମୁନି, ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା କୁହ, ଯାହା ମନରେ ଅଛି। ମୁଁ ଦାନଦାତା ଭାବେ ଆସିଛି, ତୁମ ବର ଚୟନ କର, ହେ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁଦର୍ଶନ ଧାରୀଙ୍କୁ, ସେ ଅଚାନକ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ସାକ୍ଷାତ୍ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।