ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଉଥିଲା—ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଗୁଣ, ତିନି ପ୍ରକାରର ଲୋକ, ସନାତନ ଦେବତାମାନେ ଓ ଚାରିଟି ବେଦ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ମୃତି ଅଛି। ଏହି ଚାରିଟି ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି। ଏହିପରି, ଚାରିଟି ପୁରୁଷାର୍ଥ, ଚାରିପ୍ରକାର ବାଣୀ ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ଗୁଣ ସମାନ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୁଏ। ଧର୍ମ ସାର୍ବଭୌମ ଓ ନିତ୍ୟ, ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଉପାୟ ଓ ଉପାଦାନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ। ଧର୍ମର ଆଧାର ସଦା ଦୁଇଟି—ସ୍ଥାନ ଓ କାଳ। କାଳାନୁସାରେ ଧର୍ମ କେବେ ବଢ଼େ, କେବେ କମିଯାଏ। ଯୁଗ ପ୍ରଭାବରେ ଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥାଂଶ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ। କାଳାନୁସାରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଯୁଗ ଅବନତି ହୁଏ, ସ୍ଥାନରେ ଧର୍ମ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥାନ ଓ କାଳ ଦୁଇଁଟି ନଥାଏ, ଧର୍ମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଏ। ତେଣୁ, ସ୍ଥାନ ଆଧାରିତ ଧର୍ମ ଚାରି ଭାଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିଛି। ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଧର୍ମ ତୀର୍ଥର ରୂପେ ବ୍ୟାପ୍ତ। କୃତୟୁଗରେ ଧର୍ମ ଦୁଇଁଟି ପ୍ରମୁଖ ଆଧାର—ସ୍ଥାନ ଓ କାଳ—ନେଇ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହେ। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଏକ ପାଦ କମିଯାଏ, ଏବଂ ଦ୍ୱାପରରେ ଧର୍ମ ଅର୍ଧ ଶକ୍ତି ସହିତ ମାନବ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ। କଳିଯୁଗରେ ଧର୍ମ କେବଳ ଏକ ପାଦ ଉପରେ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ; ତଥାପି, ଏହି ଧର୍ମକୁ ଯିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଯୁଗ ପ୍ରଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ହୁଏ; ଗୁଣ ଓ ସେମାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଧର୍ମର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୂଳ ତିଆରି ହୁଏ। ଗୁଣ ପ୍ରଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ଅତିକ୍ରମ ହୁଏ, ଏହିପରି ତୀର୍ଥ, ବର୍ଣ୍ଣ, ବେଦ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏହିପରି ରୂପ ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ; କାଳକୁ ପ୍ରକାଶକ ବୋଲି, ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରକାଶିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ କାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ରୂପ ଯୁଗ ଅନୁସାରେ ବେଦମୟ ହୁଏ; କ୍ରିୟା, ତୀର୍ଥ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ। ସତ୍ୟଯୁଗରେ ତୀର୍ଥ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ଓ ତିନି ଦେବତା ସହିତ ପୂଜିତ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଯୁଗରେ ଦୁଇ ଦେବତା, ଦ୍ୱାପରରେ ଏକ ଦେବତା ସହିତ ପୂଜିତ ହୁଏ। କଳିଯୁଗରେ କିଛି ଜଣିବାକୁ ନାହିଁ; ଏଉଁ, କୃତୟୁଗରେ ତୀର୍ଥ ଦିବ୍ୟ, ତ୍ରେତାରେ ତାହା ଆସୁରିକ, ଦ୍ୱାପରରେ ଋଷିସଦୃଶ ଓ କଳିରେ ମାନବ ଭାବରେ ବିବେଚିତ। ଏଉଁ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା କହିବି, ନାରଦ, କାରଣ ଶୁଣ। ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ଗୌତମୀ ବିଷୟରେ, ଏହାକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି। ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା, ଶିବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବସି, ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ, ତାହାଠାରୁ ଗଙ୍ଗା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ମନ ଅନୁସାରେ ଗଙ୍ଗା ଗଜାନନଙ୍କୁ କହିଲେ। ଉମା, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ମାତା ଓ ହିତକାରିଣୀ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶ୍ରୁତି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ। ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଜାନନ କହିଲେ, "ମା, ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ କାମ କରିବି।" ଉମା ତାଙ୍କ ସ୍ନେହମୟ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରେ ବସୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ନମାଇ ଆଣ। ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ଏଉଁ, ପ୍ରଭୁ ସେଠି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପେ ସଦା ବସିଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ, ସେଠି ନିତ୍ୟ ବେଦ ଅଛି। ସେଠି ସମସ୍ତ ଋଷି, ମାନବ, ପିତୃ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ଶଂକରଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।" "ଯେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗା ଫେରିଯିବେ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଫେରିଯିବ। ଏଉଁ, ମୋ କଥା ଶୁଣ: ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଶଂକରଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।" ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଣନାୟକ ପୁଣି କହିଲେ, "ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଫେରାଇ ପାରିବିନାହିଁ, ଶିବ ଥିବା ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇ ପାରିବିନାହିଁ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁପରି କରିପାରିବେନାହିଁ। ଜଗତ୍ଜନନୀ ମାଧ୍ୟ ଫେରିପାରିବେନାହିଁ, ଏହାର ଅନ୍ୟ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି: ଗଙ୍ଗାକୁ ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ଆଣିଥିଲେ।" "ସେ ମହାମୁନି, ତିନି ଲୋକର ହିତକାରୀ, ନମ୍ର ଉପାୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମତେଜସ୍ୱୀ ଭାବରେ, ପୂଜିତ ଥିଲେ।" "ସେ ଭବ, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଯେତେବେଳେ ଶଂକର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଶୁଭ ଓ ପ୍ରିୟ ଵର ଚୟନ କର, ତୁମ ମନ ଯାହା ଚାହେ, ଆଜି ମୁଁ ଦେବି।'" "ଏହିପରି ଶିବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଗୌତମ କହିଲେ—'ଏ ଜଟାଧର ଶଂକର, ମୋତେ ତୀର୍ଥ ଗଙ୍ଗା ଦିଅ, ଅନ୍ୟ ଦାନ ମୋତେ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।'" "ଶମ୍ଭୁ, ତିନି ଲୋକର ହିତକାରୀ, ପୁଣି କହିଲେ—'ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ମାଗିନାହ, ତେଣୁ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ମାଗ।'" "ଗୌତମ ନମ୍ର ଭାବେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—'ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଏହି ଦର୍ଶନ; ତୁମ କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ଦିନ ଦେଖିପାରିଲି।'" "ତୁମ୍ଭ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ତେଣୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ କରିବାରେ କିଏ ନ ବିଧିତ?" ଗୌତମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭବ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ତିନି ଲୋକର ହିତ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରିଛ।