ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ରାଜ୍ୟର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ରାଜା ଏହି ଘଟଣାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଘୋଷଣା କରିଦେଲେ—ଯିଏ ଏହି ଝିଅଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଦେବେ, ସେଠି ଜନ୍ମ ଯେଉଁଠାରୁ ହେଉ, ସେ ଭଲ କି ଖରାପ ଗୁଣର ହେଉ, ସେଠି ପାଇଁ ଝିଅକୁ ବିବାହ ଦେବେ। ଏହି ସହିତ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବେ ବୋଲି ରାଜା ଦିନ ରାତି ଘୋଷଣା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଘୋଷଣା ଏକ ବୈଶ୍ୟ ଶୁନିଲେ। ସେ ଆସି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଦେବି।” ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବା ହେଲା। ଏକ କାଠଖଣ୍ଡର ସ୍ପର୍ଶରେ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆଉଥରେ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଗିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ?” ସେ ବୈଶ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କୁହିଦେଲେ—କିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୟା, ଧର୍ମ, ତପ, ଦାନ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦେବୀ ଔଷଧର ଶକ୍ତିରେ ଏହି କୌଶଳ ଅଧିଗତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ—ଏଉଁ ଶକ୍ତି ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦିବ୍ୟ ଦେହୀ। ଏହି ଭାବନାରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଝିଅ ଓ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜେ ମନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ବିଚରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—ସହଯୋଗୀ ବିନା ରାଜ୍ୟ ନାହିଁ, ମିତ୍ର ବିନା ସୁଖ ନାହିଁ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଭୂମିରେ ଉତ୍ତମ କୁଳୀନ ମାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯିଏ ଅପକାର କରିଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି କରୁଣା ରଖନ୍ତି—ଏହା ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ। ଏପରେ ମହାରାଜ ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଏକଥିରେ, ସେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ମିଳନ ହେଲା। ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ ଦୁଷ୍ଟ ଜୁଆରିମାନେ ହାରାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଗୃହେ ନେଇ ଦୟା ଓ ଆଦର ସହିତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୈଶ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ, ଏବଂ କଉଶିକ ନାମକ ବୃଦ୍ଧ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଲେ। ଯୋଗୀଶ୍ବରଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ ସେଠାକୁ “ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ କ୍ଷେତ୍ର”, “ଚକ୍ଷୁ ତୀର୍ଥ”, “ଯୋଗୀଶ୍ବର ତୀର୍ଥ” ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଲା। ଏଠିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ମନ ଶାନ୍ତି ହୁଏ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ନାଶ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଉର୍ବଶୀ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ମହାଦେବ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ସେଠାରେ ମହେଶ୍ବର ଓ ହରି ଥାନ୍ତି। ଏଠିରେ ପ୍ରମତି ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରି, ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରମତି ଏହି ଦେବସଭାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ହସୁଥିବାବେଳେ, ହରି ପ୍ରମତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବୁଦ୍ଧିମାନ! ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଖେଳ ଚାଲିଛି, ଏବେ ଆମ ସହିତ ଆସ, ହେବା ଖେଳ କର।” ପ୍ରମତି ଏହାକୁ ମନେ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏଠିରେ ହାରିଲେ କ’ଣ ଦେବା ଉଚିତ?” ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ଉର୍ବଶୀ ଆମ ପଣ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଳେ।” ପ୍ରମତି ଏହି ପଣକୁ ମନେ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ତୁମେ ତୁମର ଦାନ୍ତିକ ହାତ ଦିଅ, ଚଳ, ଖେଳିବା।” ଦୁଇଜଣ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରମତି ବିଜୟୀ ହେଲେ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଜିତିଲେ। ଏହି ଜିତରେ ପ୍ରମତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏଉଁଥିରେ ଆଉ କିଛି ଦିଅ, ପରେ ପୁଣି ଖେଳିବା।” ତେବେ ପ୍ରମତି ଚାହିଲେ—“ଦେବତାମାନେ ଚଢ଼ିବା ଦିବ୍ୟ ରଥ ଦିଅ, ତାହା ସହିତ ଖେଳିବି।” ଏହିପରେ ପ୍ରମତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାଗପାଶ ଓ ରତ୍ନଭୂଷଣ ନେଇ, ହସି କହିଲେ—“ମୁଁ ଜିତିଛି!” ଏହି ସମୟରେ ଦୟାଳୁ ଦୈତ୍ୟ ନାରଦ ଏଠାରେ ଆସିଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବପତି ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରମତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଗନ୍ଧର୍ବ ଶିଳ୍ପରେ ଦୈଉତ ଖେଳିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ପ୍ରମତି ଏହି ଖେଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ବିଜୟୀ ହେଲେ। ଏହି ବିଜୟ ପରେ, ପ୍ରମତି ଅଭିମାନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କଠିନ କଥା କହିଲେ—“ଯୁଦ୍ଧ କି ଖେଳ, କେବେ ମୋତେ ଜିତିପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଦା ଆମକୁ ସେବା କର। କ’ଣ ଉପାୟରେ ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ରାଜା ହେଲେ?” ଏହି ଅଭିମାନରେ ପ୍ରମତି ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯାଅ, ଦାସୀ ହେଅ।” ଉର୍ବଶୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରେ, ତୁମ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଆଚରଣ କରିବି, ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଅ ନାହିଁ।” ପ୍ରମତି ପୁଣି କହିଲେ—“ଏପରି ଅନେକ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି, କାହିଁକି ଲଜ୍ଜିତ ହୁଅଛ?” ଏହି କଥା ପରେ, ପ୍ରମତି ଗନ୍ଧର୍ବପତି ଚିତ୍ରସେଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଦୈଉତ ଖେଳିବି, ପଣ ହେଉ—ମୋ ରାଜ୍ୟ, ମୋ ଜୀବନ, ତୁମର ଜୀବନ।” ଏହି ପଣରେ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ସାହରେ ଖେଳିଲେ, ଚିତ୍ରସେଣ ଜିତିଲେ। ଏହିପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଚିତ୍ରସେଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଜିତିଲେ, ବିଶେଷକରି ଉର୍ବଶୀକୁ।