ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେଲେ। ଦାନବମାନେ ବିଜୟୀ ହେଲେ ଓ ଦେବତାମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ମନେ, ସେଠାରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ନିଜେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲି, "ତମେ ସମସ୍ତେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଯାଅ।" ଦେବତାମାନେ ଗୌତମୀ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ୱୟଂ ଆନନ୍ଦମୟ, ଅକ୍ଷୟ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଲି, "ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ବିଜୟ ଦେବେ।" ଏପରେ, ଦେବତାମାନେ ଏକମତ ହୋଇ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—କେହି ତପସ୍ୟା କଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କଲେ, କେହି ସ୍ନାନ କଲେ, କେହି ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଭକ୍ତି ଦେଖି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ପାଖକୁ ଆସି, "ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମାଗ" ବୋଲି କହିଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ଦେବଦେବ, ଆମକୁ ଏମିତି ଏକ ସ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ, ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବେ। ତାଙ୍କର ବଳରେ ଆମେ ସୁଖୀ ହେବାକୁ ପାରିବା।" ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ।" ତାଙ୍କର ନିଜ ଶକ୍ତିରୁ ସେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେବସେନାର ନେତୃତ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ "ମନ୍ୟୁ" ନାମକ ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଦେବତାମାନେ ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି, ମନ୍ୟୁଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଦଢ଼ି ଦେଇ, ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ପରେ ଆମେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା। ଏହିପାଇଁ, ମନ୍ୟୁ, ଆପଣ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ।" ଦେବମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, ମନ୍ୟୁ ହଲକା ହସି ସହ କହିଲେ, "ମୋ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବ, ସମସ୍ତ ନିବାସ ଓ ମନର ଗୁପ୍ତ ଭାବକୁ ଜାଣିଥିବା। ସେ ଅରୂପ ଓ ରୂପୀ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ବ୍ୟାପ୍ତି। ସେ ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରକାଶମାନ, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଜଗତ, ତାଙ୍କୁ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କଲେ?" "ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତେଣୁ ତୁମେ କେମିତି ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ? ତଥାପି, ଯଦି ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋ ରୂପ ଦେଖ।" ଏପରି କହି, ମନ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ମହାରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଯାହା ଭବଙ୍କ ତୃତୀୟ ନୟନରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ସେ ରୂପ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପୁରୁଷତ୍ୱର ସାର, ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅହଂକାରର ରୂପ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦାରୁଣ କ୍ରୋଧ, ସଂହାରକ, ଶଂକରଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୟ ପ୍ରତିନିଧି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ନମସ୍କାର କଲେ; ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଏପରେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ: "ମନ୍ୟୁ, ଆପଣ ଆମର ସେନାପତି ହୁଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହାରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବା।" "ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆପଣ ବିଜୟୀ, ବିଜୟ ବଢ଼ାଉଥିବା, ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ବରୁଣ, ଆପଣ ଏକାକି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ। ବିଜୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।" ମନ୍ୟୁ କହିଲେ, "ମୋ ବିନା କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; କିନ୍ତୁ କେହି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ମନ୍ୟୁ, ଯେଉଁ ନିଜେ ପୃଥକ ପୃଥକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ମନ୍ୟୁ, ଯେଉଁ ଶିବ ହେଲେ। ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ମନ୍ୟୁ ବ୍ୟାପ୍ତ।" ଏହିପରି ମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ପାଇ, ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ବିଜୟ, ପରାକ୍ରମ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ସବୁ ମନ୍ୟୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରି, ଦେବତାମାନେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମନ୍ୟୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ଗୌତମୀ ତୀରେ, ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, କ୍ରୋଧ ଓ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ; ଏହିଠାରୁ ଏହା "ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ" ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ମନ୍ୟୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବିଜୟୀ ହୁଏ ଓ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରେ ନାହିଁ। ମହାମୁନି, ମନ୍ୟୁତୀର୍ଥ ପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆଉ କେହି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶଂକର ସ୍ୱୟଂ ମନ୍ୟୁ ରୂପେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି; ଏଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହାପରେ, ଏଠିକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ "ସାରସ୍ୱତ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଶୁଭ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ରୋଗ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହାର ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣ, ନାରଦ। ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟାର ପୂର୍ବଦିଗରେ, ଗୌତମୀ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ, "ଶୁଭ୍ର" ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଦିକ ତ୍ୟାଗୀ ମୁନି "ଶାକଲ୍ୟ" ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ, ସେଠି ମୁନି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବ ଶକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ "ପରଶୁ" ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲା, ଯିଏ ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଘୁରୁଥିଲେ—କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେବେ ବାଘ, କେବେ ଦେବତା, କେବେ ପଶୁ, କେବେ ନାରୀ, କେବେ ହରିଣ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।