ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଜଣେ ବଣିକ ମଧ୍ୟରେ ଧନ ଓ ଧର୍ମ ନେଇ ତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ଧନ ଜିତିଛି, ହେ ବଣିକ! ତୁମେ କାହିଁକି ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବେ କଥା କହୁଛ? ମୁଁ ଏକାଏକି ଧର୍ମକୁ ଜିତିଛି, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାମ କରିଛି।" ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଣିକ ହସି କହିଲେ, "ଯେପରି ଧାନ ମଧ୍ୟରେ ତୁଷ ଥାଏ, ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ କୀଟ ଥାଏ, ସେପରି ଧର୍ମହୀନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି।" ବଣିକ ଆଉ କହିଲେ, "ଚାରିଟି ମୁଖ୍ୟ ପୁରୁଷାର୍ଥ ମଧ୍ୟରୁ ଧର୍ମ ପ୍ରଥମ, ତା ପରେ ଅର୍ଥ ଓ କାମ। ଏଠି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କିପରି କହିପାରିବେ ଯେ ମୁଁ ହାରିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ମୋ ସହିତ ଅଛି?" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ଆମେ ଦୁହେଁ ନିଜ ହାତରେ ଏହି ଦାଉ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।" ବଣିକ ସହମତ ହେଲେ, ଦୁହେଁ ପୁଣି ଲୋକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୋଷଣା କଲେ, "ମୁଁ ଜିତିଛି," ଏବଂ ନିଜ ହାତ କାଟିଦେଲେ। ଏହାପରେ ସେ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ ଧର୍ମକୁ କିପରି ଦେଖ?" ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବଣିକ କହିଲେ, "ମୋ ପାଖରେ ଜୀବନ ଗଳାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ସର୍ବୋପରି। ମା, ବାପା, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଏକମାତ୍ର ସାଥୀ।" ଏହିଭଳି ତର୍କ ଚାଲିଥିଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନୀ ହେଲେ, ବଣିକ ଦୁଃଖୀ, ହାତ ଓ ଧନ ହରାଇଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ଯୋଗୀଶ୍ୱର ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସଂଯୋଗବଶତଃ ସେମାନେ ପୁଣି ଆଲୋଚନା କଲେ। ବଣିକ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ପାଖରେ ମାତ୍ର ଧର୍ମକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରେଷରେ ବଣିକଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ଓ କହିଲେ, "ତୁମର ଧନ ଗଲା, ହାତ କଟିଗଲା, ତୁମେ କେବଳ ଗୁଣ ନେଇ ଅଛ। ଅନ୍ୟଥା କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ମୁଁ ତୁମ ମଣ୍ଡ ଉଡ଼ାଇଦେବି।" ବଣିକ ହସି ସପ୍ଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ, "ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବୋପରି ମନେ କରେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଦେବ, ବେଦ, ଧର୍ମ, ଓ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂଜେ, ଯେଉଁଠି ଏହିମାନେ ଉପେକ୍ଷିତ, ସେଉଁଠି ପାପ ରହିଥାଏ, ଏମିତି ଦୁଷ୍ଟ, ଧର୍ମନାଶକୁ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।" ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁହିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ତେବେ ଏହି ଦାଉ ଆମ ପ୍ରାଣ ଉପରେ ହେଉ।" ବଣିକ ମନ୍ୟ କଲେ, "ଠିକ ଅଛି।" ଦୁହେଁ ପୁଣି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଲେ, ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ, ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଣିକଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କ ଏକ ଆଖି ଉଖିଡ଼ିଦେଲେ ଓ କହିଲେ, "ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ତୁମେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ। ଧନ ଗଲା, ଆଖି ଗଲା, କୋମଳ ହାତ କଟିଗଲା। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା, ମିତ୍ର, ମୁଁ ଚାଲିଯାଏ। ଆଉ ଏପରି କଥା କହିନି।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଗଲେ, ବଣିକ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ହେ ହରି, ମୁଁ କେବଳ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛି, ତଥାପି ଏହି ଦୁଃଖ କାହିଁକି ଆସିଲା?" ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ, ଧନହୀନ, ହାତହୀନ, ଅନ୍ଧ ବଣିକ ଧର୍ମକୁ ମନେ କରୁଥିଲେ, ଦେହରେ ଅଚଳ ଓ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ଶେଷେ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ରାତିରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ସମୟରେ, ବିଭୀଷଣ ସେଠାରେ ଆସିଲେ। ସେ ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିମତ ପୂଜା କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୁଅ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଆସିଥିଲେ। ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯେଉଁଠି ବୈଭୀଷଣି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ବଣିକଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ। ବଣିକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପିତା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ବିଭୀଷଣ, ଲଙ୍କେଶ୍ୱର, ପୁଅଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, "ଶ୍ରୀରାମ ମୋ ଗୁରୁ, ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଓ ମୋର ବନ୍ଧୁ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାପର୍ବତ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ପୂର୍ବେ ଅନ୍ୟ କାମରେ ସେ ପର୍ବତ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଔଷଧ ରହିଥାଏ, ହିମବତକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା।" "ସେ ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି ଧାରୀ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଭିଷଲ୍ୟକରଣୀ ଓ ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ ଆଣିଥିଲେ। କାମ ସଫଳ କରି, ପର୍ବତକୁ ପୁଣି ଦେବପର୍ବତକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଔଷଧ ଆଣି, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବଣିକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରଖ; ତେଣୁ ସେ ଚାହିଁଥିବା ସବୁ ପାଇଯିବ।" ବୈଭୀଷଣି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଲେ, ଭିଷଲ୍ୟକରଣୀ ଗୌତମୀ ତଟରେ ପଡ଼ିଥିଲା। "ଏହି ଔଷଧ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖା, ବିଳମ୍ବ କରନାହିଁ; ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ତିନି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାମ।" ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, "ଏହି କଥା ଠିକ," ଓ ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଲେ। ବୈଭୀଷଣି ଗଛର ଏକ ଦଳ କାଟି, ବଣିକଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରଖିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଛର ଦଳ ଛୁଇଁଲେ, ବଣିକ ପୁନଃ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ, ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଗଲା, ହାତ ଫେରିଲା। ରତ୍ନ, ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧର ଶକ୍ତି କାହାରୁ ବୁଝିହେବେ ନାହିଁ। ବଣିକ ଏହି ଦଳ ନେଇ, ଧର୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି, ବଣିକ ଏହି ଦଳ ନେଇ, ଏକ ବଡ଼ ସହର—ନୃପପୁର ନାମରେ ପରିଚିତ—ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ମହାରାଜା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନଥିଲେ, କେବଳ ଏକ ଅନ୍ଧ କନ୍ୟା ଥିଲେ।