ବିନତା, ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସର୍ପମାନେ ଏବେ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।” ସର୍ପମାନଙ୍କର ମାତା କଦ୍ରୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ—“ଆମକୁ ଏହି ତପ୍ତ ତେଜସ୍ବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଅ।” ଗରୁଡ଼ ଏହା ସୁନି “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଲେ ଏବଂ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବସିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ସର୍ପମାନେ, ଦଳେ ଦଳେ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି, ଧୀରେ ଧୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତୀବ୍ର ତାପରେ ସର୍ପମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଶରୀର ଜଳିଯିବାର ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଆମେ ଫେରିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜ ଆମକୁ ଦହି ଦେଉଛି, ଆମକୁ ଏଠାରୁ ନେଇଯାଅ କିମ୍ବା ଆମେ ଏକାକି ଯିବାକୁ ଦିଅ।” ସେମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗରୁଡ଼ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖେଇଦେବି।” ଏହା କହି, ତିନି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର ତାପରେ ସର୍ପମାନେ ଦହିଯାଇ, ସେମାନେ ରେଖ ଦ୍ୱୀପରେ ପଡ଼ିଗଲେ—ହଜାର ହଜାର ସର୍ପ ଦୁଃଖ ଓ ଜ୍ୱାଳାରେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତରାତ୍ମାର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମାତା କଦ୍ରୁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। କଦ୍ରୁ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମର ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ; ସର୍ପମାନେ ମାଷ୍ଟରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯଦି ପ୍ରଭାଶାଳୀ ମହାଋଷି କଶ୍ୟପ ଏଠାରେ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ କୌଣସି କ୍ଷତି ହେଉନଥାନ୍ତା। ଏବେ କେମିତି ମୋ ସନ୍ତାନମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିନତା ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମହାତ୍ମା ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପୁଅ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ନମ୍ରତା ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଆତିଶୟ ଆଲଙ୍କାରିକ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ଅନୁଚିତ; ପଛୁଆ କଥା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଧର୍ମିକ ଲୋକେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ। ଜ୍ଞାନୀ ବା ଚଣ୍ଡାଳ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଆଲୋକିତ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତି କରନ୍ତି; ଅଶକ୍ତ ଲୋକେ ଚତୁର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।” ତାପରେ ବିନତା କଦ୍ରୁଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“କଣ କରିଲେ ତୁମ ସନ୍ତାନମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବେ? ମୁଁ ତାହା କରିବି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ସେମାନଙ୍କୁ ଧରିଛି—ତୁମେ କୁହ, ମୁଁ ଶାନ୍ତି ଆଣିଦେବି।” କଦ୍ରୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ରସାତଳ ଜଳରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ ମୋ ସନ୍ତାନମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ।” କଦ୍ରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିନତା ତୁରନ୍ତ ରସାତଳ ଜଳ ଆଣି, ସର୍ପମାନେ ଉପରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହିପରେ ଗରୁଡ଼ ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) କୁ କହିଲେ—“ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏଠାରେ ବର୍ଷା ହେଉ।” ଏହା ଶୁଣି ବର୍ଷାଦେବ ଭଳିଭାବେ ବର୍ଷା କଲେ; ରସାତଳର ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସର୍ପମାନେ ଉପରେ ପଡ଼ି ସେମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ ଲାଭ କଲେ। ଗରୁଡ଼ ଯେଉଁ ଜଳ ଆଣିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସର୍ପମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ନାଗାଶ୍ରୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗରୁଡ଼ ଆଣିଥିବା ରସାତଳ ଜଳ ହେଉଛି ଗଙ୍ଗା ଜଳ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରେ। ଏହି ଜଳ ସର୍ପମାନେର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂର କରିଥିଲାବେଳେ, ଏହାକୁ ‘ନାଗପୁନର୍ଜୀବନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଇଁ, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରରେ ବଂଜରା ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଅମୃତ ତତ୍ତ୍ୱ ବହନ କରେ। ରସାତଳ ଜନିତ ଗଙ୍ଗା ଯାହା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଏହି ଗଙ୍ଗା ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ଏହି ଦୁଇ ନଦୀଂ ଯେଉଁଠି ମିଶିଛି, ସେଠିର ମହିମା କଣ କହିବି? କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ; ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ସେଠି ଲକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ବଂଜରା ସଙ୍ଗମର ସମାନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆଉ କେଉଁଠି ନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦେଇଥାଏ, ପାପ ଦୂର କରେ; ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ଦେବାଗମ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆଶା ଓ ମଙ୍ଗଳ ପୂରଣ କରେ, ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଏବେ ନାରଦ, ତୁମକୁ ସ୍ନେହ ସହିତ କହିବି—ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଧନ ନିମିତ୍ତେ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗ ଦେବତାଙ୍କର ଥିଲା, ଭୂମି ଅସୁରମାନେ ଦଖଳ କରିଥିଲେ; କ୍ରିୟା ଭୂମି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅସୁରମାନେ ଦାବି କରିଥିଲେ। ଅସୁରମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଦେଇଥିବା ଦାତାମାନେକୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ଫଳରୂପେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଭାଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ। ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ପଚାରିଲେ—“କଣ କରିବା ଉଚିତ?” ମୁଁ ଦେବତାମାନେକୁ କହିଲି—“ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁରମାନେକୁ ଜିତି, ପୃଥିବୀ, ତୁମର କ୍ରିୟା, ହବି, ଏବଂ ଖ୍ୟାତି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା।” ମୋ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରାର୍ଥୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଯାଇଲେ। ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ। ଅହି, ବୃତ୍ର, ବଲି, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ନାମୁଚି, ଶମ୍ଭର, ମୟା ଓ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହି ଦଳରେ ଥିଲେ। ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ପୂଷଣ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମାରୁତ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ—ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ଦାନବମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତିନି ଶୃଙ୍ଗ ଅର୍ଥାତ୍ ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତ, ଏହା ପୂର୍ବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନଗର ଥିଲା।