ପ୍ରଚେତସମାନେ ପୃଥିବୀରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିଲେ, ତେବେ ଗଛଗୁଡିକ ଅରକ୍ଷିତ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାର ହେଲେ। ଏହାର ଫଳରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ହ୍ରାସ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଗଛଗୁଡିକ ଏତେ ଘନ ହେଇଗଲା ଯେ ପବନ ବହିପାରିଲା ନାହିଁ, ଆକାଶ ଗଛରେ ଆବୃତ ହେଇଗଲା; ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚଳିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ମୁକ୍ତ କରିଲେ। ବାୟୁ ଗଛଗୁଡିକୁ ଉପ୍ରୁଟ କରି, ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଲା; ତେବେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଗଛଗୁଡିକୁ ଦହିଦେଲା। ଏଭଳି ଭାବରେ ଗଛମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଘଟିଗଲା। ଗଛମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଜଣାପଡିବା ସମୟରେ, କେବଳ କିଛି ଶାଖା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲା। ଏହିବେଳେ ସୋମ ଚେତନାର ଅଧିପତିମାନେ ନିକଟକୁ ଆସି, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ରାଜାମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କର; ପୃଥିବୀ ଗଛଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା—ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁକୁ ଶାନ୍ତ କର। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାୟା ଥିବା କନ୍ୟା ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ ସମାନ; ଭବିଷ୍ୟତ୍ ବୁଝି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଧରିଛି। ତାଙ୍କର ନାମ ମାରିଷା, ଗଛମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଗୃହଣ କର, ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ତାଙ୍କୁ ସୋମ ଶୃଙ୍ଗର ବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମେ ଦଶ ପ୍ରଚେତସ ଓ ମୋର ଶକ୍ତିର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶରୁ, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଚେତନାଧିପତି ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ତାଙ୍କର ତପୋଜ୍ଞାନ ତୁମର ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି ସମାନ ହେବ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଏବଂ ଉନ୍ନତି କରିବାକୁ ଦେବେ।" ସୋମଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପ୍ରଚେତସମାନେ ଗଛମାନଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କଲେ ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ମାରିଷାକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମାରିଷା ଓ ଦଶ ପ୍ରଚେତସଙ୍କୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚେତନାଧିପତି ଡକ୍ଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସୋମଙ୍କର ଅଂଶ ଓ ତପୋଜ୍ଞାନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଡକ୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କର ମନରେ ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପରେ ନାରୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଡକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଦଶ କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେର କନ୍ୟାକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ରାଜାଙ୍କୁ ନକ୍ଷତ୍ର ନାମେ ଯାଉଥିବା କନ୍ୟାମାନେ ଦେଲେ। ଏମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେବତା, ପକ୍ଷୀ, ଗାଏ, ସର୍ପ, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ସମୟରୁ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମ୍ଭୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଉଛି, ଇଚ୍ଛା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅଥିଲେ। ଆମେ ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଓ ମହାତ୍ମା ଡକ୍ଷଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣିଛୁ। ଡକ୍ଷ, ଶୁଭ ନିୟମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଗୁଠିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାମ ଅଂଗୁଠିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ମହା ତପସ୍ବୀ ପ୍ରଚେତସ ଅବସ୍ଥାକୁ କିପରି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ସୂତ, ଆମ ପ୍ରଶ୍ନ ନିମିତ୍ତ କୃପା କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର। ଏବଂ ସୋମଙ୍କର ପୁତ୍ରର ନାତି କିପରି ସୋମଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁର ହେଲେ? ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ ଚିରନ୍ତନ; ଋଷିମାନେ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଘଟଣାରେ ବିମୁଢ଼ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏମିତି ଶାସକମାନେ ଡକ୍ଷ ପରି ପୁନଃ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, ପୁନଃ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଚକ୍ରରେ ବିମୁଢ଼ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ କି ଜେଷ୍ଠତା କି ଅନୁଜତା ଥିଲା ନାହିଁ; କେବଳ ତପସ୍ୟା ମୂଲ୍ୟବାନ ଥିଲା, ଏହି ଶକ୍ତି ହେଉଛି କାରଣ। ଯିଏ ଏହି ଡକ୍ଷଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାନ ରଖିଛନ୍ତି, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଓ ସ୍ଵର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବେ ଲୋମହର୍ଷଣ, ଦେବତା, ଦେମନ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ। ଡକ୍ଷ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ରୀତି ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରଭୁ ମନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ: ଋଷି, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ। ଏହି ମନସ୍ତୁ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବୃଦ୍ଧି ନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତି ବିଚାର କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନ୍ୟାୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ବୀରଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅସିକ୍ନିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ତ୍ରିଲୋକ ଧାରଣ କ୍ଷମତାରେ, ଅସିକ୍ନି ବୈରଣୀରେ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିତ କଲେ। ଡକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତି ନିଜେ ଅସିକ୍ନିରେ ସେମାନେ ଜନ୍ମାଇଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ, କଥାରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଓ ନିଜ ଶାପ ପାଇଁ ନାଶକାରୀ ଉପଦେଶ କହିଦେଲେ। କଶ୍ୟପ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚେତନାଧିପତି, ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଲେ, ଋଷି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପକୁ ଭୟ କରି। ପୂର୍ବରୁ, ନାରଦ ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କୁ ଜନ୍ମିତ ହୋଇଥିଲେ। ପୁନଃ, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଅସିକ୍ନିରେ, ବୈରଣୀରେ ଜନ୍ମିତ ହେଲେ। ସେ ପୁନଃ ଏକ ପିତା ସମାନ ଭାବେ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ‘ହର୍ୟଶ୍ଵ’ ନାମରେ ଜଣାଗଲେ। ସେମାନେ ସଂଶୟ ନାହିଁ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହେଲେ। ତେବେ ଡକ୍ଷ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ପ୍ରତି ଉଦ୍ୟମ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ପୂର୍ବରେ ରଖି, ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇ, ଡକ୍ଷ ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ସମ୍ମତି କଲେ। "ନାରଦ ମୋ ପାଖରେ ତୁମ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ, ଯାହାକୁ ଡକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚେତନାଧିପତିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ମୋ ଅନୁରୋଧରେ, ଏବଂ ଶାପର ଭୟରେ।" "ଓ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଡକ୍ଷ ପୁତ୍ରମାନେ କିପରି ମହା ଋଷି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହେଲେ, ଆମେ ତଥ୍ୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।