ଏକ ଅପୂର୍ବ ଜଳାଶୟରେ କରଣ୍ଡବ ପାଳି, ଶାରସ, ହଂସ, କୁମ୍ଭୀ, ମଦ୍ଗୁ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଜୀବ ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାପି ଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରକୃତିର ସହ ଏକ ଉତ୍ତମା ନାରୀ ତାହାର ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଦେଖିବାରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଜଙ୍ଗଲ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଦେଲା। ତାଙ୍କର ଆଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା, ଏହି ଉତ୍ତମା ନାରୀ ବାୟୁ, କାମ ଓ ବସନ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଅଲଗା ଭାବେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ।” ସେ ଏପରି କହିବା ପରେ ଦେବତାମାନେ ‘ତଥା’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ତାପରେ ସେ କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ଯେଉଁଠି ସେ ଋଷି ବସିଛନ୍ତି, ସେଠି ଯିବି।” ଏବଂ, “ଆଜି ମୁଁ ସେ ଋଷିଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଅଶ୍ବ ଭଳି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଦେହରେ କ୍ଷୀଣ, ଯିଏ ପ୍ରେମର ଶସ୍ତ୍ରରେ ଚମକି ଉଠିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଚାହାର ରଥୀ କରିଦେବି।” “ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦନା କିମ୍ବା ନୀଳଲୋହିତ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ, ତଥାପି ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମର ବାଣରେ ଆହତ କରିଦେବି।” ଏପରି କହି ସେ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଋଷିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ କୌଣସି ବନ୍ୟ ପଶୁ ନଥିଲେ। ନଦୀତୀରେ ଠିଆ ହୋଇ, କୋଇଲା ପକ୍ଷୀ ପୁରୁଷ ଭଳି ମଧୁର ହୋଇ, ସେ କିଛି ସମୟ ରହିଲେ ଏବଂ ଏହି ଉତ୍ତମା ଅପ୍ସରା ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବସନ୍ତ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ଅଫସୀଜନ ମାସରେ ମଧୁର କୋଇଲାର ସ୍ୱର ଚାରିପାଖରେ ଚାଲିଗଲା। ମଲୟ ପର୍ବତର ଗନ୍ଧବାୟୁ ହଳୁହଳୁ ବେହାଲା, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ ତଳ-ଉପରେ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଫୁଲର ବାଣ ଧାରଣ କରି, କାମ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନକୁ ବି ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ। ଏପରି ଅପ୍ସରାର ଗାନ ଶୁଣି, ଋଷି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରେମର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଋଷି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା, ଉପର ଗାର୍ମେଣ୍ଟ ଖସିଯିବା, ଶରୀରରେ ରোমାଞ୍ଚ, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସେ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ? କାହାର? ମନୋହର ନିତମ୍ବ, ଭାଗ୍ୟବାନୀ, ମନୋହର ହାସ୍ୟ, ତୁମେ ମୋ ମନକୁ ଚୋରି ନେଉଛ। ସତ୍ୟ କହ, ସୁନ୍ଦର କମ୍ବଳା।” ଅପ୍ସରା କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଦାସୀ, ଫୁଲ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଶୀଘ୍ର କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି?” ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଋଷି ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଛାଡ଼ି, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଯୁବତୀଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଗଲେ। ଏହିପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମ, ବାୟୁ ଓ ବସନ୍ତ ତାଙ୍କର କାମ ସାର୍ଥକ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ଖବର ଦେଲେ; ଶକ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲେ। କଣ୍ଡୁ ଋଷି ଅପ୍ସରା ସହ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରେମ ଦେବତା ଭଳି ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର, ସୋହଳା ବର୍ଷର ଯୁବକ ଭଳି ଦେଖାଯିବା, ଅତି ମନୋହର ଓ ଯୁବତା, ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ, ତାପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଅପ୍ସରା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିଗଲେ—“ଅଃ! ତାପସ୍ୟାର ଏତେ ଶକ୍ତି!” ବୋଲି ଖୁସି ହେଲେ। ରାତ୍ରି ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା, ଜପ, ହୋମ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦେବତା ପୂଜା, ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ, ଧ୍ୟାନ—ଏସବୁ ତାପସ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଏବଂ ଅପ୍ସରା ସହ ଦିନ ରାତି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲେ, ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ବ୍ୟସ୍ତ, ତାପସ୍ୟା ହ୍ରାସ ହେଉଛି ବୋଲି ଜଣାନି। ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ଦିନ, ପକ୍ଷ, ମାସ, ଋତୁ, ବର୍ଷ ଯାଉଛି ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ ହେଉନି, ତାଙ୍କର ମନ ସୁଖରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଅପ୍ସରା, କଳା କୌଶଳରେ ପ୍ରବୀଣ, ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ଆକର୍ଷଣ ଜନ୍ମାଇ, ଋଷିଙ୍କୁ ମନର ଅନୁରାଗରେ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ। ଏପରି କଣ୍ଡୁ ଋଷି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଏକ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ମନ୍ଦରା ପ୍ରବାଳରେ ଅପ୍ସରା ସହ ରହିଲେ। ଏକ ଦିନ ଅପ୍ସରା କହିଲେ, “ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ଦୟାକରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।” ଏପରି କହିଲାପରେ ଋଷି, ତାଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, କହିଲେ, “ଅଧିକ କିଛି ଦିନ ରୁହ, ପ୍ରିୟା।” ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଉଥିବାରେ ଅପ୍ସରା ଏହି ମହାତ୍ମା ସହ ଦିନ ରାତି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଆଉ ଏକ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ରହିଲେ। ପୁନଃ କହିଲେ, “ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବି।” ଋଷି ପୁନଃ କହିଲେ, “ଅଧିକ କିଛି ଦିନ ରୁହ।” ଏହିପରି ଏକ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ ହେଲାପରେ, ମଙ୍ଗଳମୟ ମୁହଁ ନାରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହସରେ ଆଶ୍ରୟ ରଖି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ। ଋଷି ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏଠାରେ ରୁହ, ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଯିବ।” ଅପ୍ସରା, ଶାପର ଭୟରେ, ଋଷିଙ୍କ ସହ ଦୁଇ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ସାଉଁ ଅଧିକ ରହିଲେ। ଦେବତାର ନିବାସକୁ ଯିବା ପାଇଁ, ମଙ୍ଗଳମୟ ମୁହଁ ନାରୀ ଋଷିଙ୍କୁ “ରୁହ” ବୋଲି କହିଲେ। ଶାପର ଭୟରେ, ଭୟଭୀତ ଓ ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଅପ୍ସରା, ଆଶ୍ରୟ ଭଙ୍ଗର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜାଣି, ଋଷିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ କଲେନି। ଏହିପରି ଋଷି ଅପ୍ସରା ସହ ଦିନ ରାତି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବା କରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ସଦା ନୂତନ ରହିଲା, ମନ ରାଗରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଏକ ଦିନ ଋଷି, ଆବଶ୍ୟକତାରେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ବାହାରିଲେ; ଯିବା ସମୟରେ ଅପ୍ସରା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କେଉଁଠି ଯାଉଛ?” ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦିନ ଫେରିଗଲା, ସୁନ୍ଦରୀ; ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କରିବି, ନହେଲେ ମୋର ବିଧି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ ନାହିଁ।