ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଟି ନାରାୟଣଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ ମନୋରଥ ପୂରଣ ହୁଏ। ଏଠିରେ ଭାନୁତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାହା ସହିତ ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ମହେଶ୍ୱର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ ଓ ଅଗ୍ନିୟ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ଏଠିରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ, ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷ୍ଟୁତ ଭାବରେ ଓଡ଼ାଯାଏ। ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଧର୍ମିକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅତ୍ରିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଷୋଳ ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଦି ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ତେବେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ କିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ? ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ, ରାଜା ଯଜ୍ଞଭୂମି ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ରାଜା ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ, ତେବେ କିଏ ଦାତା ଓ କିଏ ଗ୍ରାହକ? ଚାହିବା କ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ସୁଖର ମୂଳ କିନ୍ତୁ ଏହା ପାପ; ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ କରି କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆପସରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତା ବସିଷ୍ଠ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଉଚିତ: "ଓ ଦେବତା ସବିତୃ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦିଅ।" "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଦିବ୍ୟ ଓ ରାଜଶ୍ରୀ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ରାଜା ସବିତୃଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଶୁଭ ପୂଜା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି।" ଏପରି କହି ରାଜା ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। "ତଥାସ୍ତୁ," ଅଭିଷ୍ଟୁତ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଦେବଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ହରି ଓ ଶିବଙ୍କ ସାର, ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— "ଓ ସବିତୃ, ଦେବପୂଜା ଦିଅ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଦେବ ଓ ରାଜଶ୍ରୀ ଦୁହେଁ ହେବାରୁ, ଏବଂ ଭୂମି ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବାରୁ, ସବିତୃ, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, "ମୁଁ ଦେଉଛି," ବୋଲି କହିଲେ। ଏପରି ଯେଉଁ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଯଜ୍ଞ କରେ, ସେ କେବେ କୌଣସି ଅପମାନରେ ପଡ଼େନାହିଁ; ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ବି ଏହିପରି ଭାବେ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିର ଧରାପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଦେବାକୁ ଆସିଥିଲେ; ତେଣୁ ସେଠିକୁ ଭାନୁତୀର୍ଥ ବୋଲାଯାଏ। ସେଠି ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ଅମରମାନେଙ୍କ ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା; ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞଭଙ୍ଗକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶରେ, ସାମବେଦ ଗାୟକମାନଙ୍କ ପରି ଗୀତ ଗାଇ, ସେଠି ଅନାୟାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଚମଚ, ପାତ୍ର, ସୋମ, ସୋମ ଚାପା, ସୋମ ପାନୀୟ, ନିବେଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଏପରିକି ପୁରୋହିତ ଓ ରାଜାକୁ ମଧ୍ୟ ଧରି ନେଲେ। କିଛି ଅସୁର ବ୍ୟଙ୍ଗ କଲେ, କିଛି ଜିନିଷ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ହସିଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାତ ରହିଲା, କେବଳ ବିଶ୍ୱରୂପ ଛାଡ଼ି। ବିଶ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏମାନେ ଦୈତ୍ୟ।" ପୁଅଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ— "ବର୍ଷା ଘଟରୁ ପାଣି ନିଅ, ଏହି ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞ, ଚମଚ ଓ ସୋମକୁ ଉପହାସ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କ ଉପରେ ସେହି ପାଣି ଛିଟିଦିଅ।" "ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଛି," ବୋଲି ଏହିପରି କରି ଛିଟିଦିଅ। ଦେବତାମାନେ ଏପରି କଲେ, ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ; ତାପରେ ସମସ୍ତ କାଂଦିଶୀକ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲେ। "ମୁଁ ମହାପାପୀମାନେକୁ ମାରିଦେଲି," ବୋଲି ସେ ପାଣି ଫିଙ୍ଗିଲେ; ତାପରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କ ଆୟୁ କ୍ଷୟ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଗଲେ। ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେଇ ପାଣି ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରତୀର୍ଥ ବୋଲାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ତାପରେ ଯମ, ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କଥାରେ ବାହାର କରାଯାଇଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେକୁ କାଳଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, କାଳପାଶ ଓ ରୋଷ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ କଲେ। ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ହତ ହେଲେ, ସେଠିକୁ ଯାମ୍ୟତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ; ଏଠି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଓ ବହୁ ଅମୃତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପିତ ହେଲା। ଯେଉଁଠାରେ ସେଠି ମହାୟଜ୍ଞରେ ରଥର ଆଠିରୁ ଅଭିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରା ପଡ଼ିଲା, ଏଠି ଅଗ୍ନିଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଯଥାଯଥ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲା। ଏହାକୁ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ବୋଲାଯାଏ, ଯାହା ଅଶ୍ୱମେଧଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର ମାରୁତମାନେ ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାଣୀ କହିଲେ— "ହେ ରାଜା, ଦୁଇଁ ଲୋକରେ ତୁମେ ସାମ୍ରାଟ୍ ହେବ; ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ହେବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଏହି ମାନବ ଲୋକରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥରେ ପିତୃପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, ବିଶେଷ କରି ଯମତୀର୍ଥରେ।" "ସେ ତୀର୍ଥ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପହାରିତ; ଏଠି ଶିବ, ଭକ୍ତ ଓ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ସ୍ତୁତିତ।" "ବେଦିକ ଓ ଲୌକିକ ମନ୍ତ୍ର, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ଓ ପଞ୍ଚାମୃତ ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍।" "ବହୁ ବିଧ ନିବେଦନ, ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ, ପରିକ୍ରମା, ଧୂପ, ଦୀପ, ଭୋଗ, ଫୁଲ ଓ ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଲେ," "ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ଦେବଦେବ ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ତାପରେ, ଦୁଇ ଦେବତା ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।" "ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ସ୍ତୁତି ପାଇ, ସେମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଲେ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।" "ସେଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଶୈବ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଦୁହେଁ ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏଠି ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୁଏ।" "ଯେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରକୁ ଯାଏ।" "ବିଶେଷ କରି ଭାନୁତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବଡ଼, କାରଣ ଏଠି ଶତାଧିକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି।