ଏକ ସମୟର କଥା, ବେଦ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ଅନୁଭବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମାଟି କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଉପରେ କିଏ ଖୁସି ହୁଏ, ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଥର ଫେଙ୍ଗିବି।” ବେଦ ଏପରି ଭାବରେ କହିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ହସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଆସନ୍ତାକାଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ତାପରେ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଥର ଫେଙ୍ଗ।” ବେଦ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ,” ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପଥରକୁ ଏକପାଶକୁ ରଖିଦେଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ଏହା କାଲି କରିବି।” ପରଦିନ ସକାଳେ ବେଦ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଏକ ଗଭୀର ଆଘାତ ଅଛି। ବେଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ଭାବିଲେ, “ଏହି ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କଣ ହେଲା?” ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏପରି ଅପଶକୁନ କାହା ପାଇଁ ହେଲା? କାହାକୁ ଏହା ସୂଚିତ କରୁଛି?” ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ମାଟି, ଗୋବର, କୁଶ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଏହାକୁ ଧୋଇଲେ। ପରେ, ସେ ସାଧାରଣ ପରି ପୂଜା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଶିକାରୀ, ଯିଏ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ଲିଙ୍ଗ ଭିତରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଶଙ୍କରଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଆଘାତ ହୋଇଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶିକାରୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହି କି ଚମତ୍କାର?” ସେ ତିବ୍ର ତୀରରେ ନିଜକୁ ଶତେ ଏବଂ ସହସ୍ରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କିଏ ଭଲ ହୃଦୟରେ ଏହା ସହିପାରିବ? ଶିକାରୀ ପୁନିପୁନି ନିଜକୁ ଦୋଷାରୋପ କରି କହିଲେ, “ମୋତେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ ଏହି ଦୁଃଖ ଘଟିଲା!” ସେ କହିଲେ, “ହାୟ, କେତେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଆସିଲା!” ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମହାଦେବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ବେଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବେଦ, ଏହି ଶିକାରୀ କେତେ ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ! କିନ୍ତୁ ତୁମେ କେବଳ ମାଟି, କୁଶ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ, ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ବିବେକ ଅଛି, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ବର ଦେବି, ତାପରେ ତୁମକୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ମହେଶ୍ଵର ଏହା କହି, ଶିକାରୀଙ୍କୁ ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲେ। ଶିକାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ମାଳ୍ୟ ପାଉ।” “ପ୍ରଭୁ, ଏହା ଆମର ହେଉ; ମୋ ନାମରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ହେଉ, ଏହି ତୀର୍ଥ କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଉ।” ଦେବାଦିଦେବ କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଭାବେ ଭିଲ୍ଲତୀର୍ଥ ନାମକ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିବାର କାରଣ ହେଲା। ଏହା ମହାଦେବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି। ଶିବ ଏଠାରେ ବେଦମାନେ ସହିତ ଅନେକ ବିଭିନ୍ନ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଚକ୍ଷୁସ୍-ତୀର୍ଥ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ, ଏଠାରେ ଯୋଗୀନାଥ ଦକ୍ଷିଣ ଗୌତମୀ ତଟରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ସହର ଅଛି, ଯାହାକୁ ଭୌବନା ବୋଲାଯାଏ, ଏହା ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ଭୌବନା ନାମକ ରାଜା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେହି ଉତ୍ତମ ସହରରେ ବୃଦ୍ଧକୌଶିକ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଗୌତମ, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ମନୋବୃତ୍ତି ଦୋଷରେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଅନ୍ୟମାନେ ପରି ଚରିତ୍ରରେ ଅନ୍ୟଥା ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ମାନିକୁଣ୍ଡଳ ନାମକ ଏକ ବଣିକ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଣିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସମ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା—ଏକ ଧନୀ, ଏକ ଗରିବ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ମଙ୍ଗଳେ ଏହିଁ ଦିନ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଗୌତମ ଗୁପ୍ତରେ ବଣିକ ମାନିକୁଣ୍ଡଳଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, “ଚଳ, ଆମେ ଧନ ଆଣିବାକୁ ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା। ଧନ ଛଡ଼ା ଯୁବକାଳ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଏ; ଧନ ବିନା କେମିତି ସୁଖ? ହାୟ, ଦରିଦ୍ର ପୁରୁଷ ଲାଜ୍ଜାର କାରଣ।” ମାନିକୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ, “ମୋର ବାପା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଧନ ଆର୍ଜିତ ହୋଇଛି। ଆଜି ମୋତେ ଅଧିକ ଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।” କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜୋର ଦେଇ କହିଲେ, “ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଜାଣିଥିବା ମଧ୍ୟରୁ କିଏ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ? ଶରୀରଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ କେବଳ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପ୍ରାପ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବନ୍ଧୁ।” “ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସଫଳ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବାମାନେ ଦୁଃଖୀ।” “ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସେହି ପୁଅ ସମ୍ମାନିତ ଓ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଧନ ଆର୍ଜନ କରେ, ପିତାଙ୍କ ଧନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ନାହିଁ।” “ଏହିପରି ପୁଅ ଯିଏ ନିଜେ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରି ପିତା କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଦେଉଛି, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟସନ୍ତାନ; ଅନ୍ୟଥା କେବଳ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।” ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଣିକ ଆଶାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସତ୍ୟ ମନେ କରି, ତାଙ୍କ ରତ୍ନ ନେଇଲେ। ସେ ନିଜ ଧନ ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ଇଚ୍ଛାମତ ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ବଣିକ କହିଲେ, “ଆମେ ଧନ ଏବଂ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିବା।” ବଣିକ ସତ୍ୟ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚତୁର ଥିଲେ। ବଣିକ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଅଭିପ୍ରାୟ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦୁଇଜଣେ ଏକାପରି ଅନ୍ୟଙ୍କର ପିତୃପରିଚୟ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଣିକ ଏକ ଦେଶରୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଧନ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଣିକଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଧନ ହସ୍ତଗତ କରିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଯେପରି ହେଉ, ଏହି ଧନ ମୁଁ ଆପଣି କରିବି; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ହଜାର ହଜାର ସୁନ୍ଦର ସହର ଅଛି।” ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀପରି ଚାରୁ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି—ମୁଁ କଣ କରିବି? “ଯଦି ଏହି ଧନ ପ୍ରୟାସରେ ଲାଭ କରି ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଲି, ସେମାନେ ସଦା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏପରି ଜୀବନ ଏହିଁ ଫଳଦାୟୀ।