ଏହି ଉତ୍କଳନ୍ତି ଗଳ୍ପରେ, ଦେବଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ବଡ଼ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା—“ପୃଥିବୀରେ ପାଥରରେ ଏକ ବସୁଦେବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କର।” ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧିରେ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆସୁଥିବା ବଡ଼ ଆପଦକୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜି, ଦେବମାନେ ସୁମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ବସିଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ଶୁଧ୍ଧ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କଲେ—ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧରି ଥିଲା; ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା; ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ ପଦ୍ମର ଫୁଲ ଭଳି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲା। ଛାତିରେ ବନ ଫୁଲର ମାଳା, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ହାତରେ କଙ୍ଗନ, ପିତାମ୍ବର ପରିଧାନ, ଚଉଡ଼ ଶୋଉଲ୍ଡର୍ସ, ଚୁଇଁ ଓ ଅନେକ ଭୂଷଣ ରଙ୍ଗିଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମୁଁ ସଂସ୍କୃତ ମନ୍ତ୍ରରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲି। ସେ ସମୟରେ ଦେବରାଜ ଶକ୍ର, ଦେବମାନେ ସହିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ପୁନିପୁନି ଅଭିଷେକ ଓ ନୈବେଦ୍ୟରେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜି, ଶକ୍ର ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଓ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଦୀର୍ଘ କାଳ ଶାନ୍ତ ଶବ୍ଦ, ଶରୀର ଓ ମନରେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜି, ଭୟଙ୍କର ଅସୁରମାନେ—ବୃତ୍ର ଓ ନାମୁଚି ଆଦି—କୁ ଜୟ କଲେ। ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେବା ପରେ, ତିନି ଲୋକର ଉପଭୋଗ କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗ—ତ୍ରେତା—ଆସିଲାପରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଦଶଗ୍ରୀବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ହେଉଁଯାଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରି, ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ନିଷ୍ଠା ଦେଖି, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲି। ଏହି ବରରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ଶାପ ଓ ଯମର ଦୂତମାନେ ପ୍ରତି ଅଜୟ ହେଲେ। ବର ପାଇଁ, ରାକ୍ଷସ ଯକ୍ଷମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଉପରେ ଜୟ କରି, ଧନର ଲୋକପାଳକୁ ଜୟ କରି, ଶକ୍ରକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଦେବମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି, ରାକ୍ଷସ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଜୟ କଲେ, ଏବଂ ସେ “ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ” ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସର ପୁଅ ମେଘନାଦ, ଅମରାବତୀକୁ ଅଧିକୃତ କରି, ଦେବରାଜଙ୍କ ଶୋଭାବନ୍ତ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାବଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ବସୁଦେବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ—କାଜଳ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଚଉଡ଼ ଚକ୍ଷୁ, ଛାତିରେ ବନ ଫୁଲର ମାଳା, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ହାତରେ କଙ୍ଗନ। ଏହି ଦେବୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧରି, ପିତାମ୍ବର ପରିଧାନ, ଚାରି ହାତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣ ରଙ୍ଗି, ସମସ୍ତ ଆଭିଲାଷୀ ଫଳ ଦେଇଥିଲେ। ରାବଣ ଏହି ରତ୍ନପର୍ବତ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନିତ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଲଙ୍କାକୁ ପଠାଇଲେ। ଲଙ୍କାର ଉତ୍ତମ ଓ ଧର୍ମିକ ରକ୍ଷକ, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଉପଦେଷ୍ଟା, ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ବିଭୀଷଣ ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସରୁ ଆସିଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଶରୀର ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ଚମତ୍କାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଅନ୍ତରରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, “ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟୀ, ଆଜି ମୋ ତପସ୍ୟା ସଫଳ।” ଏପରେ, ସେ ନିଜ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରି, ଜୋଡି ହାତରେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜା, ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ମୋତେ କୃପା କର, ଏହାକୁ ପୂଜିଲେ ଜଗତ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପାର ଭବସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାଯାଏ।” ଭାଇଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ କହିଲେ, “ବୀର, ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ନିଅ; ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଦେବତାର କଣ ଦରକାର?” “ଏହି ଆତ୍ମଜ ଦେବତାକୁ ପୂଜି, ମୁଁ ତିନି ଲୋକକୁ ଜୟ କରିଛି; ଏହି ଚମତ୍କାରିକ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ପତ୍ତି।” ବିଭୀଷଣ, ବୃହତ୍ ଧୀର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକାରୀ, ଏହି ଶୁଭ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଏକ ଶତ ଆଠ ବର୍ଷ ପୂଜା କଲେ। ଏହାର ଫଳରେ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି, ଅଣୁତ୍ୱ ଓ ଅନେକ ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ, ଲଙ୍କାର ରାଜ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛାମୱାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଆହା, କି ଚମତ୍କାର ଆମେ ଶୁଣିଛୁ—ଅନନ୍ତ ବସୁଦେବଙ୍କ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ ଅବତାର ଆସିଥିବା ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନେକ୍ତର! ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ଏକାଏକି ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଶୁଣିବାକୁ; ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦିଅ। ଏହି ଦିନ, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଲୋକପାଳ, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାହା ପାପ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରି, ତାଙ୍କର ନାରୀମାନେ ନେଇ, ଲଙ୍କା ସହରକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ସୀତା ପାଇଁ ପୁନି ମୋହିତ ହେଲେ। ରାବଣ, ସନ୍ଦେହରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ରୋଷିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ରାବଣଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ, ଅତି ତୀବ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ମାରି, ସୁଗ୍ରୀବକୁ ରାଜା ଓ ଅଙ୍ଗଦକୁ ଯୁବରାଜ କରାଗଲା। ହନୁମାନ, ନଳ, ନୀଳ, ଜାମ୍ବବନ୍, ପନସ, ଗବୟ, ଗବକ୍ଷ, ପଥିନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାନରମାନେ ସହିତ, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ ରାମଙ୍କୁ ସାଥି ମିଳିଲା। ସମସ୍ତ ପର୍ବତର ଶକ୍ତି ଏକତ୍ରିତ କରି, ରାମ ମହା ସାଗର ଉପରେ ଏକ ସେତୁ ତିଆରି କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ଅପାର ଦ୍ୱୀପକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଏଠାରେ, ଯମହସ୍ତ, ପ୍ରହସ୍ତ, ନିକୁମ୍ଭ, କୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ରାମ ଅସମାନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।