ବଣିକ ଜଣେ ବଡ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯିବା ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭେଷଜ ଉପଦ୍ରବୀ ଶାଖାଟି ଆଉଥରେ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ପଡିଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ହରି ବସିଥିଲେ। ବଣିକ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦୃତ ଭାବେ ସେଇ ଔଷଧ ଦେଖାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କାରଣ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଠାରୁ ବଡ ମଂଗଳ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ବିଭୀଷଣ ‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ଏହି ଉପଦ୍ରବୀ ଶାଖା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଲେ। ‘ଏଠାରୁ ଏକ ଶାଖା କାଟି ନେ’ ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବଣିକଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇ ଏକ ଶାଖା କାଟିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉପଦ୍ରବୀ ଗଛ ପଡିଥିବା ପାହାଡ଼ରୁ ଶାଖା ନେଇ, ବଣିକଙ୍କ ହୃଦୟ ଉପରେ ରଖିଦେଲେ; ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ବଣିକ ପୁନଃ ନିଜ ଆକୃତି ଫେରାଇ ପାଇଲେ। ପିତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପୁଅ ଭଲ ମନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହା ପରେ ବଣିକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଗଲା, ସେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ; ରତ୍ନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧର ଶକ୍ତି କେହି ସହଜରେ ବୁଝିପାରିନଥାନ୍ତି। ଏହି ଉପଦ୍ରବୀ ଶାଖା ନେଇ, ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବଣିକ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଶିର ନମାଇ, ସେ ଏହି ଉପଦ୍ରବୀ ଶାଖା ସହିତ ପୁନଃ ଯାତ୍ରା କଲେ ଓ ନୃପପୁର ନାମକ ବଡ ସହର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ନଥିଲେ, କେବଳ ଏକ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଥିଲେ। ସେଠି ଝିଅ ଏକ ବ୍ରତ ନେଇଥିଲେ—ଦେବ, ଦାନବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଥାଉ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଦେବେ, ସେଠିକୁ ଏହି ଝିଅ ଦିଆଯିବେ। ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ ଝିଅ ସହିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ଏହି କଥା ଦିନ ରାତି ଏକ ବୈଶ୍ୟ ଶୁଣି, କହିଲେ: “ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇଦେବି।” ସେଉଁଠି ବୈଶ୍ୟକୁ ଦ୍ରୁତ ଧରି, ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଆଣାଗଲା। ଉପଦ୍ରବୀ ଶାଖା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଗଲା। ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ?” ବୈଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଖୋଲାସା କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କୃପା, ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା, ଦାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞର ଶକ୍ତି, ଦେବୀ ଔଷଧର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତି ପାଇଛି।” ରାଜା ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ—“ଏମିତି ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟ କାହାରି ନଥାଏ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଦିବ୍ୟ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ ଝିଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଦେବି।” ଏପରି ଧାରଣା କରି, ରାଜା ଝିଅ ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିହାର କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ। ମିତ୍ର ବିନା ରାଜ୍ୟ ନାହିଁ, ମିତ୍ର ବିନା ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ—ଏହି ଚିନ୍ତା କରି, ବଣିକଙ୍କ ପୁଅ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭଳିପାଇଲେ। ଏହି ଦୟା ଏହି ଭୂମିରେ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ଚିହ୍ନ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ମନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କରୁଣା ରଖନ୍ତି। ମହାରାଜ ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ଏକଥରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବା ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମଙ୍କ ସହିତ ଦେଖା ହେଲା। ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ଦୁଷ୍ଟ ଜୁଆଡ଼ିଙ୍କ ଠାରୁ ଧନ ହରାଇ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମିତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଗୃହରେ ନେଇ ଆଣି, ଆଦର ସହିତ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ। ସେ ଧର୍ମର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହି, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଣିକ, ତାଙ୍କ ନିଜ ଜନ, କଉଶିକ ମୁଖ୍ୟ ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଯଜ୍ଞ, ଦେବପୂଜା କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେଠାଠୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ‘ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ’, ‘ଦୃଷ୍ଟିକ୍ଷେତ୍ର’, ‘ଯୋଗୀଶ୍ୱର’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ମନ ଶାନ୍ତି ହୁଏ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ଉର୍ବଶୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ମହାଦେବ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ଫଳ ଲଭ୍ୟ। ସେଠି ମହାଦେବ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱା ହରି ବସିଥିଲେ। ଏଠି ପ୍ରମତି ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଥିଲେ। ପ୍ରମତି ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ଦେବମାନେ ଘେରି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ନାରଦ, ସେଠି ସେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହାତରେ ପାଶ ଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ହସୁଥିବା ବେଳେ, ହରି ପ୍ରମତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଖେଳ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଦିଗ୍ବିଜୟ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛ, ଏବେ ମୋ ସହିତ ଖେଳ।” ହରିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରମତି ‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“କ’ଣ ଦାଉ ଦେବେ?” ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ଉର୍ବଶୀ ଆମ ଦାଉ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଲଭ୍ୟ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରମତି ଗର୍ବରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଉର୍ବଶୀକୁ ଦାଉ ଭାବିଲି; ତୁମେ କ’ଣ କହୁଛ?” ପ୍ରମତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମର କଥା ମାନିଲି; ଦାଉ ପାଇଁ ତୁମର ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଦିଅ, ଆସ, ଖେଳିବା।” ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବା ପରେ, ଦୁଇଜଣ ଖେଳର ଚକ୍ରରେ ଯାଇଲେ। ପ୍ରମତି ବିଜୟୀ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ଉର୍ବଶୀକୁ ଜିତିଲେ। ଏହି ବିଜୟ ପରେ ପ୍ରମତି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦାଉ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି ଦିଅ, ପରେ ପୁଣି ଖେଳିବା।” ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ବିଜୟୀ, ଦିବ୍ୟ ରଥ ଓ ଭଲ ବଜ୍ର ଦିଅ; ଏହା ସହିତ ମୁଁ ଖେଳିବି।” ତା’ପରେ ପ୍ରମତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ରତ୍ନାଳଙ୍କ ନେଇ, ହସି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କଲେ—“ମୁଁ ବିଜୟୀ!