ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ କୁହାଯାଉଛି—ସେ ଶାନ୍ତ, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟର ସ୍ୱାମୀ, ଯଦି ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଧର୍ମର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ହର୍ଷଣ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ପବିତ୍ର ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହରି ହର୍ଷଣଙ୍କ ପରିବାରର କୁଶଳ ଦାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଅପଶୁଭ କୁ ଦୂର କରି 'ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ' ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ଏହିପରି, ବିଷ୍ଟି, ପିତା ଓ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠିଏଁଠାରୁ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ 'ଭଦ୍ରତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା। ସେଠି ହରି, ମଙ୍ଗଳର ଦାତା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦିଆଯାଏ, କାରଣ ସେ ମଙ୍ଗଳର ଏକମାତ୍ର ନିଧି ଭାବରେ ଜନାର୍ଦନ ରୂପେ ବିରାଜ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନର ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ପତତ୍ରିତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ରୋଗ ଓ ପାପ ନାଶ କରେ, କେବଳ ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ସଫଳ ହୁଏ। କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ—ସମ୍ପାତି ଓ ଜଟାୟୁ, ଯେଉଁମାନେ ସେଇ ବଂଶରେ ଆସିଥିଲେ। ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଅରୁଣ ଓ ଗରୁଡ଼; ଏହି ବଂଶରେ ସମ୍ପାତି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଜଟାୟୁ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାଶୀଳ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଉଠିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୀପକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କର ପଖ ପୁଡ଼ିଗଲା ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦୁଇ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅଚେତନ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଦେଖି, ଅରୁଣ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଭାସ୍କର, ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ତୁମେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ, ନହେଲେ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ।' ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ। ଗରୁଡ଼, ସେମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କମାନେ ଆସି, ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ଖୁସି ଦେଲେ। ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି, ଜଟାୟୁ, ଅରୁଣ, ସମ୍ପାତି, ଗରୁଡ଼, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଦାୟକ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ପତତ୍ରିତୀର୍ଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବିଷ ନାଶ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ସେଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ଗରୁଡ଼ ଓ ଅରୁଣ ନିଜେ ବିରାଜ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ଥାନ, ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏହି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ମିଳେ। ଏହି ସ୍ଥାନ 'ବିପ୍ରତୀର୍ଥ' ବୋଲି ଓ 'ନାରାୟଣ' ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏହାର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଏବେ କୁହିବି। ସେଠି ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣୀ, ରୂପବାନ୍, ଦୟାଳୁ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଧାମ, ଅସନ୍ଦିବ ନାମକ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଧାରକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ବିବାହ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାତି ହେବା ସମୟରେ, ଅସନ୍ଦିବ ଶୁଇଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିନଥିଲେ, ମୃଦୁ ଚିତ୍ତ ଓ ଅବଧାନ ନଥିବାରୁ ଏକ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲା। ତାଙ୍କୁ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଗୌତମୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ, ଶ୍ରୀଗିରିର ଉତ୍ତର ପାରକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠି ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହୁଥିଲେ। ସେଠି ଧର୍ମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ବାସସ୍ଥଳୀ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ନଗର ଥିଲା, ଯାହାର ରାଜା ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତି ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ। ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ରାକ୍ଷସୀ ଅସନ୍ଦିବ ସହିତ ସେଇ ସମୃଦ୍ଧ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠି ସୁରକ୍ଷା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମନୋହର ରୂପ ଥିଲା। ସେଇ ରୂପବଦଳ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିଏଁଠାରେ ଘୁରୁଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋଦାବରୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ, ତାଳେ ବୟସ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରରେ କହିଲା: 'ଏହି ହେଉଛି ଗଙ୍ଗା, ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଏଠାରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା କରୁନାହାନ୍ତି।' 'ଯେଉଁମାନେ ନିମ୍ନବଂଶୀ, ସେମାନେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚଣ୍ଡାଳ। ସେମାନଙ୍କୁ କୁହ: "ମୁଁ ତୁମର ମାଁ, ତୁମେ ମୋ ସନ୍ତାନ।" ଏହା କରିବାକୁ ନାଚାହିଲେ, ଏଠାରେ ତୁମର ନାଶ ହେବ।' 'ମୋ କଥା ମାନିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବି ଏବଂ ଯାହା ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ, ତାହା କରିବି। ପୁନଃ ତୁମକୁ ତୁମ ଦେଶ, ଘର ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରାଇ ଦେବି। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।' ଅସନ୍ଦିବ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେଇ ରୂପବଦଳ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ବିଭିନ୍ନ ଶପଥ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଭଲପାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି କହିଲେ, 'ମୋ ନାମ କଙ୍କାଳିନୀ, ସମସ୍ତେ ଏହି ନାମେ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି।' ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ଠିକ୍ ସେହିପରି କରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହ, ମୁଁ କହିବି ଓ କରିବି।' ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରୂପବଦଳ କରୁଥିବା ସେଇ ବୟସ୍କ ରାକ୍ଷସୀ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ସବୁଠାରେ ନେଇ, 'ଏହି ମୋ ପୁଅ, ଗୁଣର ଧାମ,' ବୋଲି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଉଥିଲେ, କହୁଥିଲେ ଓ କାମ କରୁଥିଲେ। ସେଠି ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ, ଭାଗ୍ୟ, ଯୁବାବସ୍ଥା, ଜ୍ଞାନ ଓ ମାନ୍ୟତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ବୟସ୍କ ମହିଳା ଗୁଣମୟ।