ଏକ ସମୟର କଥା, କଦ୍ରୁ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କର ଭଲ ଓ ନିଜ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଭଲେଇ ଚାହିଁ, ପକ୍ଷୀମାତା ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମର ପୁଅ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବିନା ବାଧାରେ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି; ତିନି ଲୋକରେ ତୁମେ ନିଜର ଦାସୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଅଟୁ।” ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ, ବିନତା ନିଜ ଦୁଃଖ ଲୁଚାଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କଦ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମର ପୁଅମାନେ କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉନାହାନ୍ତି?” ବିନତା ଏହିପରି କହିଲେ—“ଓ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ମୋ ପୁଅମାନେ ନିକଟର ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଥିବା ଶୀତଳ ଝିଲିରେ ବସୁଥିବା ନାଗମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟକୁ ନେଉ।” ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ) କଦ୍ରୁ, ବିନତା ଓ ନାଗମାନେ ସହିତ ଉଠାଇ ନେଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କଦ୍ରୁ ଖୁସି ହୋଇ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଗରୁଡ, ଦେବମାନଙ୍କର ନେତା, ପୁନର୍ବାର କଦ୍ରୁଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—“ମୋର ପୁଅମାନେ ତିନି ଲୋକର ଗୁରୁ ହଂସକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁନ୍ତି; ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବେ, ଯାହା ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ଦୟାକରି ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ପୁଅମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ନେଇଯିବା।” ବିନତା କମ୍ପିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କଦ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ନାଗମାତା; ମୋ ପୁଅ ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବକୁ ଦେଖି ପଛେ ତାଙ୍କୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଦିଅ।” ବିନତା ନିଜ ପକ୍ଷୀପୁଅ, ଗରୁଡକୁ କହିଲେ—“ନାଗମାନେ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ, ଶକ୍ତି ଲାଗିଥିବା ପରେ ଚାହୁନ୍ତି। ନାଗମାତା କହିଛନ୍ତି, ‘ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନେଇଯିବା।’” ଗରୁଡ କହିଲେ, “ଯଥାସ୍ଥିତି,” ଓ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଦେଲେ। ଏହାପରେ, ନାଗମାନେ ଗରୁଡ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଧୀରେ ଧୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର ତାପରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଜଳିଗଲା ଓ ବେପରୁଆ ହୋଇଗଲେ। ନାଗମାନେ କହିଲେ—“ଫେରିଯିବା, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍; ସୂର୍ଯ୍ୟପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ; ଆମେ ତାପରେ ଜଳିଗଲୁ। ଗରୁଡ, ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଫେରିଯିବାକୁ ଦିଅ, କିମ୍ବା ଆମେ ନିଜେ ଚାଲିଯିବା।” ଗରୁଡ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖାଇବି।” କହି ତିନି ଆକାଶ ମାନେ ଦେଖାଇ ନେଲେ। ନାଗମାନେ ତାପରେ ଜଳିଗଲା ଓ ଶିଉଳିଆ ଦ୍ୱୀପରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଅନେକ, ଶତ, ହଜାର ନାଗମାନେ ତାପ ଓ ବେଦନାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ରୋଦନ ଶୁଣି, କଦ୍ରୁ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। କଦ୍ରୁ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମର ପୁଅ ଏକ ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।” ବିନତା କହିଲେ—“ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ନାଗମାନେ ମାଷ୍ଟରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରିବା ଦରକାର। ଯଦି ମହାମୁନି କାଶ୍ୟପ ଏଠାରେ ଥାନ୍ତି, ତେବେ କୌଣସି କ୍ଷତି ହେବା ନାହିଁ।” କଦ୍ରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୋର ପୁଅମାନେ ପାଇଁ କିପରି ଶାନ୍ତି ଆସିବ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିନତା ଭୟକୁ ପାଇଲେ। ସେ ନିଜ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ଗରୁଡକୁ କହିଲେ—“ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ପୁଅ; ନମ୍ରତାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ନାହିଁ ଅଭିମାନରେ। ଯାହା କହିଯାଇଛି ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପ୍ରତିବାଦ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଧର୍ମୀକ ଜଣେ କେବେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ସାଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ହେଉ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ କ୍ଷତିକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଶକ୍ତି ନଥିବାରେ ଜୋର ଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।” ତାପରେ ବିନତା କଦ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ କିପରି କରିବି ଯେ ତୁମର ପୁଅମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ? ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଛି—କହ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେବି।” କଦ୍ରୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ରସାତଳର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୁଅମାନେ ଅଭିଷେକ ହେଲେ ଶାନ୍ତି ଆସିବ।” ବିନତା କଦ୍ରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ରସାତଳର ଜଳ ଆଣି ନାଗମାନେ ଉପରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ତାପରେ ଗରୁଡ ମଘବାନ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ଏଠାରେ ବର୍ଷା ହେଉ।” ଏହାପରେ ବର୍ଷାଦେବ ଭଲେଇ ବର୍ଷା କଲେ, ଓ ନାଗମାନେ ଉପରେ ଭଲ ହେଲା; ରସାତଳର ଜଳ, ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ନାଗମାନେକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଲା। ଯେଉଁ ଜଳ ଗରୁଡ ଆଣିଥିଲେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠାରେ ନାଗମାନେ ଅଭିଷେକ ହେଲେ, ସେଠିକୁ ନାଗମାନେର ଆଶ୍ରୟ କୁହାଯାଏ। ଗରୁଡ ଆଣିଥିବା ରସାତଳର ଜଳ ଗଙ୍ଗାର ଜଳ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହି ଜଳ ନାଗମାନେର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂର କଲାବେଳେ, ରସାତଳର ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତି ଜଳକୁ ‘ନାଗପୁନର୍ଜୀବନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଇଁ, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ବଂଜରା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଅମୃତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନେଇଯାଏ। ରସାତଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗଙ୍ଗା, ଯାହା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ସେଇ ମଣ୍ଡଳରେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଆସିଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ନଦୀର ମିଳନ ସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ ଅଧିକ କିପରି କୁହିବି? କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନାଶ ହୋଇଯାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେବାର ଫଳ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏହି ବଂଜରା ମିଳନ ସ୍ଥଳର ସମାନ ଆଉ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଏଠି ଦେବାଗମ ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା, ଭଲେଇ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି ଦିଏ। ଏଠି ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଏବେ ମୁଁ ନାରଦଙ୍କୁ ଖସ୍ତ ଭାବରେ କହିବି—ସେଠି ଧନ ନେଇ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।