ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭକ୍ତି ସହିତ ଶିର ନମାଇଲେ। ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଆମର ସେନାପତି ହେଉନ୍ତୁ। ଆପଣ ଆମକୁ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହାର ଉପଭୋଗ ଆମେ କରିବା। ଏହିପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆପଣ ଜୟୀ, ବିଜୟକୁ ବଢାଇବା ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି। ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ବରୁଣ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ହିଁ। ଦୟାକରି, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ମନ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ବିନା କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ମନ୍ୟୁ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କ ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ସେଇ ମନ୍ୟୁ ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମନ୍ୟୁ, ଯିଏ ପରେ ଶିବ ହେଲେ। ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମନ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ। ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ପାଇ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ବିଜୟ, ପରାକ୍ରମ ଓ ଦେବଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ମନ୍ୟୁଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ। ମନ୍ୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ପାଇ ଦାଇତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସମସ୍ତେ ପୁନଃ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଫେରିଗଲେ। ଗୌତମୀ ନଦୀ ତଟରେ ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ମନ୍ୟୁ ଓ ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏହିଠାରୁ ସେଠିକୁ ‘ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ମନ୍ୟୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ମରଣ କରେ, ସେଉଁଠି ବିଜୟ ଲାଭ କରେ, କେହି ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରେନାହାନ୍ତି। ହେ ମହାମୁନି, ଏ ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ଭଳି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଆଉ କେହି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଶଂକର ନିଜେ ମନ୍ୟୁ ରୂପେ ସଦା ବିରାଜିତ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହିଠାରେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ‘ସାରସ୍ୱତ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଶୁଭ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାୟିନୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦିଏ। ଏହା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ, ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟର ପୂର୍ବଦିଗରେ, ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ, ‘ଶୁଭ୍ର’ ନାମରେ ବିଶ୍ୱବିଦିତ। ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ତପଃଶ୍ଚର୍ୟାରେ ନିପୁଣ ମୁନି ‘ଶାକଲ୍ୟ’ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ସେ ଅଗ୍ନିସେବା, ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏଠାରେ ମୁନି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ ‘ପରଶୁ’ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ରହୁଥିଲା, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର, ଯଜ୍ଞ ଘୃଣାକାରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧକ। ସେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେବେ ବାଘ, କେବେ ଦେବତା, କେବେ ପଶୁ, କେବେ ନାରୀ, କେବେ ମୃଗ, କେବେ ଶିଶୁ ରୂପ ନେଉଥିଲା। ଏହିପରି ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶାକଲ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲା। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପରଶୁ ବାରମ୍ବାର ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ସଫଳ ହେଇପାରୁନଥିଲା। ଏକଥର ଶାକଲ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ପରଶୁ ଏକ ଦୁର୍ବଳ, ପ୍ରବୃଦ୍ଧ, କ୍ଷୀଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏକ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ଆସିଲା ଓ କହିଲା, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଓ ଏହି କନ୍ୟା ଭୋଜନ ଚାହୁଁ। ଅତିଥି ସମୟରେ ଆମେ ଆସିଛୁ। ଯେଉଁଠି ଅତିଥି ତୃପ୍ତି ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଘର ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁଠି ଅତିଥି ତୃପ୍ତି ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜୀବନ ଯାହା ହେଉ, ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁଠି ଅତିଥିକୁ ନିଜ ପାଇଁ ରଖିଥିବା ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଦେଇଲେ ପୃଥିବୀ ଦାନ ହୁଏ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ, “ଦେଇବି”—ଏପରି କହି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସନରେ ବସିବାକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ। ପରଶୁ ହାତ ଧୋଇ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥି ତୃପ୍ତ ହୁଏ, ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠି ତୃପ୍ତ। ଯଦି ସେ ତୃପ୍ତ ନୁହେଁ, ତେବେ ବିପରୀତ ହୁଏ। ଅତିଥି ଓ ନିନ୍ଦକ—ଏହି ଦୁଇଁ ଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ବନ୍ଧୀ; ନିନ୍ଦକ ପାପ ନେଇଯାଏ, ଅତିଥି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଏକ କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥିକୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଧର୍ମ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ତେଣୁ, ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତ, ତୁମଠାରେ ଆସିଛି, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ତେବେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି, ନାହିଁଲେ ନୁହେଁ।” “ଦେଇଛି,” ବୋଲି ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ, “ଖାଅ,” ବୋଲି ରାକ୍ଷସ କହିଲା। ତାପରେ ପରଶୁ କହିଲା, “ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ। ମୁଁ ଦ୍ୱିଜନୁହେଁ, ତୁମର ଶତ୍ରୁ ନୁହେଁ, ବୟସ୍କ, ଧୂସର କିମ୍ବା କ୍ଷୀଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି। ମୋ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଅଳ୍ପଜଳ ଭଳି ଶୁଷ୍କ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ତୁମ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ, “ବଡ଼ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା, ସେ କେବେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପନିବେଶ ଭଙ୍ଗ କରିନାହାନ୍ତି। ଯାହା ଉଚିତ, ତୁମେ କର; କିନ୍ତୁ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ କଲ୍ୟାଣକର କଥା କହିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଜ୍ରସମ ଦେହ, ହରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ପାଦ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୋ ମୁଣ୍ଡକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।