ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଭକ୍ତ ଶିକାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପାପୀ ଭାବିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶିକାରୀ ପୂର୍ବବତ୍ ଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଯେପରି ବର୍ତ୍ତମାନ ସଦା ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ତାହା ଦେଖି ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଶିକାରୀ, ତୁମେ ପୁନି ପୁନି କ୍ଲାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛ। ଏତେ ଦିନ ପରେ କାହିଁକି ଆସିଛ? ତୁମେ ନ ଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ଖୁସି ମିଳେନି। ଶାନ୍ତି ନେଉ, ପୁଅ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ଭେଦା ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ଚୁପ୍ଚାପ ଦେଖିଲେ। ଶିକାରୀ ପୂର୍ବବତ୍ ଭଳି ପୂଜା କରି ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ କ୍ରୋଧିତ ଭେଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, “ଏହି ଶିକାରୀ ପାପକାରୀ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କ୍ରିୟା ଅଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରୂର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେ, ଦୟାହୀନ। ସେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର, ଅଜ୍ଞାନୀ, ଗୁରୁ ଶିକ୍ଷା ବିହୀନ, ସଦା ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏବଂ କେବେ ଗାଁ ମଧ୍ୟ ଦମନ କରିନାହିଁ। ସେ ତୁମ ପାଖରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ କିଛି କହିବେ ନାହିଁ? ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତ ସହିତ ନିୟମିତ ପୂଜା କରେ। ଏହି ଶିକାରୀ, ଯିଏ ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାର ଶରଣ ନେଇନାହିଁ, ସଦା ନା ସ୍ତ୍ରୀ ନା ସନ୍ତାନ, ଅପବିତ୍ର ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୂଜା କରେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ନୁହେଁ; ଏହି ଭିଲ୍ଲକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି। କେହି ମାଟିରେ ପ୍ରସନ୍ନ, କେହି ଦୁଷ୍ଟରେ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ପଥର ମାରିବି।” ଭେଦା ଏପରି କହିଲେ, ପ୍ରଭୁ ହସି କହିଲେ, “ଆସନ୍ତାକାଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ତେବେ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ପଥର ମାର।” “ଏହିପରି ହେଉ,” ବୋଲି ଭେଦା ମଧ୍ୟ ପଥରକୁ ପକାଇ ରଖିଲେ, କ୍ରୋଧ ଅଟକାଇ କହିଲେ, “ମୁଁ କାଲି କରିବି।” ପରେ, ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ଭେଦା ସଦାରଣ ପରି ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଓ ଦେଖିଲେ—ଲିଙ୍ଗ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଘାଓ, ରକ୍ତ ଭିଜା ଝରଣା। ଭେଦା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ, “ଏହି କ’ଣ ଘଟିଲା?” ଭାବିଲେ, “କାହା ପାଇଁ ଏପରି ଅପଶକୁନ? କାହାକୁ ସୂଚିତ କରେ?” ଏହା କ୍ଲେ, ଗୋବର, କୁଶ ଓ ଗଙ୍ଗାଜଳ ସହିତ ଧୋଇଲେ। ପୂଜା ସାଧାରଣ ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ପାପମୁକ୍ତ ଶିକାରୀ ଆସିଲେ। ତାପରେ ଲିଙ୍ଗର ଭିତରେ ଶିକାରୀ ଦେଖିଲେ—ଶଂକରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ରକ୍ତ ଓ ଘାଓରେ ଢାକା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, “ଏହି କ’ଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!” ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଶତଶ: ଏବଂ ସହସ୍ରଶ: ବିଧିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି କିଏ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିପାରିବ? ପୁନିପୁନି ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ କହିଲେ, “ମୋ ଜୀବନରେ ଏପରି ଘଟିଲା!” “ହାୟ, ମୋ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ, କି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି!” ଶିକାରୀଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମହାଦେବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ବେଦାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖ, ଏହି ଶିକାରୀ କିପରି ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ କେବଳ କ୍ଲେ, କୁଶ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁଛ।” “ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପିତ କରିଛି; ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ, ଶକ୍ତି, ବିବେକ ଅଛି, ସେଠି ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ପରେ ତୁମକୁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ମହେଶ୍ୱର ଏହିପରି କହି ଶିକାରୀକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ; ଶିକାରୀ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ତୁମର ନିର୍ମାଲ୍ୟ ମିଳୁ। ଏହି ତୀର୍ଥ ମୋ ନାମରେ ହେଉ, ଏହା ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଫଳ ମିଳୁ।” ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ।” ଏହିପରି, ଭିଲ୍ଲତୀର୍ଥ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିବାର କାରଣ ହେଲା। ଏହା ମହାଦେବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦେଇ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଶିବ ଏଠାରେ ବେଦମାନେ ସହ ବହୁ ବିଧ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଚକ୍ଷୁସ୍ତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଭୌବନା ନାମକ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଭୌବନା ନାମକ ରାଜା ଅତୀତରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରେଜ କରୁଥିଲେ। ସେଠି ବୃଦ୍ଧକୌଶିକ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଗୌତମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ। ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ମନୋବୃତ୍ତି ଦୋଷରୁ, ସେ ଦ୍ୱିଜଜନ ଅନ୍ୟରକମ ଚରିତ୍ରର ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମାନିକୁଣ୍ଡଳ ନାମକ ବଣିକ୍ ମିତ୍ର ଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଣିକ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅସମ friendship ଥିଲା, ଜଣେ ଧନୀ, ଜଣେ ଗରିବ, କିନ୍ତୁ ସଦା ପରସ୍ପର ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ଗୌତମ ଏକଦିନ ଗୁପ୍ତରେ ମାନିକୁଣ୍ଡଳଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଚଳ, ଧନ ଆଣିବାକୁ ପର୍ବତ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉ। ଧନ ବିନା ଯୌବନ ବ୍ୟର୍ଥ, ଧନ ବିନା ସୁଖ କେଉଁଠି? ହାୟ, ଗରିବ ପୁରୁଷ ଲାଜା ଲାଗୁଛି।” କୁଣ୍ଡଳ କହିଲେ, “ମୋ ପିତାଙ୍କ ଅର୍ଜିତ ବହୁ ଧନ ଅଛି। ଆଉ ଧନ ଆଣିବା ଆବଶ୍ୟକ କ’ଣ?” କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ସାହରେ କହିଲେ, “ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ଜ୍ଞାନ, କାମ ଜାଣିଥିବା କିଏ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ? ଶରୀରଧାରୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତି ହିଁ ପ୍ରଶଂସାର୍ହ, ବନ୍ଧୁ। ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ସଫଳ, ଅନ୍ୟର ଦାନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା। ସେଇ ପୁଅ ସଂସାରରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଯିଏ ପିତୃଧନ ଚାହେନାହିଁ। ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରେ, ସେଇ ସଂସାରରେ ସଫଳ; ସେ ପିତାଙ୍କ ଧନକୁ ଛୁଁଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।