ସେଇପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ନିୟମିତ ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିପରି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କର ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଥିବା ବାପାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ହାତରୁ ମୁକ୍ତ କରିଲେ, ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ଶିବ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ହାତରୁ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ନେଲେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଉର୍ବଶୀ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ କୈଟବ ତୀର୍ଥ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠାରେ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନଦୀମାତାଙ୍କ କୃପାରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦାନ କଲେ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ପାପ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏବେ ସମୁଦ୍ର ତୀର୍ଥର କଥା କୁହାଯାଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହାର ଗୁଣ ମୁଁ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ନାରଦ, ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶୁଣ। ଗଉତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପାପ ନାଶିନୀ ଗଙ୍ଗା ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଗଲେ। ଦେବୀ ନଦୀ ଏକ କମଣ୍ଡଳୁରେ ଧରି ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୋଝାଯାଇଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ତଳୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଗଙ୍ଗା, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଲୋକକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ମରଣ କଲେ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ଅଚାର୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିଲେ କଣ କରିବେ; ଯିଏ ଲୋକନାଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। "ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ନଯିବି, ତେବେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ; ଯିଏ ମୁହଁ ମୁହଁ କରି ଆସୁଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଗମନ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଦୋଷୀ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରତ୍ନର ଦେବତା, ଦେହୀ ଏବଂ ନମ୍ର ଭାବରେ, ହାତ ଜୋଡି ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: "ମହାଦେବୀ, ତୁମର ଜଳ ନରକ, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ଆକାଶ କେଉଁଠି ଥାଏ, ଏଠି ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର; ଏଠାରେ ମୁଁ ଆଉ କିଛି କହିବି ନାହିଁ। ମୋ ଭିତରେ ରତ୍ନ, ଅମୃତ, ପାହାଡ଼, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅସୁରମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏମିତି ଭୟାନକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବୋଝିଥାଏ। ମୋ ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ସଦା ଶୟନ କରନ୍ତି; ଚଳନ-ଅଚଳ କିଛି ମୋ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଅହଂକାରରେ ଆସିଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉଠି ସ୍ଵାଗତ କରେନାହିଁ, ସେ ଧର୍ମ ହରାଇ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୋଝିବାରେ କେବଳ ଏକଥିରେ କ୍ଲାନ୍ତି ପାଏ, ତାହା ହେଉଛି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାରିବା; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତୁମ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି। ମୁଁ କହୁଛି, ହେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା, ତୁମେ ସମତା ଓ ଏକତାରେ ମୋ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଅ; ମୁଁ ଅନେକ ରୂପରେ ଯୋଗ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ। ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଏକତାରେ ଯିବା, ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ଏକତାରେ ଯୋଗ ଦେଇବି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ଯଦି ତୁମେ ଅନେକ ରୂପରେ ଆସ, ତେବେ ଏହା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।" ଏପରି ଜଳପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଗଉତମୀ କହିଲେ, "ମୋ ମତ ଅନୁସାରେ ଏହା କର।" "ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆଣ; ତେବେ ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି।" "ମୁଁ ଛୋଟ ରୂପ ନେବି, ତାପରେ ତୁମେ ସହିତ ଏକତାରେ ଯିବି।" ଏପରି କହି, ସେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ଗଉତମୀ ଗଙ୍ଗା ସପ୍ତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ। ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ନାମରେ ସପ୍ତ ଗଙ୍ଗା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ପାଠ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯାହା କିଛି କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଏହି ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏଠାରେ ପାପ ନଶ୍ୱର, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ମନର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମାବେଶ, ଯାହାକୁ "ଋଷିସତ୍ରମ୍" ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ନାରଦ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏଉଁଠି ଭୀମେଶ୍ୱର ଶିବ ଉପସ୍ଥିତ। ଏଠି ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଘଟଣାର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ କଥା କହିବି, ନାରଦ, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ସପ୍ତ ଋଷି ଗଙ୍ଗାକୁ ସପ୍ତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ: ବାସିଷ୍ଠୀ, ଦକ୍ଷିଣେୟୀ, ବୈଶ୍ୱାମିତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାଗକୁ ବାମଦେବୀ, ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଗଉତମୀ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାଗକୁ ଭାରଦ୍ୱାଜୀ, ଆଉ ଏକ ଆତ୍ରେୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଜାମଦଗ୍ନୀ ନାମକ ଏକ ଧାରା ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହିପରି ସପ୍ତ ଧାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ଚୟିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ, ଯିଏ ଭିଶ୍ୱରୂପ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆସିଲେ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ପାଳନ କରି, ସେ ନମ୍ର ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମୋତେ କୃପା କରି କହନ୍ତୁ, କିପରି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ମୋତେ ମିଳିପାରିବ?" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାମତି ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ମିଳେ, ତିନି କାରଣ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିୟା କୁ ପ୍ରଧାନ କାରଣ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। କର୍ତ୍ତା କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପାଦାନ ଓ ବୀଜ ମଧ୍ୟ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମାନେ କେବଳ କ୍ରିୟାକୁ କାରଣ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ରିୟାର ଫଳତା ଉପାଦାନ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲେ ଦେଖାଯାଏ; ଫଳ ଉପସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତି ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ତେଣୁ ଫଳ କ୍ରିୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। କ୍ରିୟା ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କରାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଯାହା କରାଯାଇଛି।