ଏକ ସମୟର କଥା, ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ ଓ ଗୁଣର ଧାରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅସନ୍ଦିବ। ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅସୀମ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧୀରତାର ମାଳିକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କର ବିବାହ ଉପରେ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ରାତିରେ, ଅସନ୍ଦିବ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଅସନ୍ଦିବଙ୍କ ମନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ମୃତି ନଥିଲା, ମନ ମୃଦୁ ଓ ଅବଧାନ ଅଭାବରେ ଥିଲେ। ଏହି ସୁଯୋଗରେ, ଏକ କୃର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲା। ସେ ଅସନ୍ଦିବଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଗୌତମୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ଶ୍ରୀଗିରି ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ତୀରକୁ ନେଇଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠି ଏକ ନଗର ଥିଲା, ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ବାସସ୍ଥଳୀ ଥିଲା। ସେଠିର ରାଜା ଥିଲେ ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରାଜଧର୍ମ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ରାତି ଶେଷରେ, ରାକ୍ଷସୀ ଅସନ୍ଦିବଙ୍କୁ ସହା ନେଇ ସେହି ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯାହା ସଦା ସୁରକ୍ଷିତ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ମନୋହର ରୂପରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଥିଲା। ସେ ରାକ୍ଷସୀ ନିଜ ରୂପ ବଦଳାଇ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୂରୁଥିଲା। ଏବେ ଅସନ୍ଦିବଙ୍କୁ ନେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଦାବରୀ କୂଳେ, ବୟସ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ କହିଲା, "ଏହା ଗଙ୍ଗା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏଠାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୂର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଯେଉଁମାନେ ନିମ୍ନଜାତ, ସେମାନେ ଦେବମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟସବୁ ଚୁତ୍ସ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେମାନଙ୍କୁ କହ, 'ମୁଁ ତୁମର ମାଆ, ତୁମେ ମୋ ପୁଅ।' ଯଦି ଏହିପରି କହିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଏଠି ତୁମର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ।" "ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ କରିବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁଖୀ କରିବି, ତୁମର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବି, ପୁନର୍ବାର ତୁମକୁ ତୁମ ଦେଶ, ଘର, ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେବି। ଏହା ସତ୍ୟ।" ଅସନ୍ଦିବ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କିଏ?" ଯଦିଓ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ରାକ୍ଷସୀ ନିଜ ରୂପ ବଦଳାଇ, ବହୁ ସପଥ କରି, ମୁଁ କଙ୍କାଳିନୀ ଭାବେ ସମସ୍ତଠାରେ ପରିଚିତ, ବୋଲି ନିଜକୁ ପରିଚୟ ଦେଲା। ଅସନ୍ଦିବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହିପରି ମୁଁ କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ କହିବି ଓ କରିବି।" ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସୀ ଏବଂ ବୟସ୍କ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଅସନ୍ଦିବଙ୍କୁ ସହା ନେଇ ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଘୂରୁଥିଲେ, ସବୁଠାରେ କହୁଥିଲେ, "ଏହା ମୋ ପୁଅ, ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର।" ଏହିପରି କହି ଏବଂ କାମ କରୁଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଅସନ୍ଦିବଙ୍କ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ସେ ଯୌବନ, ଶ୍ରୀ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଶିଷ୍ଟତାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ବୟସ୍କ ମହିଳା ଗୁଣମୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମାଆ ଭାବିଲେ। ସେଠି ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାରିତ କନ୍ୟାକୁ ଅସନ୍ଦିବଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସୀଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ମାନ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ସେଇ କନ୍ୟା ଅସନ୍ଦିବଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ପାଇ ଭାବିଲେ, "ମୋ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା।" କିନ୍ତୁ ଅସନ୍ଦିବ ତାଙ୍କର ଶୀଳବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, "ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଖାଇଦେବ। ମୁଁ କ'ଣ କରିବି? କେଉଁଠାକୁ ଯିବି? କାହାକୁ କହିବି?" "ଏହି ବିପଦରୁ ମୋତେ କିଏ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ? ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶୁଭ, ଗୁଣବତୀ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୌବନମୟ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟରେ ଏହି ରାକ୍ଷସୀ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇଦେବ।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଗୁଣବତୀ ବୟସ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କିଛି ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ଯୁବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ନମ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ, ତାଙ୍କ ପତି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ଚୁପଚାପ ଏକାନ୍ତରେ ପଚାରିଲେ, "ମହାର୍ଜ, ଆପଣ କାହିଁକି ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ଅସନ୍ଦିବ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ, "ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ନାରୀଙ୍କୁ କ'ଣ ଗୁପ୍ତ କଥା ରହିବ?" ସେଠି, ତାଙ୍କର ବାଣୀ ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଯିଏ ନିଜ ଉପରେ ସଂଯମ ରଖିନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସବୁଠାରେ ଭୟ ଅଛି—ଘରେ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସଂଯମୀ, ସେଉଁଠି କେଉଁଠି ଭୟ? ତେବେ ଗୌତମୀ କୂଳରେ କଣ ଭୟ?" "ଏଠି ଯେଉଁମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ଅସଙ୍ଗ ଓ ବିବେକଶୀଳ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କର, ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ, ଓ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ପାପ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଗୌତମୀ କୂଳରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, "ତୁମେ ଏହି ସଂସାରର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁକୁନ୍ଦ, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ। ହେ ନରସିଂହ, ଅନାଥଙ୍କ ସହାୟ, କାହିଁକି ରକ୍ଷା କରୁନାହ?" ଅସନ୍ଦିବଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ନାରାୟଣ, ସଂସାରର ଦୁଃଖ ନାଶକ, ସେଇ ପାପିଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସୀକୁ ସଂହାର କଲେ। ନାରାୟଣ ତାଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, ହଜାର କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସୀକୁ ନାଶ କରି, ଅସନ୍ଦିବଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଵର ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାରାୟଣ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏଠି ଭାନୁ ତୀର୍ଥ, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ମହେଶ୍ୱର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ ଓ ଅଗ୍ନିୟ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନାଶ କରେ। ଏଠି ଅଭିଷ୍ଟୁତ ନାମକ ଏକ ରାଜା ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଧର୍ମମୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେଠି ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅତ୍ରିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଷୋଳ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ ମଞ୍ଚ କିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ?