ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଚତୁର ଚେଷ୍ଟାର ଜ୍ଞାତା ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ଏଠିକୁ ପହଁଚିଲେ। ସେଠାରେ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶିଦ୍ଧ ମହାପୁରୁଷ ବିଶ୍ୱାବାସୁ, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଚାଲନ୍ତୁ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆପଣ ସହ କ୍ରୀଡା କରିବା।” ରାଜା ସହମତି ଦେଲେ ଏବଂ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କଲେ। ସେ ଖେଳରେ ସବୁଠୁ ବିଜୟୀ ହେଲେ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଦେଲେ, “ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଖେଳ, ଆପଣ କେବେ ବିଜୟୀ ହେବେନି, ହେ ମହେନ୍ଦ୍ର। ତେଣୁ ସଦା ଆମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ରୁହନ୍ତୁ। ଆପଣ କିପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଗର୍ବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମତି ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚାଲ, ଦାସୀ ହେଇଯା।” ଉର୍ବଶୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରେ, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଆଚରଣ କରିବି; ଦୟାକରି ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ପ୍ରମତି ପୁନି କହିଲେ, “ତୁମ ପରି ଅନେକ ମହିଳା ଅଛନ୍ତି। କାହିଁକି ଲଜ୍ଜିତ ହେଉଛ, ମହିଳେ? ଦାସୀ ହେଇଯା।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବେଳେ, ରାଜା ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷଣାତ୍ ଚିତ୍ରସେନ, ବିଶ୍ୱାବାସୁଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ସବୁକିଛି ଦାଉରେ ଖେଳିବା—ମୋ ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ।” ଦୁଇଁଜଣ ଉତ୍ସାହରେ ଏହି ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ଚିତ୍ରସେନ ବିଜୟୀ ହେଲେ। ତାପରେ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ଚିତ୍ରସେନ ସବୁକିଛି ଜିତିଲେ, ବିଶେଷକରି ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦାଉରେ ନେଇଲେ। ପ୍ରମତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ-ଦାନ, ରାଜ୍ୟ, ସେନା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ସବୁ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ହସ୍ତଗତ ହେଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ସମୟରେ, ପ୍ରମତିଙ୍କ ଶିଶୁପୁତ୍ର ସୁମତି, ଗୁରୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ (ଯିଁହାଙ୍କୁ ମଧୁଛନ୍ଦ କୁହାଯାଏ) ନିକଟକୁ ଯାଇ ସାହସିକ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ, “ମୋ ପିତା କେଉଁ ପାପ କଲେ? ସେ କେଉଁଠି ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି? ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିବେ? କିପରି ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ?” ସୁମତିଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଚାର କରି, ମଧୁଛନ୍ଦ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, “ଦେବଲୋକରେ ତୁମ ପିତା ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଛନ୍ତି। ଅନେକ ଚାଳାକି ଓ ଦୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ହରାଯାଇଛି। ଯେଉଁଠି ଜୁଆ ଖେଳାଯାଏ, ସେଠି ଯାଇଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ। ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନ, ମାଂସଭକ୍ଷଣ ଏବଂ ଏପରି ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପମୂଳକ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର। ତୁମେ ଦେଖିବ, ଯେଉଁମାନେ ଅପବିତ୍ର ତାଳମୂଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି କୁକାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ଦୁଃଖ, ପାପ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଚାଳାକି, ମିଥ୍ୟା କଥା, ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରକୃତି ଅନ୍ତତଃ ଉଚ୍ଚ କୁଳ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ—ଯେଉଁଠି ଜୁଆରି ନିଜେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ତ କଥା ଅଲଗା। ଜୁଆରିଙ୍କ ଜୀବନସାଥୀ ସଦା ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଜୁଆରି ନିଜେ ଅନ୍ୟ ଜନାନୀକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ନିଜ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ଦେଖି, ‘ହାୟ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୋ ପରି ପାପୀ କେହି ନାହିଁ’ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଏକ ମଧୁର ଉପଭୋଗ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଜୁଆରି କେବେ ଖୁସି ନାହାନ୍ତି, ଦୁଇ ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେ ସଦା ଏପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି—ଲଜ୍ଜାର ଏଣ୍ଡାରେ ଜଳିଯାଉଥିବା, ଧର୍ମହୀନ, ଆନନ୍ଦହୀନ, ଗର୍ବହୀନ ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଳାକି ହୀନ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ; କୃଷି, ପଶୁପାଳନ, ବ୍ୟବସାୟ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଚାଳାକି ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଚାଳାକି ଦ୍ୱାରା ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, କୁଳ ସବୁ ହରାନ୍ତି। ବେଦ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଛି; ତୁମ ପିତା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଧାରଣା ରଖିଥିଲେ। ତେଣୁ, ଆମେ କଣ କରିବା? ଯାହା କହାଯାଇଛି, ତାହା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିୟମ ଉପରେ କିଏ ଚାଲିପାରିବ?” ଏହି ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଭରା ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁମତି ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପିତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?” ମଧୁଛନ୍ଦ ମୁନି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ସୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଗଉତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ; ଶିବ, ଆଦିତି, ବରୁଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କର। ତେବେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ।” “ଏହିପରି ହେଉ,” ବୋଲି ସୁମତି ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାକୂଳକୁ ଗଲେ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଧରି ତିନିଏ ତପସ୍ୟା କରି, ଦେବମାନଙ୍କ କର୍ମରୁ ବନ୍ଧା ପିତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ପୁନି ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଶିବ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ପ୍ରମତି ପୁଣି ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁମତିଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଉର୍ବଶୀ ତୀର୍ଥ, କୈତବ ତୀର୍ଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନଦୀମାତାଙ୍କ କୃପାରେ ସେଠି କ’ଣ ଅଲଭ୍ୟ ଅଛି? ସେଠି ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ କରିବାରେ ବିପୁଳ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ପାପବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଧାଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମାନ୍ଦିର ତୀର୍ଥ ସମୁଦ୍ର ତୀର୍ଥ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଏ। ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ନାରଦ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ଗଉତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପାପ ନାଶିନୀ ଗଙ୍ଗା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ସାଗର ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ନଦୀ, କମଣ୍ଡଳୁରେ ଧରି, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଏବଂ ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଲୋକକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମାତ୍ର ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ସାଗରକୁ ଦେଖି ଗୁରୁ ବିଚାର କଲେ, କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? ସେ ନଦୀ, ଯିଁହା ଜଗତର ସ୍ୱାମୀମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।