ଶିବଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମ କୁହିଲେ, “ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯାହା ଚାହାଁନ୍ତି ମୋ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ କରି, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ମହାମୁନି ଗୌତମ ଦେବାଦିଦେବ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପର୍ବତରୁ ଉଦ୍ଗତ ଯେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଅଛନ୍ତି, ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସବୁଠାରେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ବ୍ୟାପିତ ରହିବେ। ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଫଳ ଦେବାରେ କେବଳ ଆପଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ; ଅନ୍ୟ ସବୁ ତୀର୍ଥ କେବଳ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମାନ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ଥାୟୀ ବିରାଜ ଅଛି, ସେଠି ତୀର୍ଥ ସବୁ ଶୁଭ ହୁଏ; ଓ ଶଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଦିଆ ଗଙ୍ଗା ଆପଣଙ୍କ ଜଟାରେ ବିରାଜିତ, ସେଠି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ।" ଗୌତମଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ— “ଯେଉଁଠି, ଯେଭଳି ଏବଂ ଯେଉଁଠି, ଯେଉଁ ଲୋକ ଭକ୍ତି ଓ ଆତ୍ମସଂଯମରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପିତୃତର୍ପଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ପଢ଼ନ୍ତି, ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଗୋଦାବରୀରେ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଭୂମିର ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନ, ରତ୍ନ, ଔଷଧ ଓ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଧର୍ମର ମୂଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଗୋଦାବରୀ ସ୍ମରଣ କରି ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଗୋଦାନ ସମାନ ଫଳଦାୟକ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ, ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଭୂଧର ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରେ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ। ଯିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗମରେ ଦୁଧାଳ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେଠି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋଦାବରୀ ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ମହାପୁଣ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଗୋଦାବରୀ ଆପଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଙ୍ଗା ହେବେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରି, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିବେ।" “ମୁଁ ଏହି କଥା ଶିବଙ୍କୁ ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଥିବାରୁ ଶୁଣିଛି, ଏହି କାରଣରୁ ଶମ୍ଭୁ ସଦା ଗଙ୍ଗାରେ ବିରାଜିତ। ମା, ସେଇ କରୁଣା ସମୁଦ୍ରକୁ ଏହି ଲୋକେ କିଏ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବେ? ତଥାପି, ବ୍ୟବଧାନ ଓ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ି ମଣିଷ ଏହି ଦୟା ରୁପାନ୍ତର ପାଇଁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏହି ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧି, ସେମାନେ ସମୀପରେ ଥିବା ଗୋଦାବରୀକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ମା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ଯଦି ନିୟମରେ କଷ୍ଟ ହୁଏ, ମୋ କଥାକୁ ଖ୍ଷମା କରିବେ।" "ତାପରେ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଗମନ କରେ। ଯିଏ ବିଘ୍ନକୁ ଅବହେଳା କରି ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋଦାବରୀକୁ ଯାଏ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରି ସଫଳ ହୁଏ। ଘର ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ନିମ୍ନତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ବାଧା ଆସେ; କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଗଙ୍ଗା ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ଧରି ଯାଏ, ସେ କୌଣସି ଫଳ ପାଉନଥିବେ? ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ୱୟଂ ସଦାଶିବ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ପୁରାଣ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କହିଲି।" "ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସାଧନା କରନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଏହି ଇତିହାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ବେଦରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ଶ୍ରୁତିର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରମାଣିତ କାରଣ—ସବୁଠି ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ପୁରାଣ ଅନେକ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉଚିତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି ଓ କୁହାଯାଇଛି।" "ଯିଏ ଏହି ପୁରାଣର ଏକ ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଏକ ଅଂଶ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, କିମ୍ବା 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' କହେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ଏହି ଗଙ୍ଗା ପୁରାଣ ଉତ୍ତମ ଓ ପରମ, କଳି ଦୋଷ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ପବିତ୍ର, ଏବଂ ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ।" "ଶାବାଶ, ଗୌତମ! ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଏହି ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗା ଆଣିବାରେ ତୁମ ସମ କିଏ? ଯିଏ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' କହେ, ସେ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।" "ତିନି ଲୋକରେ ତିନି କୋଟି ଏବଂ ଅର୍ଧ କୋଟି ତୀର୍ଥ ସିଂହ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି ଗୁରୁ ହେବାବେଳେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଷଷ୍ଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଭାଗୀରଥୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା କିମ୍ବା ସିଂହରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚ ବୃହସ୍ପତି ସମୟରେ ଗୋଦାବରୀରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କରିବା ସମାନ।" "ପୁତ୍ର, ଏହି ଗୌତମୀ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଯେଉଁଠାରେ ରହିବେ, ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ। ଏହି କଥା ଶୁଣିବାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ।" "ହେ ନାରଦ, ଯେଉଁ ପରିବାରରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମା କଥିତ ପୁରାଣ ରହିଥାଏ, ସେଠି କଳିର ଭୟ ନାହିଁ। ଏହି ପରମ ପୁରାଣ ଯେଉଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଶାନ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ପାପ ନାଶ କରେ, ଏବଂ ଶୁଣିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃ ଗର୍ଭ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ।" ଏଠାରେ ଶୃତିକର୍ତ୍ତାମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଚରିତ୍ର ଶୁଣି ଆମେ ଏଉଁଠାରେ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ; ଆପଣ ପୁନି ଏହି ପରମ ଗୁପ୍ତତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ। ଅସୀମ ବାସୁଦେବଙ୍କ ମହିମା ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିନାହାନ୍ତି; ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଦୟାକରି ବିସ୍ତୃତ କୁହନ୍ତୁ।” ତେବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଉଁଠି ପୃଥିବୀରେ ଦୁର୍ଲଭ ଅସୀମ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ସାରତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଥିଲି...